Sve bliže Velikom prasku

ŽENEVA - Poslije 16 godina i utrošenih deset milijardi švajcarskih franaka, u laboratorijama i tunelu Evropskog centra za nuklearna istraživanja (CERN) blizu Ženeve zavladalo je veliko olakšanje i radost.

U velikom hadronskom sudaraču, najvećem postrojenju za eksperimente u oblasti fizike na svijetu, naučnici su obavili prvi sudar subatomskih čestica pri rekordnoj energiji u pokušaju da stvore mini-verziju Velikog praska koji je prije 14 milijardi godina doveo do nastanka svemira, objavio je Njujork tajms.

Eksperiment će omogućiti proučavanje prirode materije i porijeklo zvijezda i planeta, prenosi agencija Rojters.

- Ovo je važan prodor u nauci. Kročili smo tamo gdje još niko nije zašao. Otvorili smo novi prostor za fiziku - izjavio je Oliver Buhmiler, jedan od vodećih istraživača koji učestvuje u ovom projektu.

Sudar je izveden pri rekordnoj energiji od sedam hiljada milijardi elektron-volti (sedam teravolti) i za nano-frakciju sekunde sporije od brzine svjetlosti u CERN-ovom tunelu, poznatom i kao Veliki hadronov kolajder, koji se u dužini od 27 kilometara pruža na 100 metara ispod švajcarsko-francuske granice.

Eksperiment je juče ujutro bio odložen na nekoliko sati zbog problema sa strujom zbog čega kolajder nije bio u mogućnosti da dostigne napon od potrebnih 7.000 milijardi volti.

Naučnici smatraju da bi ovim eksperimentima mogli da otkriju tamnu materiju koja, kako se pretpostavlja, čini 25 odsto svemira, ali čije postojanje nije dokazano. Time će se, smatraju, reprodukovati Veliki prasak, i otkriti kako je, u stvari, nastao svemir.

Astronomi i fizičari tvrde da se trenutno poznaje samo pet odsto svemira, a nevidljivi ostatak sastoji se od tamne materije i tamne energije koje čine 25, odnosno 70 odsto svemira.

Dva snopa protona prije deset dana počela su ubrzavanje pri visokoj energiji u suprotnim smjerovima u tunelu ispod švajcarsko-francuske granice, dugom 27 kilometara.

Prošle sedmice sudarili su se pri rekordnoj energiji od 3,5 teraelektron-volti, što je oko tri puta više nego pri prethodnom rekordu.

Evropski centar za nuklearna istraživanja pokušava iskoristiti jake superprovodljive magnete da prouzrokuje koliziju protona i stvaranje čestica.

CERN-ovi naučnici su odbacili bilo kakve optužbe da predstavljaju opasnost za Zemlju i ljude, objašnjavajući da bi eventualno kreirane crne rupe bile toliko slabe da bi skoro odmah nestale.

Centar za nuklearna istraživanja je prvobitno bio tijelo 11 evropskih zemalja sa zadatkom da izgradi laboratoriju za istraživanje elementarnih čestica.

Među osnivačima je bila i bivša Jugoslavija, ali je napustila organizaciju 1991. godine.

Na eksperimentima u CERN-u radi gotovo 8.000 naučnika i inženjera iz 80 zemalja.

Kritičari

Kritičari ovog projekta strahuju da bi se ovim eksperimentom mogle stvoriti mikroskopske crne rupe, subatomske verzije palih zvijezda, čija je gravitacija tako jaka da može usisati planete i druge zvijezde.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.