Od Miholjdana do Svetog Nikole: Uskoro počinje sezona slava, evo šta sve treba da znate

Krsna slava (ili jednostavno slava) je jedan od najvažnijih običaja kod Srba. To je dan kada porodica slavi svog sveca zaštitnika – svetog zastupnika koji čuva njihov dom i sve ukućane.

 Za mnoge porodice to nije samo dan kada se okupljaju rođaci i prijatelji, već prilika da se sjećanjem na pretke, molitvom i porodičnim okupljanjem nastavi tradicija koja se prenosi generacijama.

U narednim mjesecima slijedi veliki broj krsnih slava, a neke od njih spadaju među najčešće slavljene u srpskim porodicama.

Od Miholjdana i Svete Petke, preko Svetog Luke, Aranđelovdana i Svetog Dimitrija, pa sve do Svetog Nikole, domovi otvaraju vrata gostima, a na trpezu stižu slavski kolač, žito i jela koja se pripremaju u skladu sa danom u koji slava pada.

Koje krsne slave nas očekuju do kraja godine?

Jesenji i zimski mjeseci donose veliki broj slava. Među poznatijim su:

• Miholjdan – 12. oktobar
• Sveta Petka – 27. oktobar
• Sveti Luka – 31. oktobar
• Mitrovdan – 8. novembar
• Sveti Arhangel Mihailo – Aranđelovdan – 21. novembar
• Sveti Stefan Dečanski – Mratindan – 24. novembar
• Sveti Andrej Prvozvani – 13. decembar
• Sveti Nikola – 19. decembar

Zašto se slavi krsna slava?

Krsna slava je porodični praznik posvećen svetitelju kojeg porodica smatra svojim zaštitnikom.

Za razliku od mnogih drugih praznika, krsna slava se tradicionalno nasljeđuje. Sin od oca preuzima slavu i nastavlja da je obilježava u svom domu.

Slava zato nije samo gozba ili porodično okupljanje. Njen centralni smisao je duhovni – molitveno obilježavanje svetitelja i zahvalnost Bogu.

Slavski kolač, žito i svijeća – šta simbolizuju?

Tri elementa koja se najčešće povezuju sa slavskom trpezom su slavski kolač, slavsko žito i slavska svijeća.

Slavski kolač

Slavski kolač je posebno pripremljen hljeb koji se blagosilja i osveštava. Na njemu se najčešće nalaze različiti ukrasi od tijesta, među kojima su krst, slova i drugi hrišćanski simboli.

Njegovo lomljenje ili rezanje jedan je od centralnih običaja slave.

Slavsko žito

Žito, odnosno koljivo, priprema se u čast svetitelja i u znak sjećanja na preminule članove porodice.

U pravoslavnoj tradiciji ono ima posebnu simboliku i podsjeća na Hristove riječi o zrnu pšenice koje mora da padne u zemlju da bi donijelo plod.

Slavska svijeća

Slavska svijeća simbolizuje svjetlost Hristovu i zauzima važno mjesto u slavskom obilježavanju.

Pali se na dan slave i gori tokom slavskog obreda i okupljanja porodice.

Posna ili mrsna slava – od čega zavisi?

Jedno od najčešćih pitanja pred slavu jeste: Da li je slava posna ili mrsna?

Odgovor zavisi od toga na koji dan u sedmici slava pada, ali i od crkvenog posta koji je u toku.

Ako slava pada u dan kada se posti, slavska trpeza treba da bude posna. Ako pada u dan kada nije propisan post, trpeza može biti mrsna.

Posebno treba obratiti pažnju na slave koje padaju tokom Božićnog posta, koji počinje 28. novembra i traje do Božića.

Zbog toga nije dovoljno samo zapamtiti da je neka slava „inače mrsna“ ili „inače posna“ – potrebno je pogledati crkveni kalendar za konkretnu godinu.

Šta se priprema za slavsku trpezu?

Slavska trpeza zavisi od porodične tradicije, mogućnosti domaćina i pravila posta.

