Amerika sprema razvod sa Evropom

BRISEL - Zapadni bezbjednosni poredak ulazi u fazu u kojoj se prvi put nakon hladnog rata otvoreno preispituje raspodjela uloga unutar NATO-a. Sve jasniji signali iz Vašingtona ukazuju na to da Sjedinjene Američke Države postepeno preispituju obim svog angažmana u evropskoj bezbjednosti, što otvara prostor za dublju transformaciju Alijanse i redefinisanje vojnog prisustva u Evropi.

• Sjedinjene Američke Države sve otvorenije razmatraju smanjenje svog vojnog angažmana u Evropi, što bi moglo dovesti do duboke transformacije NATO-a i veće odgovornosti evropskih saveznika za sopstvenu odbranu.
• Koncept „NATO 3.0“, koji zagovara dio američkih stratega, predviđa da Evropa preuzme veći dio konvencionalne odbrane, dok bi SAD zadržale ulogu strateškog i nuklearnog garanta bezbjednosti.
• Analitičari ocjenjuju da ne dolazi do nestanka NATO-a, već do preraspodjele uloga unutar Alijanse, pri čemu se američki bezbjednosni fokus sve više pomjera ka Indo-Pacifiku i suparništvu sa Kinom.
• Prema navodima zapadnih medija, Vašington razmatra smanjenje dijela kopnenih, vazduhoplovnih i drugih vojnih kapaciteta raspoređenih u Njemačkoj, Poljskoj, Rumuniji i drugim evropskim zemljama.

U tom kontekstu sve češće se koristi koncept "NATO 3.0", koji, prema ocjenama dijela američkih stratega, označava povratak na osnovnu funkciju Alijanse - kolektivnu teritorijalnu odbranu - uz znatno veći stepen odgovornosti evropskih saveznika.

Ideju "NATO 3.0" prvi je promovisao zamjenik ministra odbrane SAD Elbridž Kolbi. On smatra da je Alijansa ulaskom u posthladnoratovsku fazu proširenja i intervencija došla do tačke strateškog preokreta, te da se postepeno vraća modelu klasičnog odvraćanja i teritorijalne odbrane. 
Prema njegovim riječima, u tom scenariju uloge bi bile jasnije raspodijeljene: Evropa bi preuzela veći dio konvencionalnih kapaciteta, dok bi SAD zadržale strateški nuklearni i bezbjednosni "kišobran".

U takvom razvoju događaja Evropa bi postala primarni nosilac konvencionalne odbrane, dok bi Sjedinjene Američke Države zadržale ključnu ulogu u nuklearnom i strateškom odvraćanju, što predstavlja jednu od najvećih unutrašnjih promjena unutar NATO-a u posljednjim decenijama.
Istovremeno, u Evropi se trenutno nalazi između 90.000 i 100.000 američkih vojnika, što predstavlja najveći stalni američki vojni kontingent van teritorije SAD. Taj raspored obuhvata ključne baze u Njemačkoj, Italiji i Velikoj Britaniji, kao i pojačano prisustvo na istočnom krilu Alijanse, posebno u Poljskoj i Rumuniji.

Prema riječima bivšeg načelnika Uprave za strategijsko planiranje Vojske Srbije, a danas profesora na Fakultetu za bezbjednost i zaštitu u Beogradu Božidara Force, ne radi se o nestanku NATO-a, već o njegovoj dubokoj transformaciji. Kako je ocijenio za "Glas", smatra da se radi o procesu koji označava kraj NATO saveza kakvog je Evropa do sada poznavala u posthladnoratovskom periodu, te da se Alijansa postepeno transformiše u krnju evropsku verziju, u kojoj bi SAD imale samo manju operativnu i političku ulogu nego do sada. Forca dalje ističe da ostaje otvoreno pitanje unutrašnjeg odnosa snaga u Evropi, da li će dominantnu ulogu preuzeti Britanci, Poljaci ili neki treći centar moći.

- Ove promene će se odraziti i na Balkan, kroz pojačane političke i bezbednosne pritiske u procesu evropskih i evroatlantskih integracija, posebno u kontekstu odnosa prema BiH i Republici Srpskoj. U svemu tome najveći uticaj imaće centri moći iz Londona i Brisela - istakao je Forca.

On dodaje da bi izgradnja samostalne evropske odbrambene arhitekture bila dugotrajan i finansijski izuzetno zahtjevan proces, koji bi trajao najmanje jednu do dvije decenije. Njemačka, Francuska, Poljska i Velika Britanija već povećavaju vojne kapacitete, ali i dalje bez jedinstvene komandne strukture i pune strateške kohezije.

Forca ukazuje da se američki bezbjednosni prioriteti sve jasnije pomjeraju ka Indo-Pacifiku, gdje se Kina pozicionira kao glavni dugoročni rival, što već proizvodi promjene u globalnom vojnom rasporedu.

Prema ocjeni vojnog analitičara Sretena Egerića, NATO ulazi u fazu duboke transformacije koja ne znači njegov nestanak, već preraspodjelu uloga unutar Alijanse i promjenu njene ukupne strategijske logike.

On smatra da je taj proces direktno povezan sa američkim pomjeranjem fokusa ka Indo-Pacifiku i Kini kao ključnom geopolitičkom rivalu, što dodatno ubrzava unutrašnju reorganizaciju NATO-a.

NATO samit koji će biti održan sutra i prekosutra u Ankari, u kompleksu Beštepe, već se u dijelu međunarodnih krugova posmatra kao potencijalna prekretnica u daljoj evoluciji Alijanse i budućim odnosima SAD i Evrope.

VOJNE SNAGE

SAD, prema analizama i izvještajima američkih i zapadnih medija, uključujući i "Vašington post", razmatraju značajno redukovanje vojnog prisustva u Evropi. Planovi obuhvataju smanjenje dijela kopnenih snaga, uključujući borbene brigade i jedinice raspoređene u Njemačkoj, Poljskoj i Rumuniji, kao i redefinisanje rotacionog prisustva američkih trupa na istočnom krilu NATO-a.

Pored kopnenih snaga razmatra se i smanjenje vazduhoplovnih kapaciteta, uključujući manji broj borbenih aviona, izviđačkih dronova, tankera za dopunu goriva u vazduhu i dijela pomorskih patrola i brodova koji su bili dio NATO operativnih planova u Evropi.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.