Živojinovićeva knjiga srpsko-britanskih odnosa u SANU

BEOGRAD - Knjiga “Nadmeni saveznik i zanemareno srpstvo: britansko-srpski odnosi (1875-1941)” dopisnog člana Srpske akadamije nauka i umetnosti prof. dr Dragoljuba R. Živojinovića, u izdanju “Albatrosa plus”, predstavljana je danas na Tribini Biblioteke SANU.

U prisustvu predsjednika SANU Nikole Hajdina, potpredsjednika, generalnog sekretara, akademika, profesora univerziteta, princeze Jelisavete Karađorđeivić, istoričara od kojih su zbog gužve mnogi stajali, upravnik Biblioteke SANU dopisni član Miro Vuksanović je održao uvodnu besedu naslovljenu “Nadmeno i zanemareno”, posvećenu dvjema riječima iz naslova knjige.

Upozorivši da knjiga, koja sadrži 19 logično povezanih ogleda, obuhvata period od predvečerja Berlinskog kongresa do prve godine Drugog svjetskog rata na Balkanu, Vuksanović je primijetio da se ocjene i zapažanja autora odnose na to vrijeme, inače bi trebala da stoji ograda da je “svaka sličnost sa savremenim prilikama slučajna”.

On tumači da se riječima “nadmeno” i “zanemareno” precizno određuje odnos Velike Britanije prema dvjema srpskim državama, Srbiji i Crnoj Gori, koje su razdvojene na Kongresu sandžačkim pojasom koji je prepušten Turcimna, jer je Britanija bila na strani Osmanskog carstva kao mlađa imperija prema starijoj.

Vuksanović je pozvao da o sadržaju knjige govore trojica istoričara koji su se takođe bavili srpsko-britanskim odnosima: prof. dr Slobodana G. Markovića, doc. dr Miloša Kovića i dr Čedomira Antića, prenosi Tanjug.

Marković je novu knjigu u biblioteci “Diplomatske sveske” priključio prethodnom djelu istog autora štampanom u istoj ediciji “U potrazi za zaštitnikom: studije o sarspko-američkim vezama 1878-1920”, jer smatra da čine prirodnu cjelinu.
- Ovim dvema knjigama pružena je mogućnost sistematskog uvida u 40 studija akademika koji prati više od četiri decenije anglo-srpske i američko-srpske odnose - istakao je Marković.
On je posebno izdvojio rad prof. Živojinovića u arhivima SAD, Britanije, Francuske, Italije i Svete Stolice, neke od njegovih najvažnijih studija i trotomnu biografiju kralja Petra Prvog Karađorđevića.
Za Markovića je posebno zanimljiv ogled posvećen prevratu u Jugoslaviji 27. marta 1941. godine, jer se u njemu postavlja pitanje šta bi bilo da on nije uspio.
 

Za njega je bitno da su studije koje su u knjizi izdržale probu vremena i da će ostati osnova za svako dalje istraživanje srpsko-britanskih odnosa i da su dobri primjeri najbolje srpske i beogradske škole pozitivističke istoriografije.

Ković, koji je doktorirao na srpsko-britanskim odnosima kroz vizuru britanskog političara Bendžamina Dizraelija i Veliku istočnu krizu koja je kulminirala 1878. Berlinskim kongresom, svoja istraživanja započeo je preko Živojinovićevih ogleda na tu temu, koji su bili “rasuti” po stručnoj periodici i zato je dragocjeno što su sada sakupljeni u ovoj knjizi.

On je oscilacije u britanskom odnosu prema Balkanu a posebno Srbiji povezao sa kretanjem rusofobije među Britancima, ali je izdvojio svijetle primjere naklonosti prema Srbiji među jednim dijelom britanskog javnog mnjenja.

Antić, kome je Živojinović bio profesor na Odeljenju istorije beogradskog Filozofskog fakulteta, ocijenio je da je zbirka ogleda plod vrijednog i višedecenijskog rada na prikupljanju izvorne arhivske građe. On je primijetio da su istraživanja britanskih odnosa prema Balkanu veoma bitna, jer su uticala na odnos cijele zapadne Evrope prema ovom regionu tokom 19. i prve polovine 20 vijeka.

Promjene odnosa Engleza prema Srbima Antić je ilustrovao promjenama koje je od 1817. pa do sredine 20. vijeka trpjela biografija vožda Karađorđa u “Enciklopediji britaniki”, u koju je ušla kao prva biografska odrednica nekog srpskog političara.

Živojinović je “poklonio” publici jednu još nepublikovnu bilješku da je britanski diplomata u Beogradu 5. aprila 1941. godine obavijestio svog američkog kolegu da će sledećeg dana, 6. aprila ujutru, Njemačka bombardovati Beograd.

Uz primjedbu da bi za nas bilo veoma dragocjeno da je neko iz srpske vlade saznao za ovaj podatak, jer bi bilo vremena da se barem spasu rukopisne knjige Narodne biblioteke, on je objasnio da Velika Britanija nije htjela od otkrije da zna njemačku šifru, koja je bila bitna za dalji tok rata, što je samo još jedna potvrda da joj nikada nije bila važna Srbija.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.