Kada raspad počne, teško je stati

LONDON - Niko ne predviđa da će Britaniju rasparčati etničko krvoproliće, ali postoji nekoliko upadljivih pravnih i političkih paralela između onoga što se dogodilo Jugoslaviji i onoga što se može desiti Ujedinjenom Kraljevstvu, kaže se u tekstu Tima Džude, uglednog novinara britanskog "Ekonomista" i dugogodišnjeg dopisnika sa Balkana.

Prije 20 godina Jugoslavija je rasturana u krvi, a u centru svjetske pažnje bila je dramatična opsada Sarajeva. Sada Britanci počinju da razmišljaju o balkanizaciji Ujedinjenog Kraljevstva. Apsurdno? Upravo to je ono što su Jugosloveni mislili prije nego što im se zemlja raspala, tvrdi Džuda.

Prvo, malo istorije. Škotska nacionalna partija (SNP), koja se zalaže za nezavisnost, dobila je prošlogodišnje izbore u Škotskoj sa 45,4 odsto glasova. Ankete, međutim, pokazuju da samo oko jedne trećine Škota podržava nezavisnost od Ujedinjenog Kraljevstva. SNP se nada da će uspjeti da promijeni taj odnos do proljeća 2014. godine, za kada je planiran referendum o nezavisnosti.

Škotska ima parlament od 1999. godine. Engleska ga nema. Ta neusaglašenost, žale se neki Englezi, znači da Škoti mogu, kroz britanski parlament, da učestvuju u odlučivanju po određenim pitanjima koja se tiču Engleske, kao što je više obrazovanje, dok istovremeno nemaju ingerencije nad istovrsnim pitanjima koja su prenijeta Škotima.

Džuda u tekstu ističe da je prikladan za poređenje primjer Srbije i Kosova. Prije nego što je autonomni status Kosova ukinut 1989. godine, Srbi su se žalili da su kosovski poslanici u srpskom parlamentu mogli da odlučuju o pitanjima bitnim za Srbiju, ali da suprotno nije bilo moguće.

Razlike su očigledne. Škoti i Englezi nisu proganjali jedni druge sjećanjima. Englezi ne smatraju Škotsku kolijevkom svoje nacije, kao Srbi Kosovo. Ne postoje engleski ili velški manastiri u Škotskoj, ili škotske enklave u Engleskoj.

- Ipak, zapanjen sam koliko često se u Škotskoj prave reference na Balkan. Jedan zvaničnik SNP mi je objasnio da Škotska više liči na Crnu Goru nego na Kosovo. Htio je da kaže da bi škotska nezavisnost prije bila sporazumni razvod, praćen relativnom harmonijom prije nego godinama natezanja i napetosti - navodi se u tekstu.

Ako Škotska napusti Ujedinjeno Kraljevstvo, tvrde Škoti koji se zalažu za nezavisnost, ona i ostatak Velike Britanije bi podjednako bile nasljednice, pošto bi uniju Engleske i Škotske, sklopljena 1707., voljno raskinule obje strane. Relevantan primjer je Čehoslovačka, gdje su i Češka i Slovačka smatrane državama nasljednicama poslije "plišanog razvoda" iz 1993. godine.

Spor može izgledati volšebno, ali je značajan. Da li bi nezavisna Škotska, na primjer, i dalje bila članica Evropske unije? Ne, tvrde protivnici nezavisnosti, morala bi ponovo da se kandiduje za članstvo. Besmislica, tvrdi SNP, ističući da nikada ne bi ni napuštala EU.

Neki daju drugo, manje laskavo poređenje sa Balkanom:

- Da li neko ozbiljno predlaže da se Škotska stavi iza Albanije i Makedonije, da čeka u redu za ulazak u EU? To je ludost - ističe portparol SNP, zadužen za međunarodne odnose i odbranu, Angus Robertson.

Još jedan element je efekat moguće škotske nezavisnosti na Sjevernu Irsku, gdje istorija protestantsko-katoličkih neprijateljstava podsjeća na bodanske poteškoće, smatra Džuda. Patrik Gregori, novinar iz Sjeverene Irske, kaže da bi škotska deklaracija o nezavisnosti "definitivno ponovo pokrenula nestabilnost".

Možda najznačajnije sporno pitanje je nafta u Sjevernom moru (da ne pominjem gas). Ujedinjeno Kraljevstvo ima prava na 16 od 23 biliona barela crnog zlata, koje tek treba da bude iskopano. Linija razgraničava engleska i škotska ribolovna prava. Oko 95 odsto energetskih rezervi leži na škotskoj strani.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.