Potresne činjenice o Martovskom pogromu: Kako je nasilje nad Srbima ostalo nekažnjeno (FOTO, VIDEO)

KOSOVSKA MITROVICA - Prije 22 godine dogodio se talas organizovanog terora, pogrom nad Srbima širom AP Kosovo i Metohija. Tokom nasilja 17. i 18. marta 2004. ubijeno je najmanje 19 osoba, a među njima osam Srba, dok je 11 Albanaca život izgubilo u obračunu s pripadnicima međunarodnih snaga bezbjednosti.

U Martovskom pogromu stotine Srba su povrijeđene, a protjerano ih je više od 4.000, te je demolirano ili uništeno više od 1.000 objekata, kuća, crkava, manastira, uključujući 18 spomenika kulture.

NAJVAŽNIJE ČINjENICE

• Pogrom se dogodio 17. i 18. marta 2004. godine
• Ubijeno najmanje 19 osoba (8 Srba i 11 Albanaca u sukobu sa međunarodnim snagama)
• Povrijeđeno više od 600 ljudi
• Protjerano više od 4.000 Srba
• Uništeno ili oštećeno preko 1.000 objekata
• Zapaljeno najmanje 35 crkava i manastira (SPC navodi da je stradalo oko 100 vjerskih objekata)
• Uništeno 18 spomenika kulture
• U pogromu učestvovalo više od 50.000 ljudi
• Evidentirana 33 organizovana napada širom pokrajine
• Uhapšeno 163 lica, a 67 osuđeno

Erupcija nasilja

Erupcija nasilja Albanaca nad Srbima, dogodila se 17. i 18. marta 2004. godine, a te dane, najteže za Srbe posle masovnog izgona i terora 1999. godine, jedan zvaničnik KFOR-a opisao je kao “Kristalnu noć”.

Organizovani talas terora nad Srbima započeo je medijskom kampanjom koja je prikazivala kako su albanski dječaci stradali u Ibru, navodno krivicom Srba. Potpuno lažna medijska konstrukcija poslužila je kao izgovor za teror nad Srbima, njihovom imovinom i svetinjama.

Pogrom je vjerovatno bio motivisan i činjenicom da se tokom prethodne 2003. dogodio izvjesni, ma koliko skroman, povratak Srba izgnanih ili izbeglih 1999. tokom ili odmah po okončanju ratnih dejstava, agresije NATO na Srbiju, odnosno SRJ, kada je u prisustvu međunarodnih vojnih snaga, približno četvrt miliona Srba i drugih nealbanaca izgnano ili izbjeglo.

Hronologija događaja

Dan uoči utapanja dječaka u Ibru, 15. marta 2004, u Čaglavici je iz automobila u pokretu, ranjen osamnaestogodišnjak Jovica Ivić. Potom, 16. marta, društva veterana takozvane OVK organizovala su protestna okupljanja, na kojima se pojavilo oko 18.000 lica, zbog privođenja pojedinih ratnih zapovjednika kosmetskih Albanaca, osumnjičenih za ratne zločine. Te večeri, u kasnim noćnim satima, mediji u Prištini javili su da su se trojica albanskih dečaka, starosti 8, 11 i 12 godina, utopila u Ibru, u selu Čabra, nedaleko od Zubinog Potoka. Kako je tada javljeno, dječarci su bježali pred srpskim napadačima, što je bila potpuna laž.

Niraj Sing, portparol policije odnosno predstavnik snaga OUN, naglasio je tim povodom da nema potvrde da su Srbi odgovorni za utapanje albanskih dječaka, razjasnivši da je dječak, navodni svjedok, bio pod pritiskom novinara Albanaca koji su ga usmjeravali šta da govori. Štaviše, njegova verzija suštinski se razlikovala onog što su drugi svjedoci tvrdili.

Ipak, uslijedila je erupcija etnički i vjerski motivisanog nasilja nad Srbima širom Kosova i Metohije, a masovna okupljanja Albanaca bila su usmjerena na nasilne akcije protiv Srba, njihovih domova, svetinja i spomenika.

Pucnjava u Mitrovici

Hiljade lokalnih Albanaca prešavši most na Ibru put sjevernog dijela Kosovske Mitrovice, oko podneva, 17. marta napalo je tamošnje Srbe.

Uslijedila je pucnjava.Nastradali su 36-godišnja Jana Tučev, koja je ubijena na terasi svog doma, i Borivoje Spasojević, star 63 godine, koji je ubijen kod svog stana. U gradu su bili  Albanci sa automatskim oružjem. Pripadnici međunarodnih snaga bezbjednosti upotrijebili su suzavac i šok bombe.

