Dvije srpske naučnice na listi žena koje mijenjaju svijet

Jedna u laboratoriji razvija ljudsko tkivo koje bi u budućnosti moglo da zamijeni ono oštećeno bolešću ili povredom, dok druga već više od dvije decenije razvija robote koji pomažu ljudima, razgovaraju sa djecom sa autizmom, starijim osobama i onima koji se oporavljaju od moždanog udara.

Obe su rođene u Beogradu. I obje su se ove godine našle na Forbsovoj listi „50 Over 50: Innovation“, koja okuplja žene starije od 50 godina čiji rad mijenja nauku, tehnologiju, medicinu i svijet inovacija.

Profesorka Gordana Vunjak-Novaković ima 77 godina, Maja Matarić 61, a njihove biografije možda su najbolji odgovor na ideju da najveći profesionalni uspjesi moraju da se dogode dok smo mladi.

Gordana Vunjak-Novaković pravi „servis za ljudsko tijelo“

Gordana Vunjak-Novaković danas je profesorka biomedicinskog inženjerstva i medicinskih nauka na Univerzitetu Kolumbija u Njujorku, a njen životni put počeo je na Tehnološko-metalurškom fakultetu u Beogradu.

Po obrazovanju je hemijski inženjer, a upravo je potraga za načinom da spoji inženjerstvo i medicinu odvela na MIT, gdje je kao Fulbrajtova stipendistkinja upoznala profesora Roberta Langera i oblast koja će joj odrediti ostatak karijere – inženjerstvo tkiva.

Danas njen tim radi na tehnologijama pomoću kojih se stvaraju funkcionalna ljudska tkiva za regenerativnu medicinu i modeli „organa na čipu“ za proučavanje bolesti i razvoj terapija.

U laboratoriji rade sa tkivima srca, kostiju, pluća, jetre i krvnih sudova.

Sama profesorka svoj posao opisuje vrlo jednostavnom slikom – kao neku vrstu „servisa za ljudsko tijelo“.

Ideja je da se pomoću ćelija pacijenta, biomaterijala i posebnih bioreaktora napravi tkivo koje što vjernije oponaša ono u ljudskom organizmu, a zatim koristi za regeneraciju ili istraživanje bolesti, prenosi portal Ona.

Jedan od ciljeva je da jednog dana ne čekamo odgovarajućeg donora

Jedan od velikih problema regenerativne medicine jeste vrijeme.

Tkivo napravljeno od ćelija konkretnog pacijenta može imati velike prednosti, ali njegovo stvaranje traje, a teško oboljeli ljudi ponekad nemaju toliko vremena.

Zato je jedan od dugoročnih ciljeva njenog tima razvoj univerzalnih donorskih ćelija koje bi mogle da se čuvaju i budu dostupne onda kada su pacijentu potrebne.

Drugi pravac su sićušna ljudska tkiva veličine nekoliko milimetara, međusobno povezana tako da oponašaju funkcionisanje organa u našem tijelu.

Takvi „organi na čipu“ omogućavaju naučnicima da proučavaju, između ostalog, infarkt, metastaziranje raka i reakcije ljudskog tkiva na potencijalne terapije.

Kroz njenu laboratoriju prošlo je više od 250 mladih naučnika

Iako iza sebe ima impresivan broj naučnih radova, patenata i priznanja, Vunjak-Novaković kao jedan od svojih najvećih uspjeha izdvaja ljude koje je obrazovala.

Kroz njenu laboratoriju prošlo je više od 250 mladih istraživača, od kojih su mnogi danas profesori, ljekari, članovi akademija, urednici naučnih časopisa i rukovodioci kompanija.

Iz istraživanja njenog tima nastalo je i pet biotehnoloških startapa.

Među njima je EpiBone, kompanija koja razvija tehnologije za regeneraciju kostiju i hrskavice.

Ove godine dobila je i prestižnu međunarodnu nagradu L'Oréal-UNESCO For Women in Science, koja se godišnje dodjeljuje pet istaknutih naučnica iz različitih dijelova svijeta.

Forbs ju je potom uvrstio među svojih 50 inovatorki starijih od 50 godina.

Druga Beograđanka je prije 20 godina vidjela nešto što danas svi vidimo

Ime Maje Matarić možda je nešto manje poznato široj javnosti u Srbiji, ali oblast kojom se bavi danas je u centru tehnološke revolucije.

Matarić je rođena u Beogradu, a od 16. godine živi u Sjedinjenim Američkim Državama. Završila je Univerzitet u Kanzasu, a doktorirala na MIT-u.

Danas je profesorka računarskih nauka, neuronauke i pedijatrije na Univerzitetu Južne Kalifornije.

Ali ono što je posebno izdvaja jeste oblast čiji je bila jedan od pionira – socijalno-asistivna robotika.

Dok su roboti uglavnom posmatrani kao mašine koje treba da obavljaju fizičke i industrijske poslove, Matarić je postavila drugačije pitanje.

Šta ako bi robot mogao da pomogne čovjeku da nešto uradi sam?

Njeni roboti rade sa djecom sa autizmom i ljudima poslije moždanog udara
Matarić i njeni timovi razvijali su robote koji mogu da komuniciraju sa djecom sa autizmom, starijim osobama, ljudima koji se oporavljaju od moždanog udara i učenicima koji imaju probleme sa anksioznošću.

Njihov zadatak nije da zamijene ljekara, terapeuta, nastavnika ili člana porodice.

Ideja je da tehnologija bude pomoćnik koji čovjeka motiviše, podsjeća, komunicira sa njim i pomaže mu da ostane aktivan.

Zanimljivo je da je na promjenu pravca njene karijere uticala i njena kćerka.

Matarić se postepeno pomjerila od istraživanja robotike prvenstveno kroz naučne radove ka pitanju kako tehnologija može neposredno da poboljša nečiji svakodnevni život.

Godine 2016. bila je među osnivačima kompanije Embodied, koja je razvila Moxie, robota sa vještačkom inteligencijom namijenjenog interakciji sa ljudima.

Dvije žene, dvije potpuno različite nauke i ista poruka
Jedna je hemijski inženjer koji je pronašao svoje mjesto između medicine i biologije.

Druga je stručnjakinja za računarstvo koja je odlučila da roboti treba da razumiju ljude, a ne samo komande.

Vunjak-Novaković je iz Beograda otišla na MIT kao već formirana naučnica. Matarić je Srbiju napustila kao tinejdžerka.

Njihove karijere krenule su potpuno različitim putevima, ali su se 2026. godine srele na istom mjestu – Forbsovoj listi žena koje i poslije 50. pomjeraju granice inovacija.

A možda je najzanimljiviji upravo broj koji stoji uz njihova imena.

61 i 77.

U vremenu u kojem se o uspjehu često govori kao o trci koju treba završiti što ranije, dvije naučnice rođene u Beogradu podsjećaju na nešto sasvim drugo – velika karijera nema rok trajanja.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.