Kolektivni zapad puca po šavovima

Promjene u međunarodnim odnosima obično su posljedica kriza, ratova između velikih sila ili prevrata u njima. Tako je bilo 1939-1945. i ponovo 1989-1991. Obično se problemi gomilaju godinama i decenijama, a rješenje dolazi gotovo neočekivano.

Posljednjih nekoliko sedmica imali smo priliku da posmatramo nešto slično. Ono što najviše upada u oči jeste da je dosadašnji glavni faktor promjena bilo rukovodstvo države koje je do sada bilo najtvrdokornije, čak i žestoko branilo ostatke starog svjetskog i hladnoratovskog poretka. SAD, koje su dugo sprovodile liberalni internacionalizam, više ne pokušavaju da zaustave pokrenuti točak koji se kotrlja ka stvaranju multipolarnog svijeta. 

Nova američka administracija koju predvodi Donald Tramp - želi biti dio te priče. I ne radi se o pukom predizbornom obećanju ili retoričkoj promjeni, već o pragmatičnom prekidu sa dosadašnjim političkim kursom. To podrazumijeva - manje moralizma, više realizma, napuštanje liberalnog globalizma i vojnog intervencionizma te prihvatanje pragmatizma. Novi američki predsjednik odložio je u ostavu dugine transparente i priručnike zapadnog liberalizma i kolonijalizma. 

DVIJE VIZIJE

Ovo je izazvalo veliki geopolitički zemljotres pogotovo u Evropi, jer ovo okretanje Vašingtona ka realizmu znači fundamentalnu promjenu. Tramp je razmontirao USAID i smanjio budžete za promociju demokratije, praveći veliki otklon od pojedinih hladnoratovskih relikta prošlosti. I ironično, radi se o politici koja je usklađena sa pogledom koji Rusija ima na svijet. 

Jednostavno, kolektivni zapad, kakvog smo ga do sada poznavali, raspada se po šavovima. Ono što ostaje na geopolitičkom terenu je ideološki i politički rascjepkani zapadni svijet, podijeljen između nacionalističkih vlada poput Trampove i liberalno-globalističkih uporišta u Briselu, Parizu i Berlinu. Radi se o unutrašnjem sukobu između ove dvije vizije - nacionalizma protiv globalizma. 

Kako god da on završi, sigurno je da se stvara neki novi svjetski poredak, odnosno novi model međunarodnog poretka. Budućnost će zavisiti od toga koliko daleko su veliki igrači spremni da idu u borbi za sfere uticaja. 

Evropska unija, nažalost, nije u ovom odabranom društvu, jer ova zajednica nema velike šanse da postane samostalan geopolitički igrač, barem dok u Briselu i većini država članica vladaju aktuelne neoliberalne i globalističke elite, kojima je novi američki predsjednik otvoreno poručio da SAD neće više biti zaštitnik Evrope i "veliki brat". 

SFERE UTICAJA

Kada su u pitanju sfere uticaja, tokom prvih dvadesetak godina nakon završetka hladnog rata ova pitanja tada nisu izgledala posebno relevantna. Raspad Sovjetskog Saveza značajno je smanjio strah Zapada od novog svjetskog rata, koji je primorao zapadne lidere da se pomire sa postojanjem sovjetskih sfera uticaja u centralnoj i istočnoj Evropi. 

Današnji geopolitički pejzaž neodoljivo podsjeća na situaciju s kraja Drugog svjetskog rata, kada su Frenklin Ruzvelt, Vinston Čerčil i Josif Staljin podijelili Evropu na sfere uticaja. Vodeće svjetske sile pokušavaju da se međusobno dogovore o novom poretku, baš kao što su saveznici sastavili poslijeratnu mapu svijeta na konferenciji na Jalti 1945. godine. 

Za razliku od tadašnjih pregovora specifičnosti vladajućeg režima u Vašingtonu i Moskvi više nisu prepreka za ostvarivanje zajedničkih interesa, a što onda potkopava do sada čvrste temelje NATO-a, ali i Evropske unije.

Inače, koncept sfere uticaja prvi put je formalizovan na Berlinskoj konferenciji 1884-1885, kada su evropske zemlje pokušale da podijele Afriku. Ali, istina je da je ova ideja postojala mnogo prije toga. 

Tokom Napoleonovih ratova (1803-1815), na primjer, Francuska je pokušala da proširi svoj uticaj osvajanjem novih teritorija i nametanjem marionetskih profrancuskih režima, ali se suočila sa otporom raznih koalicija predvođenih Britanijom, Austrijom i Rusijom. 
Britansko i rusko carstvo su se, s druge strane, međusobno borili za kontrolu nad centralnom Azijom i, posebno, Avganistanom. Zauzvrat, Monroova doktrina iz 1823. godine je efektivno pretvorila Latinsku Ameriku u američku sferu uticaja, zabranjujući evropsku intervenciju u regionu. 

Poslije Drugog svjetskog rata Zapad je na postojanje sfera uticaja gledao više kao na prijetnju, ali ih je jaltski sporazum iz 1945. godine legitimisao kao privremenu neophodnost za sprečavanje novog svjetskog rata. Hladni rat je transformisao ove sfere u dva zaraćena bloka. Poslije 1991. godine, međutim, počeli su da djeluju kao relikt prošlosti, pošto se svijet sve više kretao ka produbljivanju ekonomske međuzavisnosti i multilateralne saradnje.