Uslijedile su informacije da je sedam osoba poginulo - četiri Albanca i troje Srba, a više od 200 je ranjeno u Kosovskoj Mitrovici. Potvrđeno je da su Srbi ubijeni snajperskim oružjem iz južnog dijela grada. Povrijeđeno je i 11 francuskih pripadnika KFOR-a.

Istovremeni napadi

Pogrom je bio organizovan u vidu istovremenih napada na Srbe u nizu mjesta širom Kosova i Metohije - u Lipljanu, Obiliću, Zubinom Potoku, Lapljem selu, Čaglavici.

Prema procjenama, više od 50.000 Albanaca učestvovalo je u pogromu 17. marta.

Čak 12.000 Albanaca napalo je Srbe u Čaglavici, južnom predgrađu Prištine, negdje poslije 13 časova.

Snajperom je u tom mjestu ranjeno deset osoba srpske nacionalnosti, a srpske kuće su paljene.

Pripadnici KFOR iz Švedske, Norveške i Finske, koji su držali taj sektor, intervenisali su protiv nasilnika, pri čemu su imali 16 povrijeđenih.

Zatim, u popodnevnim satima pripadnici KFOR i UNMIK, evakuisali su Srbe iz Čaglavice i drugih sela u tom pojasu.

Srbi u Prištini, malobrojni preostali u naselju “Ju program” takođe su napadnuti. Stanovi su blokirani, prizemlje zapaljeno, na Srbe je pucano, napadani su hladnim oružjem. Skandirano je terorističkoj tzv. OVK i otvoreno pozivano na ubijanje Srba. Pripadnici KFOR, uglavnom irska formacija, nakon višečasovne intervencije, takođe su evakuisali tamošnje Srbe.

Napadi na crkve i manastire

Huligani su se potom usmjerili na lokalnu crkvu Hrista Spasa, koju su demolirali i zapalili. Napadi na crkve i manastire posebno su bili intenzivni tokom večeri.

Zapaljena je Bogorodica Ljeviška u Prizrenu, Bogoslovija i Saborna crkva Svetog Georgija u tom gradu. Uništeni su Manastir Svetih Arhangela i Crkva Svetog Spasa.

Obe srpske crkve u Kosovu Polju su zapaljene.

U Lipljanu, četiri osobe srpske nacionalnosti su ubijene, a kuće Srba su masovno paljene. Napadnuti su i oni koji su pokušali da se sklone u lokalnu crkvu.

Pripadani KFOR-a nastojali su da evakuišu malobrojne lokalne Srbe.

Sve srpske kuće u selu Svinjare kod Vučitrna, spaljene su. U Peći je napadnuta i kancelarija UN, kao i kuće Srba povratnika u naselju Belo Polje.

Možda najdramatičnija bila je situacija u Prizrenu. Srpske kuće i crkveni objekti napadnuti su, uključujući Bogosloviju Svetih Ćirila i Metodija, zadužbinu Sime Igumanova, koja je zapaljena, pri čemu je jedna osoba je poginula, a nekoliko je premlaćeno.

U Prizrenu je tokom pogroma marta 2004. uništeno, demolirano, spaljeno, 56 srpskih kuća i pet crkava, među njima i Bogorodica Ljeviška, sa neprocjenjivim kulturnim i istorijskim nasleđem, Crkva Svetog Spasa, Crkva Svetog Georgija, hramovi posvećeni Svetom Kirijaku i Svetom Nikoli, kao i manastir Svetih Arhangela kod Prizrena

.Bogorodica Ljeviška

Pritom, svo vrijeme pogroma, tamošnje snage KFOR, sastavljene od Nijemaca, nisu reagovale.

Portparol UNMIK, Derek Čepel, tokom večeri izjavio je da je nasilje na Kosovu bilo unaprijed planirano.

Naglasio je takođe da su optužbe da su albanski dječarci u Ibru u selu Čabra stradali bježeći od Srba, što je bio izgovor za pogrom nad Srbima, laž.

Nastavak napada

Pogrom nad Srbima Kosova i Metohije nastavljen je i tokom sutrašnjeg dana, 18. marta.

Tog popodneva objavljeno je da je glavnokomandujući Južnog krila NATO, admiral Gregori Džonson, preuzeo komandu nad KFOR-om, kao i da se razmještaju dodatne snage.

