Javni dug razvijenih zemalja na istorijskom maksimumu

LONDON - Rast javnog duga više nije problem samo pojedinih zemalja, već jedan od najvećih izazova za globalnu ekonomiju. Najnovije upozorenje rejting agencije Fič pokazuje da će dug razvijenih ekonomija do kraja 2026. dostići istorijski maksimum od 75,8 biliona dolara, što odgovara oko 104 odsto njihovog ukupnog bruto domaćeg proizvoda.

Iza ovog rekorda stoji kombinacija više faktora, dugotrajnih budžetskih deficita, posljedica pandemije virusa korona, energetske krize, rata u Ukrajini, rastućih troškova odbrane i sve većih izdvajanja za starenje stanovništva.

SAD najveći negativni primjer

Samo za poređenje, prije dvije decenije dug razvijenih zemalja iznosio je oko 26 biliona dolara, odnosno 68 odsto njihovog BDP-a. To znači da se u relativno kratkom periodu teret javnog duga gotovo utrostručio, što pokazuje koliko su se promijenile finansijske osnove najbogatijih država.

SAD su trenutno najveći negativni primjer. Fič procjenjuje da će američki budžetski deficit ove godine iznositi 7,8 odsto BDP-a, odnosno oko 2,5 biliona dolara. Uz to, odnos američkog javnog duga i BDP-a mogao bi do 2030. godine dostići 131,5 odsto.

Iako američka ekonomija i dalje ima snažnu poziciju zahvaljujući ulozi dolara kao glavne svjetske rezervne valute, rast duga sve više postaje političko i ekonomsko pitanje. Veći troškovi kamata mogu ograničiti prostor za nova ulaganja, a svaki novi ekonomski ili bezbjednosni šok može dodatno povećati potrebu za zaduživanjem.

Situacija u Evropi

Sličan problem ima i Evropa. Francuska će ove godine imati deficit od oko pet odsto BDP-a, Velika Britanija 4,8 odsto, dok će Njemačka, nakon godina ograničene potrošnje, zbog povećanih izdvajanja za odbranu i infrastrukturu takođe imati veći deficit. Poseban pritisak predstavlja promjena bezbjednosne slike u svijetu.

Evropske zemlje planiraju da u periodu od 2025. do 2029. godine prosječno povećaju izdvajanja za odbranu za oko 0,6 odsto BDP-a. Nakon dugog perioda u kojem su mnoge države smanjivale vojne budžete, nova geopolitička realnost zahtijeva više novca za vojsku, proizvodnju oružja i jačanje strateške nezavisnosti.

Japan

Japan je takođe ekstreman primjer problema visokog duga. Iako očekuje blago smanjenje, njegov javni dug ostaće blizu 192 odsto BDP-a, što je najviši nivo među razvijenim zemljama. Razlog nije samo državna potrošnja, već i decenije slabog ekonomskog rasta, niska inflacija i brzo starenje stanovništva. Fič upozorava da rast duga povećava rizike na finansijskim tržištima. Kada države moraju da pozajmljuju sve više novca, investitori traže veće kamate kako bi preuzeli rizik. To može dovesti do skupljeg zaduživanja ne samo država, već i kompanija i građana.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.