Šta nasljeđujemo od majke, a šta od oca: Ko je „kriv“ za višak kilograma?

Genetika može mnogo toga da otkrije o nasljeđu koje dobijamo od roditelja, ali jedno je važno odmah naglasiti – većina ljudskih osobina ne potiče isključivo od majke ili oca. Na naš izgled, ponašanje i sposobnosti utiču geni oba roditelja, ali i okruženje u kojem odrastamo i živimo.

 

Da bismo razumjeli šta zaista nasljeđujemo, potrebno je poznavati osnove genetike. Pojedine osobine zavise od dominantnih i recesivnih gena, ali većina karakteristika, poput tjelesne težine, inteligencije, raspoloženja i pažnje, spada u takozvane poligenske osobine. To znači da na njih utiče veliki broj gena, kao i faktori iz okruženja.

Metabolizam i kilogrami: Šta nasljeđujemo od roditelja?

Ljudsko tijelo ima dvije osnovne vrste masnog tkiva. Smeđe masno tkivo učestvuje u regulaciji tjelesne temperature i metabolizma, dok bijelo masno tkivo prvenstveno služi kao rezerva energije.

Istraživanja pokazuju da genetika utiče na raspored i aktivnost ovih tkiva, ali ne postoji pravilo prema kojem „dobru“ mast nasljeđujemo od majke, a „lošu“ od oca.

Na tjelesnu težinu utiče kombinacija gena oba roditelja, ali značajnu ulogu imaju i ishrana, fizička aktivnost i životne navike. Genetika može povećati sklonost ka gojenju, ali sama po sebi ne određuje konačan rezultat.

Inteligencija ne zavisi samo od majčinih gena

Često se može čuti tvrdnja da djeca inteligenciju uglavnom nasljeđuju od majke. Međutim, za takvu tvrdnju ne postoje pouzdani dokazi.

Na kognitivne sposobnosti utiče veliki broj gena koje dijete dobija od oba roditelja. Ipak, nasljeđe je samo jedan dio priče. Okruženje, obrazovanje, iskustva i uslovi tokom ranog razvoja utiču na to kako će se naslijeđeni potencijali ispoljiti.

Zbog toga se inteligencija ne može svesti na gene samo jednog roditelja.

Pažnja, pubertet i raspoloženje: Koliku ulogu imaju geni?

Poremećaji pažnje, uključujući ADHD, imaju značajnu genetsku komponentu, ali na njihov razvoj utiče više faktora. Pojedine genetske varijante povezane su s funkcionisanjem neurotransmitera, poput dopamina i serotonina, ali ne postoji jednostavna veza prema kojoj majčini geni neposredno određuju da li će dijete imati poteškoće s koncentracijom.

I početak puberteta zavisi od genetike oba roditelja, ali i od drugih faktora, među kojima su ishrana i opšte zdravstveno stanje. Određeni geni koji se ispoljavaju samo kada su naslijeđeni od oca mogu biti povezani s pojedinim slučajevima preranog puberteta. Ipak, riječ je o specifičnim mehanizmima, a ne o opštem pravilu.

Geni utiču i na način na koji mozak reguliše emocije. Međutim, depresija i drugi poremećaji raspoloženja ne nasljeđuju se direktno kao jednostavna osobina. Nasljedna sklonost može postojati, ali stres, životna iskustva, okruženje i društveni faktori takođe imaju važnu ulogu.

Pamćenje i Alchajmerova bolest: Da li se rizik nasljeđuje od majke?

Porodična istorija Alchajmerove bolesti može povećati rizik od njenog razvoja, ali nije tačno da taj rizik uglavnom dolazi od majke.

Pojedini geni povezani s Alchajmerovom bolešću, poput APOE ε4, mogu se naslijediti od oba roditelja. Ipak, prisustvo takve genetske varijante ne znači da će osoba sigurno oboljeti.

Na rizik utiču i drugi faktori, uključujući zdravlje srca i krvnih sudova, fizičku aktivnost, način života i mentalnu angažovanost.

Ko određuje pol djeteta?

Pol djeteta u uobičajenom hromozomskom obrascu određuje spermatozoid koji nosi X ili Y hromozom. Jajna ćelija majke nosi X hromozom, pa kombinacija hromozoma najčešće bude XX ili XY.

Nema pouzdanih dokaza da broj braće i sestara kod muškarca može pouzdano predvidjeti da li će on imati sinove ili ćerke. Na nivou populacije, odnos rođenih dječaka i djevojčica približava se ravnoteži, uz manje statističke razlike.

Plodnost zavisi od više faktora

Plodnost je rezultat složenog djelovanja genetskih i negenetskih faktora. Postoje rijetki genetski poremećaji koji se mogu prenijeti od oca i uticati na plodnost ili razvoj embriona, ali ne postoji opšte pravilo prema kojem žena nasljeđuje neplodnost od oca putem jednog određenog mehanizma.

Procjena plodnosti zato zahtijeva sagledavanje više mogućih uzroka, a ne samo porodičnog nasljeđa.

Geni utiču na nas, ali ne određuju našu sudbinu

Genetika postavlja temelje, ali ne piše konačnu životnu priču. Većina osobina koje nas određuju nastaje kroz složeno međudjelovanje naslijeđenih gena, okruženja i životnih izbora.

Zato savremena nauka nasljeđe ne posmatra kao nepromjenjivu presudu, već kao skup predispozicija i potencijala koji se mogu različito ispoljiti tokom života.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.