Napadi, paljevine i pljačke nastavljeni su u Uroševcu, Plemetini, Ugljarima, Kosovskoj Mitrovici. Javljeno je da u mjestu Oblić, sjeverozapadno od Prištine, više nema Srba.

Tokom večeri zapaljene su crkve Svetog Save u Kosovskoj Mitrovici i crkva Svetog Nikole u Prištini, a albanski ekstremisti bacili su bombe na stanice policije u Lipljanu i Obiliću.

Monahinje manastira Devič evakuisali su danski pripadnici KFOR-a, pošto je oko 1.000 naoružanih Albanaca okružilo manastir koji je opljačkan, demoliran i zapaljen.

Iste večeri, oko 22.00, Gregori Džonson, zapovjednik Južnog krila NATO-a, izjavio je da nasilje koje ne prestaje na Kosovu, ukazuje na postojanje organizovanog obrasca, da bi sutradan naglasio da je masovno nasilje na Kosovu i Metohiji “etničko čišćenje”.

Posljedice

Derek Čepel, predstavnik UNMIK, uveče, 19. marta, saopštio je da je u sukobu na Kosmetu, tokom prethodna dva dana, poginulo 28, a povrijeđeno više od 600 lica.

U ponedjeljak 22. marta, u večernjim satima, Derek Čepel objavljuje da su zbog raznih krivičnih djela, podmetanje požara, pljačke, ubistava i drugog, uhapšena 163 lica.

Po njegovim procjenama, 51.000 osoba učestvovala je u 33 pojedinačna događaja.

Tokom pogroma porušeno je, koliko se zna, 935 srpskih kuća i zapaljeno 35 vjerskih objekata, uključujući 18 spomenika kulture, među kojima i drevna crkva Bogorodice Ljeviške, sa početka 14. vijeka. Prva liturgija u njoj služena je tek šest godina potom. Eparhija raško prizrenska SPC, navela je aprila 2004, da je ukupan broj uništenih crkvenih objekta tokom pogroma marta 2004. približno stotinu. Uništene su brojne svetinje, freske, ikone, crkvene relikvije, pri čemu je načinjen nenadoknadiv gubitak za kulturno nasleđe ne samo Srba.

Povrijeđeno je na desetine pripadnika međunarodnih snaga koji su se sukobili s lokalnim albanskim ekstremistima štiteći napadnute, njihove domove, imovinu, svetinje i spomenike. Međunarodni sudski sistem na AP Kosovo i Metohija procesuiraće u potonjem periodu sedam slučajeva uništavanja crkava, a 67 osoba je osuđeno.

Pojedina međunarodna tijela osudila su pogrome nad Srbima marta 2004.

Tako je Savjet bezbjednosti OUN osudio pogrom albanskih ekstremista nad Srbima 17. i 18. marta 2004. na Kosovu i Metohiji. Slično je učinio i zvanični Brisel, odnosno EU, kao i predstavnici više zemalja.

Jedan od najstrašnijih događaja u savremenoj Evropi

- Martovski pogrom je jedan od najstrašnijih i najsramnijih događaja u savremenoj Evropi koji do danas nije dobio zaslužen epilog jer niko nije odgovarao za ubistva, paljenje domova i rušenje svetinja - saopštio je Savez udruženja raseljenih sa Kosova i Metohije u Podgorici.

Iz Saveza su istakli da izostanak reakcije međunarodne zajednice tog marta 2004. godine nije bio slučajnost već poruka da su srpske žrtve manje vrijedne i da nasilje nad Srbima može proći nekažnjeno.

- Ta politika je svoju krunu dobila 2008. godine, kada je proglašena takozvana nezavisnost Kosova, projekat koji nije priznala većina država članica UN, ali jesu one sile koje su 1999. godine bombardovanjem direktno proizvele tragediju i progon blizu 300.000 Srba i drugih nealbanaca - navedeno je u saopštenju.

Kako su istakli, time je stvoren opasan presedan da se zločin isplati, etničko čišćenje nagrađuje, a pravda selektivno primjenjuje.

Ukazano je da Srbi na Kosovu i Metohiji danas žive u uslovima stalnog pritiska, straha i neizvjesnosti, da su svakodnevica postali ograničeno kretanje, institucionalna diskriminacija, ekonomska izolacija, kao i sve učestalija hapšenja i sudski procesi za navodne, često i izmišljene ratne zločine.

- Istovremeno, zločini nad Srbima ostaju bez kazne, bez istine i bez pravde - istakli su iz Saveza i dodali da je to nastavak iste politike koja je dovela do masovnog egzodusa 1999. i pogroma 2004. godine.

