Šta Amerikanci znaju o Tesli – od Maskovog prijatelja do genija

NjUJORK – Amerikanci u anketi o tome ko je srpski naučnik Nikola Tesla, po kojem je nazvan ugao u srcu Menhetna, između Šeste avenije i 40. ulice, odgovaraju najrazličitije – od pitanja „da li je bio poznat“ do tvrdnji „malo je reći da je bio genije, zbog njega Njujork danas živi“, dok se neki čak i izvinjavaju što ne znaju o kome je riječ, jer nisu „odatle već iz Italije“.

Mnogi koje smo na Teslinom uglu, koji je jedan od ćoškova velelepnog Brajant parka, pitali da li znaju ko je Nikola Tesla po kojem se korner zove, nisu znali, neki su čak mislili da je to metoda za ispunjavanje želja (369), ali i da je on prijatelj Ilona Maska po kojem su nazvani automobili.

Lajla, koja živi u Njujorku, kaže za Tanjug da bi trebalo da se pretvara da zna i da misli da je izmislio nešto, a jedan dvadesetogodišnjak dodao je da zna da je naučnik, ali da ne može da kaže više jer žuri.

„Izmislio je struju“, rekao je kao iz topa mladić iz Los Anđelesa.

Amerikanac srednjih godina, rođen u Bruklinu, koji danas živi u Švedskoj, kaže da je „Nikola Tesla bio tip koji je napravio svu struju, odnosno AC napon“.

„Imao je onu kulu negdje na Long Ajlendu i vjerovatno je jedan od najboljih ljudi koje biste mogli da upoznate… umro je siromašan“, rekao je čovjek koji je vodio porodični biznis u oblasti trgovine.

Jedan od anketiranih mladića dodaje da zna samo da ga je američki naučnik Tomas Edison iskoristio, upitavši „da li je lijepo da se tako govori“.

Ejndžel kaže: „Koliko znam, pokušao je da napravi Teslin kalem i Dž. P. Morgan ga je zaustavio jer je htio novac, a Tesla je htio svima da da besplatnu struju“. Dodaje da je električar i da voli da zna sve.

Kejprus iz Nju Džersija odgovor počinje više nego samouverenim: „O da, ja volim Teslu“. „Da ne bude zabune, jer smo čuli mnogo poražavajućih odgovora – mislimo na Nikolu Teslu, naučnika, ne na automobil.“

„Ne, ja volim naučnika, prije svega. Tesla je bio genije. On je razlog zašto danas Njujork funkcioniše. Nazvati ga genijem čak je i potcjenjivanje. Toliko volim Teslu. On je razlog zašto danas imamo pametne telefone, Fejstajm. Mnogo ljudi ne zna za Teslu, njegov sam fan, neka mu je vječna slava, neka živi zauvijek“, rekao je Kejprus.

Dodaje da je sve o Tesli naučio sam, da je gledao Histori čenel, nakon čega je naručivao knjige o Teslinom životu na Amazonu.

„Čovječe, ukrali su mu ideje. Uradio je mnogo stvari, bili su ljubomorni na njega. Ali sve su to bile njegove ideje, imao je viziju“, rekao je Kejprus, koji je imao zavidno znanje i o hotelu „Njujorker“, u kojem je Tesla živio posljednjih 10 godina života, a koji se nalazi nedaleko od Brajant parka.

Patrik iz Denvera kaže da je Tesla bio jedan od najvećih rivala Tomasa Edisona tog perioda.

„Bio je značajno diskreditovan dok je bio živ. Ali kroz istoriju postao je mnogo više priznat. Imao je nevjerovatne, kredibilne teorije o struji, inženjeringu i fizici, od kojih većina nije dokazana dugo nakon njegove smrti. A sada je, naravno, po njemu nazvana kompanija električnih automobila, zbog čega se vjerovatno okreće u grobu“, rekao je sagovornik Tanjuga iz Kolorada, koji je obrazovanje stekao na Univerzitetu Kolumbija.

Maksim, umjetnik iz Rusije, kaže da je Tesla bio taj koji je izmislio struju. „Umro je pokušavajući da struju učini besplatnom za sve. I uništili su ga“, kaže on.

Starija Njujorčanka kaže da zna za Teslu, ali ne i da li je automobil ili čovjek, i dodaje da zna za Edisona, te da je sada tek vidjela da je to ime na znaku i da je sramota što nije znala. Upola mlađa žena smatra da je Tesla izmislio električni automobil.

Njujorčanka srednjih godina kaže da je Tesla omiljeni idol ili prijatelj ili moguća inspiracija Ilona Maska. Na našu ispravku da je Tesla iz vremena Edisona, dodaje – onda je sjajni naučnik čija dostignuća nisu na odgovarajući način priznata.

Pol iz Grčke odgovor počinje: „Teslin otac, prilično sam siguran, bio je sveštenik, pravoslavni sveštenik. Bio je veliki pronalazač. Takmičio se sa Edisonom sve dok njegove ideje nisu bačene u smeće zarad manje obnovljivog izvora energije“.

Starija Kanađanka u prolazu dodaje da joj je veoma zanimljivo što i u Kanadi imaju Teslinu ulicu. Stariji prolaznik kaže da je Tesla bio „mađarski fizičar“.

