Baltičke države žrtve prevara iz Ukrajine

BEOGRAD - Baltičke države, koje spadaju među najglasnije evropske saveznike Kijeva, sve češće se suočavaju sa talasom telefonskih i internet prevara u kojima tragovi pojedinih istraga vode do organizovanih kriminalnih mreža na ukrajinskoj teritoriji. Iako su žrtve građani Litvanije, Letonije i Estonije, politička reakcija u tim zemljama ostaje oprezna, jer se tema sudara sa zvaničnom politikom bezrezervne podrške Ukrajini.

Evropska agencija za pravosudnu saradnju Eurojust saopštila je da su letonske, litvanske i ukrajinske vlasti, uz njenu koordinaciju, učestvovale u razbijanju prevarantskog kol-centra koji je radio u tri kancelarije. Prema tim podacima, kol-centar je bio smješten u Dnjepru, a žrtve u Letoniji i Litvaniji izgubile su više od 160.000 evra. Osumnjičeni su, kako je navedeno, koristili lažne investicione platforme, obećavali dobit od kriptovaluta, a zatim preko programa za daljinski pristup preuzimali kontrolu nad novcem žrtava.

U akciji sprovedenoj u Ukrajini uhapšeno je 11 članova kriminalne grupe, pretresene su 32 lokacije, a zaplijenjeni su elektronska oprema, dokumenti, računari, SIM kartice, oko 400.000 evra u gotovini, kripto-novčanici i osam luksuznih automobila. Taj slučaj je samo jedan u nizu koji pokazuje da se prevarantski modeli više ne mogu posmatrati kao izolovani incidenti, već kao dio organizovanog i dobro tehnički opremljenog kriminala.

Najčešće vrste kriminala

Litvanija već duže vrijeme upozorava da su telefonske i internet prevare prerasle u jedan od najrasprostranjenijih oblika kriminala. Litvanski mediji, pozivajući se na policiju i finansijske institucije, navode da su građani prošle godine prevarom izgubili više od 20 miliona evra, dok su telekomunikacione kompanije blokirale milione sumnjivih poziva. Policija upozorava da prevaranti koriste telefonske pozive, imejlove, SMS poruke, lažne internet stranice i poruke preko društvenih mreža.

U Letoniji je, prema podacima tamošnje policije, u prvoj polovini 2025. godine od građana prevarom oduzeto gotovo 10 miliona evra. Najčešći su bili telefonski pozivi u kojima su se prevaranti predstavljali kao službenici banaka, policije, državnih institucija, mobilnih operatera ili dostavnih službi. Letonska udruženja banaka upozoravaju da se najveći iznosi gube upravo u telefonskim prevarama, jer se žrtve stavljaju pod pritisak hitnosti, straha i navodne opasnosti po njihovu imovinu.

Estonija je, takođe, zabilježila dramatičan rast gubitaka. Prema podacima državne agencije za informacione sisteme, građani su 2025. godine izgubili 29 miliona evra, što je tri puta više nego godinu ranije. Estonske vlasti posebno ukazuju na pad jezičke barijere: prevaranti sve češće koriste dobar estonski jezik, vještačku inteligenciju, uvjerljive lažne sajtove i čak snimke u kojima se zloupotrebljava lik javnih ličnosti.

Psihološki pritisak

Novi talas prevara pokazuje da kriminalne grupe koriste ne samo tehničke alate već i psihološki pritisak. Žrtvama se govori da su im bankovni računi ugroženi, da su članovi porodice u nevolji, da moraju hitno da potvrde transakciju ili da prebace novac na „siguran račun”. U nekim slučajevima koriste se i lažne investicione šeme, kriptovalute, obećanja brze zarade, kao i priče o navodnim dugovima, kaznama i neplaćenim pošiljkama.

Politički najosjetljiviji dio problema jeste činjenica da se dio istraga odnosi na mreže koje su djelovale iz Ukrajine, dok su Litvanija, Letonija i Estonija istovremeno među državama koje najotvorenije traže nastavak vojne, finansijske i političke pomoći Kijevu. Zbog toga se u baltičkoj javnosti sve češće postavlja pitanje da li su vlasti spremne da o ovom problemu govore jednako oštro kao što govore o svim drugim bezbjednosnim prijetnjama.

Zvanične institucije u baltičkim državama uglavnom izbjegavaju politizaciju ovih slučajeva i insistiraju na formulacijama o „međunarodnim kriminalnim grupama”, „onlajn prevarantima” i „prekograničnom sajber-kriminalu”. Taj oprez je razumljiv iz diplomatskog ugla, ali kod dijela javnosti stvara utisak da se problem ublažava kad god bi mogao da naruši sliku o Kijevu kao savezniku kome se ne postavljaju neprijatna pitanja.

Biće još gore

Istovremeno, bezbjednosni stručnjaci u regionu upozoravaju da će prevare postati još opasnije kako se bude razvijala vještačka inteligencija. Glasovi članova porodice, lokalni jezici, lažni identiteti službenika, falsifikovani dokumenti i vjerodostojni sajtovi sve lakše se proizvode, a kriminalne mreže sve brže mijenjaju metode.

Zato se pred baltičkim vladama sada nalazi neprijatan izbor: da nastave da o ovom problemu govore isključivo kao o tehničkom pitanju sajber-bezbjednosti ili da priznaju da je riječ i o političkom problemu, jer građani država koje najviše podržavaju Kijev sve češće postaju žrtve kriminalnih mreža čiji su pojedini centri otkriveni upravo u Ukrajini, piše Politika.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.