Iz Saveza su napomenuli da se iseljavanje Srba nastavlja, tiho, ali kontinuirano, dok se preostalo stanovništvo svodi na život u enklavama, izolovano, nesigurno i lišeno osnovnih uslova za dostojanstven život.

- Podsjećamo da su Srbi bili žrtve sistemskih zločina i progona ne samo na Kosovu i Metohiji, već i u Hrvatskoj i BiH. Ipak, te žrtve ostaju marginalizovane, dok se istina uporno izvrće - kažu u Savezu.

Nesumnjivo etničko čišćenje, ali i zločin bez kazne

Martovski pogrom nesumnjivo je bio etničko čišćenje, ali i zločin bez kazne, poručuje istoričar Čedomir Antić. Tadašnji predsjednik Koordinacionog centra za KiM Nebojša Čović ističe da se od 4.000 ljudi koliko je tada protjerano, malo njih vratilo na svoja ognjišta, kao i da su Albanci dobili prostor da dalje nastave etničko čišćenje koje sprovode do današnjih dana. Miloš Janković, glavni i odgovorni urednik Obrazovno-naučnog programa RTS-a koji je tada bio u Kosovskoj Mitrovici, kaže da je sve već bilo pripremljeno, ali je bilo potrebno da se omasovi.

Antić ističe da postoji više razloga zašto nikako ne smijemo da zaboravimo Martovski pogrom.

- Najvažniji je da se u uslovima u kojima je naša država pet godina pružila poverenje Ujedinjenim nacijama, a Ujedinjene nacije opet državama NATO-a, da uspostave nekakav protektorat na prostoru Autonomne pokrajine Kosova i Metohije, dogodilo da negde oko šest odsto albanskog stanovništva na Kosovu, više od 80.000 ljudi, uzmu učešće u nasilju, linčovanju, progonu, rušenju svega što je srpsko - navodi Antić.

Poručuje da nije slučajno što se sve to dogodilo pred američke izbore.

- Uvek se najgore stvari dešavaju u izbornoj godini u Americi, što znači da inicijativa za sve nije bila iz Srbije, nego od onih koji su očekivali podršku i, nažalost, dobili je od Amerike. Sve to je urađeno da bi se izašlo iz jednog vremena u kome se verovalo, odnosno u kome su SAD i saveznici tvrdili, da njih zanimaju samo prava građana Kosova i Metohije, odnosno pre svega albanske manjine u Srbiji, a da ih ne zanima stvaranje albanske nacionalne države - dodaje Antić.

Šta se zaista dogodilo, kaže on, „videli smo kasnije kada je postalo jasno da povod, a to je navodno davljenje albanske dece u Ibru, nema nikakve veze sa srpskom decom”.

- I u krajnjoj liniji, i da su se deca potukla, pa to su maloletnici. To treba da se reši policijski, a ne da ubijete 19 ljudi i da 2.500 kuća i stanova srušite - navodi Antić za RTS.

Na pitanje da li je to bilo etničko čišćenje, Antić kaže da jeste i to bez svake sumnje.

- Više od 10.000 ljudi je izgubilo dom tom prilikom. Svakako da je veliki broj ljudi odlučio da ode sa tog prostora - dodaje Antić.

Nasilje se dogodilo pred 38.000 vojnika Kfora, a Antić kaže da ne samo da su ćutali, nego se nisu ni branili.

- Dakle, mi smo srećni što naše svetinje nisu srušene, recimo Dečani ili Gračanica ili Pećka patrijaršija - navodi Antić.

Poručuje da je rezultat svega toga Aljbin Kurti, koji može da prekrši bilo koji zakon i bilo koji sporazum i da ga niko ne sankcioniše.

- Razlika u rušenju svetinja, i srpskih i bošnjačkih i albanskih i hrvatskih u ratu, je u tome što ovo nije bio rat. Ovo je bio mir, u kome su nam pokazali da kad njihova komanda naredi – oni ubijaju, kad naredi – oni oslepljuju stoku, kad naredi – siluju žene. I to je ono što je najstrašnije kod nacionalnog pokreta sa kojim mi imamo posla na Kosovu i Metohiji - objašnjava Antić.

Do danas nisu otkriveni nalogodavci, a Antić poručuje da je Martovski pogrom - zločin bez kazne.

- Ne možete pokrenuti šest odsto jednog stanovništva, Albanaca ima na Kosovu i Metohiji negde oko milion i 600.000, ne možete pokrenuti nekih stotinu hiljada ljudi, možda i više, a da ne postoji komanda. Posebno u jednom takvom društvu - ističe Antić.