Amerikanac srednjih godina iz Nju Džersija kaže da je bio sa Balkana, „ako se dobro sjeća“.

„Ne mogu da se sjetim tačne zemlje. Došao je ovdje, kratko radio s Edisonom. Bilo je veliko razilaženje između njih, mislim zbog AC i DC struje. Naravno, Džordž Vestinghaus je takođe bio uključen u tu kontroverzu. Bio je briljantan čovjek, veliki vizionar, ali je umro bez para i zaboravljen“, rekao je Mark, koji je, između ostalog, i antikvar koji skuplja Edisonove fonografe i voli istoriju.

Dijelić Brajant parka, na uglu Avenije Amerika (Šeste avenije) i 40. ulice, od 1994. godine nosi Teslino ime zahvaljujući dr Ljubu Vujoviću, koji se za očuvanje Teslinog imena i zaostavštine borio cijeli život.

Tesla je pored tog mjesta, na uglu Brajant parka, svakodnevno prolazio na putu od hotela „Njujorker“, u kojem je živio posljednjih 10 godina, pored čuvene njujorške gradske biblioteke i svakodnevno hranio golubove.

Na tom hotelu, koji je kada se Tesla u njega uselio imao i svoju elektrocentralu i klizalište, a gdje su odsjedale mnoge značajne ličnosti – od Džona Kenedija do Muhameda Alija – 1977. godine postavljena je tabla na kojoj piše:

„Ovdje je umro Tesla, u januaru 1943. godine, u 87. godini. Bio je veliki jugoslovensko-američki naučnik koji je izumima Ameriku i svijet uveo u moderno doba industrijske revolucije“.

U neposrednoj blizini, u 40. ulici, bio je i Klub inženjera, gdje je Tesla 1917. godine primio Edisonovu medalju.

I prije pet godina, kada smo na istom mjestu radili anketu, situacija je bila slična – prolaznici su odgovarali najrazličitije, pa i pitanjima „ko je to“ i „kakvo je to čudno ime“, ali svi koji su znali bili su jednoglasni da bi o velikom svjetskom umu trebalo da se zna mnogo više.

Tada je najuočljiviji odgovor dao mladić koji je završio istoriju – evropsku i rusku – Teslu je nazvao genijem.

„Edison je ukrao njegove ideje. Bio je kompletni šarlatan, ali Amerikanci vole da romansiraju mit o Edisonovom doprinosu, a Tesla je bio genije. Znam da loše tretiraju ljude iz Istočne Evrope i danas je tako u ovoj zemlji“, rekao je on.

Objavljivanjem vijesti o Tesli u Smitsonijanu, Tanjug je prošle nedjelje pokrenuo serijal priča „Tesla – čovjek budućnosti“, snimljen u SAD u susret 170. godišnjici rođenja Nikole Tesle.

U nedjeljnim nastavcima čitaoci će moći da saznaju, ali i da vide kako izgleda „Kuća slavnih pronalazača“, u koju je Tesla uveden prije tačno pola vijeka, gdje rame uz rame stoji uz Tomasa Edisona i jednog predsjednika SAD, kao i način na koji čuveni Univerzitet Kolumbija čuva sjećanje na Teslu.

Serijal donosi i priče sa Long Ajlenda o jedinoj preostaloj Teslinoj laboratoriji i višedecenijskoj borbi lokalnog stanovništva da se ona sačuva, kao i o kući na obali Atlantika u kojoj je živio tokom izgradnje Vordenklifskog tornja.

Pripremljeni su i razgovori sa jednim od dvojice najpoznatijih Teslinih biografa na svijetu, Markom Sajferom, autorkom i u Srbiji objavljene knjige „Povratak u Vordenklif“ Barbarom Dadino, pijanistkinjom Marinom Arsenijević, koja za Brodvej priprema mjuzikl „Tesla’s Life“.

U serijalu će moći da se vidi i mjesto Edisonove kompanije u kojoj se Tesla zaposlio po dolasku u SAD, crkva u kojoj je održana komemoracija, „Zgrada radio-talasa“ (Radio Wave Building), nazvana Tesli u čast, kao i doprinos dr Ljuba Vujovića, zaslužnog i za postojanje „Tesla kornera“ (Nikola Tesla Corner) u srcu Menhetna.

O značaju čuvene Njujorške biblioteke, koja čuva i Teslina pisma, za samog Teslu govorio je bivši direktor Muzeja „Nikola Tesla“ Branimir Jovanović uoči predavanja u Morgan biblioteci – koja je pripadala Teslinom finansijeru Dž. P. Morganu, tada vjerovatno najmoćnijem čovjeku na svijetu.

Serijal, između ostalog, obuhvata i planove Tesline naučne fondacije iz Filadelfije da u hotelu „Njujorker“ napravi repliku Tesline sobe i da proširi postojeći mali muzej u dnu hotela, u kojem je „čarobnjak“ proveo posljednju deceniju života, ali i da u godini kada se obilježava jubilej od 250 godina nezavisnosti SAD predstavi Teslin doprinos razvoju Sjedinjenih Američkih Država, piše Tanjug.

 

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.