Kod mrsne slave na stolu se mogu naći:

• pečenje;
• različita mesna jela;
• sir i kajmak;
• salate;
• domaća pogača;
• kolači;
• tradicionalna jela karakteristična za kraj iz kojeg porodica potiče.

Kod posne slave meso i mliječni proizvodi se ne služe, a jelovnik se prilagođava pravilima posta.

Najvažnije je da se slava ne pretvori u takmičenje u količini hrane.

Da li je najvažnija bogata trpeza?

Iako se u savremeno vrijeme slava često povezuje sa velikim brojem jela i velikim brojem gostiju, njen smisao nije u tome koliko je hrane pripremljeno.

Porodice koje žele da očuvaju tradiciju mogu slavu obilježiti i skromnije.

Slava nije takmičenje u tome ko će imati veću trpezu, skuplje jelo ili više gostiju.

Suština je u molitvi, zahvalnosti, porodici i gostoprimstvu.

Kada se ide u crkvu?

Domaćini koji slavu obilježavaju u skladu sa crkvenom praksom mogu prije ili na sam dan slave otići u hram, prisustvovati liturgiji i donijeti slavski kolač i žito na osvećenje, u skladu sa praksom svoje parohije.

Pošto se običaji i praksa mogu razlikovati od jedne parohije do druge, za konkretne nedoumice najbolje je obratiti se svom svešteniku.

Slava je i prilika za porodično okupljanje

U vremenu kada porodice sve rjeđe imaju priliku da se okupe za istim stolom, krsna slava ima i snažnu porodičnu dimenziju.

Tog dana u dom dolaze najbliži – rodbina, prijatelji, komšije i kumovi.

Za mnoge je upravo to jedan od najljepših dijelova slave: razgovori koji traju satima, susreti sa ljudima koje nismo dugo vidjeli i priče o porodičnim običajima koje se prenose sa starijih na mlađe.

Kako se pripremiti za slavu bez nepotrebnog stresa?

Priprema slave ne mora da bude višednevno iscrpljivanje.

Dobro je nekoliko dana ranije napraviti spisak:

Za slavski obred:

• slavski kolač;
• žito;
• svijeća;
• vino;
• ikona slave.

Za trpezu:

• glavno jelo;
• predjela;
• salate;
• hljeb ili pogača;
• kolači;
• piće.

Za goste:

• provjeriti broj pozvanih;
• pripremiti dovoljno posuđa;
• organizovati mjesto za sjedenje;
• ostaviti dovoljno vremena za odmor i pripremu.

Dobar domaćin nije onaj koji je pripremio najveću trpezu, već onaj kod kojeg se gosti osjećaju dobrodošlo.

Najčešće greške domaćina

U pripremi slave lako se zaboravi ono što je najvažnije jer se previše pažnje posveti hrani i organizaciji.

Neke od najčešćih grešaka su:

sve se ostavlja za posljednji dan;

priprema se previše hrane;

domaćin pokušava sve da uradi sam;

zaboravlja se provjeriti da li je slava posna;

previše se pažnje posvećuje izgledu trpeze;

slava se pretvara u veliko finansijsko opterećenje.

Slava bi trebalo da bude dan radosti i okupljanja, a ne izvor velikog stresa za domaćina.

Od Miholjdana do Svetog Nikole – mjeseci porodičnih okupljanja

Jesen i početak zime posebno su bogati krsnim slavama. U mnogim domovima pripreme počinju već u septembru, a sa približavanjem oktobra sve više porodica počinje da planira slavske obaveze.

Miholjdan, Sveta Petka, Sveti Luka, Mitrovdan, Aranđelovdan i Sveti Nikola samo su neke od slava koje će u narednim mjesecima okupiti porodice širom Republike Srpske, BiH, Srbije i drugih krajeva u kojima Srbi čuvaju tradiciju krsne slave.

Iza svih običaja, recepata i priprema ostaje ono najvažnije – da se porodica okupi, da se sačuva uspomena na pretke i da se tradicija prenese na nove generacije./

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.