Govoreći gdje je Kosovo i Metohija danas, 22 godine kasnije, Antić kaže da ono što su željeli nisu uspeli u potpunosti.

- Naš veliki pesnik Matija Bećković je jednom prilikom rekao: „Ako Kosovo nije naše, zašto nam ga tražite onda?”. E sad, oni su očekivali da će svet reagovati na diktat kao što je reagovao devedesetih godina kada su, nezavršivši pregovore, svi priznali BiH, u kojoj ta centralna bošnjačka, muslimanska vlast kontroliše u tom trenutku 20 odsto teritorije i u građanskom ratu je sa svima, čak i sa svojima - naveo je Antić.

Ističe da je KiM u limbu, ali da je neophodno da se ujedinimo.

- Mi smo uspeli da postignemo određeni nivo otpriznavanja Kosova. Kosovo je u jednom limbu, nije do kraja priznato. Sve naše vlade su igrale tu igru popuštanja, Aska i vuk igru, gde vi dok igrate, dok zavaravate, živite. Mislim da bi bilo dobro da se konačno objedinimo oko tih pitanja koja, verujem, nikom sreću nisu donela . poručuje Antić.

Janković: Sve je već bilo pripremljeno

Miloš Janković, koji je u vrijeme pogroma bio u Kosovskoj Mitrovici, kaže da u sjevernom dijelu grada nisu imali informacije šta se sprema sa druge strane Ibra.

. Znali smo da albanski mediji prenose da su dečake koji su udavili u Ibru u obližnjem selu Čabra, koje se nalazi iz između Kosovske Mitrovice i Zvečana, jurili neki Srbi, da su se oni zbog toga udavili, ali nismo imali sliku u koji je obim onoga što se sprema. Sve je počelo u Mitrovici. Oni su se prvo tu okupili, u južnoj Mitrovici, i krenuli preko mosta na sever - dodaje Janković.

Ističe da je to već bilo pripremljeno, ali da je potrebno da se omasovi i da prizovu narod.

- Nije to izolovano, nije se to desilo samo od sebe, Kosovo je već neko vreme bilo u tenziji. Albanci su bili frustrirani što njihove zamisli o nezavisnosti već nisu realizovane. Sve je to nekako pripremano i kao da se čekalo to što se naziva crni labud i to se dogodilo, nažalost, ta deca su se udavila u Ibru. Mi danas znamo da to nije krivica Srba, ali se to tog dana nije znalo do uveče, dok portparol Kfora 17. marta uveče nije izašao i rekao da je sva prilika da su te vesti lažne - kaže Janković.

Čović: Albanci dobili prostor da nastave etničko čišćenje

Nebojša Čović kaže da kao državni organ nisu imali nikakvu najavu svega što se dogodilo, ali jesu indirektne informacije.

- Jedna od tih informacija je da je šest meseci pre 17. marta 2004. godine u istoj toj Prištini bio sastanak Voker, Klinton je čak bio na sastanku, general Klark, Holburk, Kušner i tada su oni držali brifing sa Albancima, u smislu da Albanci moraju da pojačaju svoj pristup u vezi sa borbom za zajednički projekat, a to je nezavisno Kosovo. To je nekako početak - dodaje Čović.

Ističe da je stradanje djece iskorišćeno u cijeloj priči.

- Povezali su to u jednoj lukavo pokvarenoj priči. Selo Čabra i selo Zupče, koje je većinski srpsko, su relativno blizu. Oni su u opštini Zubin Potok. Navodno su Srbi iz sela Zupče pustili pse na ovu decu. Deca su pobegla, upala su u Ibar i tu su se udavila. Ibar je u tom trenutku imao nešto povišeni nivo zato što su Gazivode ispuštale vodu - rekao je Čović.

Dodaje da su to odmah prenijeli svi svjetski mediji koji su osudili Srbe.

- Jednom rečju, potpuno organizovana akcija, tipovane tačno lokacije na kojima smo mi sanirali mnogo objekata, uradili povratničke projekte, sve u cilju potpunog etničkog čišćenja, sa porukama nemate izvesnost života ovde na ovom prostoru, vi kao Srbi. I, naravno, to su i međunarodni zvaničnici u početku podržali - poručio je Čović.

Kaže da je posljedica svega toga, naravno materijalna šteta, ali i to što se jako malo ljudi se vratilo poslije od tih 4.000 i nešto što je izbjeglo.

