Znate li koja je srpska riječ za miraz?

BANjALUKA - U srpskom jeziku još uvijek postoje riječi koje nazivamo turcizmima, iako su često i njih Turci posudili od Grka, Iranaca ili Arapa.

Upravo je miraz jedna od njih. Porijeklo joj je arapsko (izvorno zvuči kao “mirat”) i u osnovnom značenju je nasljedstvo. Kod nas se riječ odomaćila i sa drugim značenjem, gdje se konkretno odnosila na imovinu koju bi djevojka unosila u brak.

Pogrešno se misli da je miraz finansijska stimulacija da neko prije oženi ćerku iz te kuće. Miraz je zapravo dio porodične imovine koju dobija ćerka kada udajom postaje dio drugog domaćinstva, porodično nasljedstvo koje se “isplaćuje” unaprijed. Dijelom je služila kao njena ekonomska zaštita, a dijelom kao zalog početka novog života, jer su ga činili namještaj, odjeća, posteljina, ćilimi, novac, stoka…

U kraljevini Srbiji miraz je, kao i vjeridba, kroz Srpski građanski zakonik bio pravna kategorija uređena zakonom, dok je danas to samo brak. Za pitanje sa početka, kako glasi srpska riječ za miraz, odgovor daje jedna druga, mnogo stariji pravni zbornik, piše portal Signal. 

Knjige starostavne

U pitanju je knjiga poznata pod imenima Zakonopravilo, Nomokanon ili Krmčija Svetog Save (od riječi krmaniti, upravljati). Ovaj sveobuhvatni akt uređuje čitav niz prava, od crkvenog, pa do imovinskog, porodičnog, nasljednog, dok sadrži i elemente koji ga čine državnim ustavom, jednim od najstarijih na svijetu. Oslanjajući se na zakone Romejskog carstva, ali unoseći i autentične srpske pravne institute, Sava Nemanjić je kodifikovao pravni akt koji je bio uslov za dobijanje autokefalnosti srpske crkve. Zapamćeno u narodnoj tradiciji kao “knjige starostavne”, Zakonopravilo se je u različitim srpskim krajevima bilo izvor crkvenog i narodnog prava koristilo sve do 19. vijeka.

Od 11 sačuvanih prepisa, najstariji su Ilovički, Raški i Sarajevski. Sarajevski prepis potiče iz 14. vijeka i upravo njegovim prevođenjem, ili prilagođavanjem savremenom srpskom jeziku, monasi manastira Dobrunska rijeka kod Višegrada, našli su se u dilemi. Držeći se načela razumljivosti, vjernosti izvoru i izbjegavanja tuđica, morali su da naprave jedan kompromis.

– Danas, za neke izraze, bukvalno nismo mogli da ostanemo pri onim izvornim, iz Zakonopravila, jer niko ne bi znao o čemu pričamo. Vijeno recimo, mi smo uzeli turcizam – miraz, svi znamo šta je miraz, vijeno ne. Jedno od pravila nam je bilo da ostanemo pri srpskim izrazima, osim tu gdje je morao neki kompromis da se pravi – veli Gavrilo, jeromonah manastira Sveti Nikolaj, i jedan od onih koji su sedam godina prevodili sarajevski prepis Zakonopravila.

Slično kao vjenčanje

Korijen riječi je isti kao i kod riječi vijenac. Vijenac je glavni svadbeni simbol, koji je danas oličen u zlatnoj kruni koju mladenci nose u crkvi, a vijeno je svadbeni dar koji potvrđuje sklopljeni savez. Moguće je pretpostaviti da je bio i – uvijen u nešto.

Kasnije se značenje riječi širilo na dva pojma. Svadbene darove koje bi donijela mlada, ali i na imovinu koju joj muž daruje, kojom on ne može raspolagati po svojoj volji, već je određeno obezbjeđenje koje ostaje ženi ukoliko ostane udovica ili dođe do razvoda. Kasnije preovladavanje riječi miraz i “nestanak” vijena, ukazuje da je pod turskim uticajem bračni ulog muža iščezao, a ostalo samo “finansijsko obezbjeđenje” koje bi žena dobila od svoje porodice.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.