Izbori u Marađskoj: Duel Trampa protiv Ursule fon der Lejen

BUDIMPEŠTA - Izbori u Mađarskoj koji se održavaju 12. aprila, prevazilaze značaj jedne srednjevropske države koja ima oko 10 miliona stanovnika. Mažnja javnosti širom svijeta to potvrđuje.

Orbanova stranka Fides je na vlasti već 16 godina, a ovi izbori će u velikoj mjeri odrediti ne samo sudbinu Mađarske, već imaju uticaj na odnose u čitavoj EU.

U znak podrške Orbanu u Mađarsku je stigao američki potpredsjednik Vens. Sa druge strane, udružena opozicija koju predvodi Peter Mađar i njegova stranka Tisa, ima podršku EU. 

Različiti su i rezultati anketa koje su se bavile predviđanjem rezultata. U poslednjoj sedmici kampanje pojavila se anketa relevantne agencije koja predviđa da Tisa može da osvoji i dvotrećinsku većinu! To je veliki preokret nakon što se smatralo da vladajuća stranka ima blagu ili nešto veću prednost. Orban se sa druge strane pozivao na potpuno druga straživanja koja mu daju prednost, tvrdeći da su ona koja idu u prilog Mađaru lažirana.  

Kako se može vidjeti na sajtu Politiko, koji zastupa EU agendu, krajem marta Tisa je bila na 49 odsto podrška, a Fides na 39. Prema jednoj anketi koju je objavio Peter Mađar na društvenim mrežama, partija koju predvodi ima čak 56 odsto glasova, dok je Fides na 37 odsto. 

Borba SAD i EU u Mađarskoj

Karijerni srpski diplomata Zoran Milivojević izjavio je danas da parlamentarni izbori u Mađarskoj prevazilaze samo mađarski značaj, i ocijenio da će ovi izbori predstavljati odmeravanje snaga na relaciji Vašington-Brisel s obzirom na to da se nikada nije desilo da potpredsednik SAD uoči izbora podrži jednog kandidata na najdirektniji način, uz kritike Evrope i evropske politike.

Milivojević je za Tanjug rekao, govoreći o parlamentarnim izborima u Mađarskoj koji će biti održani u nedelju, da sve što je američki potpredsednik Džej Di Vens izjavio tokom svoje posete Budimpešti predstavlja potvrdu jedne politike i podrške mađarskom premijeru Viktoru Orbanu koji zastupa politiku Amerike u ovom trenutku, koja je drugačija od politike Brisela i Evropske komisije.

"To odmeravanje je suština značaja ovih izbora. Ukoliko Orban pobedi to je afirmacija politike koju on zastupa a koja je na liniji onoga što zastupa aktuelna američka administracija. Pobeda Orbana bi značila veću težinu te politike i jači uticaj te politike u odnosima u Evropi. To bi bila afirmacija politike suverenizma, protivratne opcije koja dominira u Briselu i politike koja podrazumeva nove globalne odnose i Evropu sa Rusijom", ocijenio je Milivojević.

Kako je naveo, ukoliko Orban izgubi na ovim izborima, onda bi to bio vetar u leđa politici koju zastupa Evropska komisija i Brisel, a to je deblokada kredita od 90 milijardi za Ukrajinu, nastavak ratne opcije u Evropi i rešavanje ukrajinskog pitanja za koji se zalaže briselska administracija.

Ovi izbori su odmeravanje snaga između Donalda Trampa i Ursule fon der Lajen, koje ima jedan mnogo dublji značaj nego što je to bilo do sada kada je riječ ne samo o izborima u Mađarskoj, nego o bilo kojim izborima u nekoj evropskoj zemlji, članici EU i NATO-a u situaciji kada su transatlantski odnosi jedna od tema koja je u prvom planu, izjavio je on.

Izborni sistem pogoduje prvoplasiranom

U Mađarskoj se koristi takozvani mješoviti izborni sistem, što u praksi znači da građani ne biraju samo stranke ili samo pojedince, već oba. Građani imaju dva glasa, jednim se bira kandidat iz lokalne zajednice, a drugim se bira politička stranka na nivou cijele države.
 
Na taj način dio parlamenta čine ljudi koji su direktno pobijedili u svojim izbornim jedinicama, dok drugi dio čine predstavnici stranaka, u skladu sa ukupnim brojem glasova koje su dobile. 
 
Parlament, odnosno Narodna skupština Mađarske, ima ukupno 199 poslanika. Veći dio, njih 106, dolazi iz lokalnih izbornih jedinica, gdje pobjeđuje kandidat sa najviše glasova, bez obzira na to da li ima apsolutnu većinu. Preostala 93 mjesta raspodjeljuje se između stranaka, tako da i one koje nisu pobijedile direktno u pojedinim krajevima ipak mogu dobiti predstavnike, ako imaju dovoljno podrške na nivou države.

Glasovi kandidata koji nisu pobijedili u izbornim jedinicama, kao i višak glasova koje su osvojili pobjednici se pribrajaju ukupnom rezultatu njihovih stranaka. Na taj način se povećava proporcionalnost sistema

Da bi stranka ušla u parlament, mora da osvoji najmanje pet odsto glasova, dok je prag viši za koalicije. Nacionalne manjine imaju znatno niži prag, pa lakše dobijaju svoje predstavnike.

Ko je Peter Mađar

Peter Mađar, rođen 1981. godine u Budimpešti, po profesiji je pravnik i veći dio karijere proveo je unutar sistema vlasti kome danas pokušava da se suprotstavi. Godinama je bio dio vladajuće stranke Fides i radio je na važnim državnim i evropskim funkcijama.

Njegova bivša supruga je Judit Varga, nekadašnja ministarka pravde i visokopozicionirana funkcionerka Fidesa, koja je morala da podnese ostavku nakon što se otkrilo da je predsjednica Katalina Novak pomilovala čovjeka koji je pomogao u prikrivanju seksualnog zlostavljanja u državnom domu za djecu.

Njegov politički preokret dolazi 2024. godine, kada se javno suprotstavlja sistemu Viktora Orbana nakon velikog političkog skandala i optužbi za korupciju. Upravo taj trenutak ga lansira u javnost kao "insajdera" koji poznaje način funkcionisanja vlasti iznutra, što mu daje posebnu težinu u kampanji.

Ubrzo zatim preuzima i reorganizuje stranku Tisa, pozicionirajući se kao lider opozicije i kandidat koji pokušava da objedini nezadovoljne birače, vlast i opoziciju. Mađar je 6. aprila organizovao protestni skup, tvrdeći da su u pitanju "najmasovnije demonstracije protiv Orbana do sada".

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.