- Time su oni dobili prostor da dalje nastave etničko čišćenje koje sprovode i do današnjih dana. Samo su malo drugačije tehnologije, dodatni pritisci - zaključuje Čović.

Nikolić: Tri dana pakla

Predsjednica Odbora Skupštine Srbije za Kosovu i Metohiju Danijela Nikolić izjavila je, povodom godišnjice martovskog pogroma nad Srbima na KiM, da se kontinuitet albanske politike etničkog čišćenja i protjerivanja Srba sa KiM nastavlja i danas.

Dodala je da je Priština kao ''nagradu'' za sprovedeno nasilje nad Srbima dobila takozvanu državu.

- Sećam tog dana, bila sam u Kosovskoj Mitrovici, bilo je pola devet ujutru kad je počelo sve da gori, kao apokalipsa. Nismo ni znali šta se sve dešava, ali u 33 odvojena akta gorelo je sve, goreli su vekovi - rekla je Nikolić za Pink.

Đurić: Martovski pogrom jedno od najtežih poglavlja u našoj istoriji

Ministar spoljnih poslova Srbije Marko Đurić ocijenio je da Martovski pogrom koji se desio 17. i 18. marta 2004. godine u AP Kosovo i Metohija predstavlja jedan od najtežih poglavlja u srpskoj istoriji, dodajući da sjećanje na njega predstavlja zavjet da se sačuva istina i oda počast žrtvama.

- Spaljene kuće, razrušene crkve i manastiri, oskrnavljena groblja i napuštena sela - ove potresne slike traju u našem kolektivnom sećanju duže od dve decenije, kao svedočanstvo jednog od najtežih poglavlja u našoj novijoj istoriji. Dana 17. i 18. marta 2004. godine, na Kosovu i Metohiji, duhovno i hrišćansko kulturno nasleđe srpskog naroda, građeno i čuvano vekovima, bilo je izloženo široko rasprostranjenom i koordinisanom nasilju, koje se u Srbiji pamti kao Martovski pogrom - napisao je Đurić na svom nalogu na društvenoj mreži Iks.

Tokom tih tragičnih dana, podsjeća Đurić, najmanje osam Srba izgubilo je život, stotine su povrijeđene, a više od 4.000 ljudi je protjerano iz svojih domova.

- Desetine hrišćanskih crkava i manastira su uništene ili teško oštećene, zajedno sa kućama, školama i javnim institucijama, dok je neprocenjivo kulturno i versko nasleđe oskrnavljeno. Mnogi od ovih zločina i dalje nisu u potpunosti procesuirani. Stradanje žrtava i razmere razaranja ne smeju biti zaboravljeni. Ovo sećanje nije samo okrenuto prošlosti. Ono predstavlja ozbiljan zavet, okrenut ka drugačijoj budućnosti - da se sačuva istina, oda počast žrtvama i, kao narod vođen hrišćanskim i univerzalnim vrednostima, ostane istrajan u zaštiti našeg naroda, identiteta i duhovnog i kulturnog nasleđa -  zaključio je Đurić.

Bjelajac: Pokušaj brisanja istorijskog identiteta

Istoričar Mile Bjelajac smatra da je Martovski pogrom nad Srbima na Kosovu i Metohiji 2004. godine bio pokušaj brisanja istorijskog identiteta jednog prostora i dodao da udžbenici za Albance na KiM i njihovi programi pokazuju da je cilj pogroma bio da se izbriše prošlost KiM.

- Postoji razlika odnosa tradicionalnih Albanaca prema srpskim grobljištima i crkvištima u 19. veku, kada su oni posle ratova 1878. zauzeli čitava sela i proterali slovensko stanovništvo, oduzimaju stoku, ali nisu dirali crkvišta i stare spomenike. To je tako bilo sve do ovih najnovijih dana, kada gledate na šta liči srpsko groblje u Mitrovici, Prištini i drugim mestima gde više Srba nema - istakao je Bjelajac za Tanjug.

Ukazao je da to rušenje i paljenje crkava nije bilo slučajno. Prema njegovim riječima, Martovski pogrom je bio predigra za sve što se dešava u posljednjih dvadesetak godina, nakon egzodusa srpskog stanovništva 1999. godine iz većih gradova kao što su Priština i Prizren.

Bjelajac je naveo da je korišćena strategija zastrašivanja, paljenja kuća, imanja, zloupotreba zemljišta, jer je ta strategija i ranije tjerala Srbe da se sele.

Naveo je da su njemački izvori koji su objavljeni, kako je naveo, kroz transkripte u Haškom tribunalu i prepiske najviših predstavnika Njemačke pokazali da je koncept odvojenog KiM bio u planu već tokom sukoba u BiH.