U stvari, politika sfera uticaja počela je da oživljava mnogo prije ruske specijalne operacije u Ukrajini. Vojne akcije NATO-a na Kosovu (1999) i intervencija SAD u Iraku (2003) pokazale su da se moćne države i dalje oslanjaju na svoju vojnu moć kada vjeruju da diplomatija ne funkcioniše. 

Međutim, rat u Ukrajini definitivno je potvrdio povratak svijeta u geopolitiku 19. i prve polovine 20. vijeka. Naravno, po svojim ekonomskim i vojnim pokazateljima, sadašnja Rusija nije ekonomska supersila, ali njen nuklearni arsenal garantuje njenu globalnu geopolitičku ulogu. 

VOJNI MARKETING

Ako SAD i Rusija uspiju pronaći rješenje, ne samo za okončanja rata u Ukrajini, već i u vezi sa uspostavljanjem saradnje na svim nivoima, vjerovatno će to ličiti na novu Jaltu, ali na kojoj ne bi bilo predstavnika Evropske unije koja je odlučila da po svaku cijenu nastavi sa širenjem rusofobije, uz oštre poruke da Rusija navodno predstavlja egzistencijalnu prijetnju Evropi. Radi se o klasičnoj hladnoratovskoj retorici globalističkih elita koje su nesumnjivo duboko ukorijenjene u pojedinim evropskim državama, ali i Briselu, koje ne žele da prihvate novu realnost. 

Umjesto toga predložen je plan koji predviđa da ova zajednica u naredne četiri godine potroši 800 milijardi evra da bi se spremila za navodni rat sa Rusijom. Umjesto da ovaj novac ulože u ekonomski oporavak, oni su odlučili da ga usmjere u vojnu industriju, koja već radi punom parom, a čiji je glavni marketing menadžer generalni sekretar NATO-a Mark Rute. 

Priča kako to rade zbog bezbjednosti i solidarnosti sa Ukrajinom ne pije vode. Ovakva politika Rutea i briselskih i pojedinih evropskih zvaničnika prijeti da dovede do potpunog raspada Evropske unije ili podjele na više blokova. 

Tu bi glavnu ulogu mogao da odigra mađarski premijer Viktor Orban, čiji bi politički uticaj mogao da dodatno poraste ako mu Tramp da formalnu ulogu u njegovoj ideološkoj borbi protiv globalističkih elita. 
Ovako nešto nije nimalo nerealno, jer SAD žele da zadrže zapadnu Evropu na uzici, a lideri poput Orbana, italijanske Đorđe Meloni, austrijskog Herberta Kikla, francuske Marine le Pen, njemačke Alis Vajdel i slovačkog Roberta Fica mogli bi da mu budu korisni saveznici.

LUD, ZBUNjEN, NORMALAN

Koliko su evropske elite zarobljene u vremenu i prostoru možda najbolje ilustruje nedavna vijest da Evropska unija želi da svaka članica razvije 72-časovni komplet za preživljavanje. Ona takođe poziva na veće zalihe osnovnih potrepština i bolju saradnju između civilnih i vojnih vlasti da bi bila obezbijeđena bolja sigurnost. 

Strategija, koju je nedavno predstavila Evropska komisija, uključuje 30 konkretnih akcija koje članice EU treba da preduzmu da bi poboljšale svoju spremnost za potencijalne krize, od prirodnih katastrofa do sajber i vojnih napada.
Jedno od ključnih područja identifikovanih u strategiji je povećanje pripravnosti stanovništva pa Evropska komisija poziva države članice da obezbijede da svi građani imaju komplet za preživljavanje koji im omogućava da budu samodovoljni najmanje 72 sata u slučaju da ostanu bez osnovnih načina snabdijevanja. 

Ovaj komplet uključuje hranu, vodu, lijekove, prenosni radio, baterijsku lampu, rezervne baterije, punjače, gotovinu, kopije važnih dokumenata, ljekarske recepte, rezervne ključeve, toplu odjeću i osnovne alate.
S druge strane SAD i Rusija se dogovaraju o zajedničkoj saradnji u vezi sa projektima na Arktiku, ponovnim otvaranjem gasovoda "Sjeverni tok", ukidanjem sankcija, otvaranjem tržišta... Ko je u ovoj priči lud i zbunjen, a ko normalan. 

Propaganda

Dok se većina evropskih zemalja bori sa inflacijom, recesijom i energetskom krizom, Brisel tajno gradi alternativnu mračnu mrežu nevladinih organizacija širom Evropske unije koje imaju zadatak da promovišu federalističku agendu i napadaju one koji se tome protive.
Na ovo je nedavno upozorila organizacija "MCC Brisel" u svom izvještaju nazvanom "EU propagandna mašina", iza kojeg je stao italijanski istraživački novinar Tomas Fazi. U njemu se otkriva da je Evropska komisija samo tokom prošle godine izdvojila čak 3,7 milijardi evra za finansiranje velikog broja nevladinih organizacija i "trustova mozgova" koji su imali zadatak da lobiraju za "više Evrope", a na uštrb suvereniteta targetiranih zemalja. Prema riječima ovog novinara te organizacije su pretvorene u moćno propagandno oružje, alatku za cenzuru i antidemokratsko djelovanje, a da bi bio izvršen pritisak na vlasti u onim zemljama u kojima postoje suverenističke politike. 

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.