- Primena tehnologije etničkog čišćenja krajem 20. i početkom 21. veka za ovaj koncept se može objasniti jedino tim surovim geopolitičkim potrebama i zakonima - kaže Bjelajac.

Na pitanje zašto pripadnici međunarodnih miisja koji su tada bili prisutni na terenu nisu spriječili pogrom nad Srbima na KiM, Bjelajac je rekao da vojna misija nije spriječila pogrom zato što nisu dobili takvo naređenje, odnosno zato što je, kako je rekao, dato zeleno svjetlo da se pogrom izvrši.

- Kada gledate koji je to prostor „očišćen”, onda je to upravo jedna greda između Prištine i pravac prema Kosovskoj Mitrovici - dodao je on.

Govoreći o tome da li se mogu zaštititi kulturno nasljeđe i svetinje u okruženju gdje je srpsko duhovno i materijalno dobro izloženo konstantnim napadima i nasilju, Bjelajac je naveo da bi srpska strana i Srpska pravoslavna crkva trebalo najviše nade da polaže u međunarodni faktor jer je, kako je naveo, više od 400, 500 hiljada pripadnika UNMIK-a i KFOR-a, koji su prošli kroz KiM, vidjelo o čemu se tamo radi i da se ta stvarnost razlikuje od slike koja je plasirana u svijetu.

- Pogledajte proslavu slave Dečana, gotovo celo jedno odeljenje Italijana koji su tu oko Dečana, svi oni su primili pravoslavlje svojevoljno zato što je to jedan ljudski gest - rekao je Bjelajac. Naveo je da svjedočenja onih koji su komandovali KFOR-om pokazuju da su videli o kakvom ekstremizmu Albanaca je riječ.

Gujon: Odlučio sam tog 18. marta 2004. da ću pomagati Srbima

Direktor srpske Kancelarije za javnu i kulturnu diplomatiju Arno Gujon naveo je da takvo užasno nasilje, etnički i vjerski motivisano, nije zabilježeno u Evropi od kraja Drugog svjetskog rata. Gujon je podsjetio da je u samo nekoliko dana uništeno više od 1.000 srpskih domova, srušeno i oskrnavljeno 35 pravoslavnih crkava i manastira, dok su hiljade ljudi protjerane sa svojih ognjišta u roku od samo nekoliko sati.

- Kao odgovor na varvarstvo ekstremista i uprkos ćutanju mnogih u svetu, odlučio sam tog 18. marta 2004. da ću pomagati Srbima na Kosmetu. Nisam još znao kako, ni kada, ali sam znao da neću sedeti skrštenih ruku i gledati te užase koji pogađaju jedan hrabar i ponosan evropski narod o kome su mi otac i deda toliko pričali - rekao je Gujon.

Napominje da je osnovao humanitarnu organizaciju “Solidarnost za Kosovo” i, godinu dana kasnije, stigao prvi put na Kosovo vozeći kombi pun humanitarne pomoći i naglasio da je od tada njegov život neraskidivo vezan za Srbe i Srbiju.

- Danas, u svojstvu direktora Kancelarije za javnu i kulturnu diplomatiju, nastavljam tu misiju kroz institucionalni rad, nastojeći da na stranim jezicima informišem međunarodnu javnost o dešavanjima na Kosovu i Metohiji. Nikada ne smemo zaboraviti ovaj zločin nad Srbima, koji je ujedno i zločin protiv hrišćanstva i evropske civilizacije -, naveo je Gujon.

Humanitarna organizacija „Solidarnost za Kosovo” više od dvije decenije pomaže srpsku zajednicu na Kosovu i Metohiji kroz brojne projekte - od humanitarnih konvoja, izgradnje farmi, obnove crkava, do podjele stoke, plastenika i osnovnih životnih namirnica, istovremeno aktivno radeći na širenju istine o njihovom položaju u inostranstvu, naročito u Francuskoj, putem medija, tribina i drugih javnih aktivnosti.

Petković: Dugo planirano i pripremano nasilje

Direktor Kancelarije za Kosovo i Metohiju Petar Petković izjavio je danas da stradanje kakvom su bili izloženi Srbi na Kosovu i Metohiji 2004. godine ne treba i ne smije da se dogodi nijednom narodu ili društvenoj grupi i da živo se sjećajući na te potresne događaje, za čitavo čovječanstvo pamtimo i ne zaboravljamo jedno tragično svjedočanstvo o opasnosti šovinizma i političkog ekstremizma.

On je podsjetio da je na današnji dan 2004. godine započeo višednevni talas nasilja albanskih ekstremista usmjeren protiv Srba, čiji je cilj bio egzodus srpskog naroda sa Kosova i Metohije i „uništenje svega što podseća na naše državno i nacionalno prisustvo na tom području”.

Kao povod za eksploziju nasilja, ističe Petković, iskorišćeno je utapanje albanske djece u selu Čabra, za koje su albanski ekstremisti lažno optužili Srbe iz susjednog sela Zupče.

- Činjenica da je došlo do brzog okupljanja velikog broja ljudi i sinhronizovanog napada na veliki broj srpskih sela i naselja, kao i na verske i javne objekte, svedoči da je Martovski pogrom bio dugo planirano i pripremano nasilje i etničko čišćenje, i da se samo čekao dovoljno snažan povod – kaže on.

Naglašava da je tokom ovog nasilnog pira albanskih ekstremista ubijeno osmoro Srba, ranjeno i povrijeđeno više od 900 naših sunarodnika, protjerano više od 4.000, nakon čega je šest gradova i devet sela ostalo bez srpskog življa.

Dodaje da je uništeno ili teško oštećeno 935 srpskih kuća, uništeno je 35 srpskih crkava i manastira, kao i više od 100 crkvenih zgrada.

- Iako je jasno da je masovno nasilje, koje se događalo simultano na mnogo mesta širom Kosova i Metohije, nastalo u političkoj kuhinji, do danas niko nije odgovarao za jedan od najvećih zločina u modernoj istoriji, kao što niko nije odgovarao kao izvršilac ili naručilac brojnih drugih terorističkih napada na Srbe nakon 1999. godine - podvukao je Petković.

Prema njegovim riječima masovni linč Srba bio je dnjo plana potpunog etničkog čišćenja Kosova i Metohije, koji u martu 2004. godine nije realizovan do kraja, i to je do danas ostao nedosanjani san ekstremističkih političkih struktura u Prištini.

SPC: Posebno se obrušili na srpske svetinje

Srpska pravoslavna crkva (SPC) podsjetila je da je tada protjerano 4.012 Srba, od kojih se većina do danas nije vratila u svoje domove, a da su se ekstremisti posebno obrušili na srpske pravoslavne svetinje i da je uništeno 35 crkava i manastira.

- Porušeno je oko 800 srpskih kuća i zapaljeno 35 verskih objekata, uključujući 18 spomenika kulture, među kojima i crkva Bogorodice Ljeviške u Prizrenu - navedeno je u saopštenju SPC.

Ističe se da je crkva Bogorodice Ljeviške, koja je jedan od najreprezentativnijih spomenika srednjovjekovne Srbije i episkopsko središte Srpske Crkve u srednjem vijeku, unekoliko obnovljena i da je prva liturgija u njoj služena šest godina kasnije, ali da tragovi devastacije i požara nisu otklonjeni.

SPC podsjeća da je to zdanje 2006. stavljeno na listu spomenika pod zaštitom UNESKO-a.

U saopštenju se ukazuje da su se albanski ekstremisti posebno obrušili na srpske pravoslavne svetinje.

- Uništeno je 35 crkava i manastira, a u ovim nezapamćenim vandalskim aktima, od kojih su neki prenošeni uživo na lokalnim kosovskim televizijama (kao na primer u Podujevu) zauvek su uništene brojne ikone i nepokretna kulturna dobra koja su vekovima preživeli osmansku okupaciju i svetske ratove - naglašava SPC.

Dodaje se da je 17. mart 2004. godine posebno bolno pogodio srpski narod i njegovu Crkvu zbog toga što se sve ovo dogodilo ne u vrijeme ratnog haosa, već u prisustvu više hiljada pripadnika međunarodnih mirovnih snaga KFOR-a, kosovske policije i UNMIK-a, od kojih, kako se ističe, niko nije javno preuzeo odgovornost za brojne propuste.

„Posle stradanja i krsta dolaze obnova i vaskrsenje”

Parastosom i polaganjem vijenaca na spomen obilježje “Istina” u sjevernom dijelu Kosovske Mitrovice danas su obilježene 22 godine od pogroma nad Srbima na Kosovu i Metohiji u martu 2004. godine.

U kući nekadašnjeg Gradskog muzeja u ulici Lole Ribara u Sjevernoj Mitrovici, otvorena je izložba posvećena martovskom pogromu.

Parastos stradalima u pogromu služio je mitropolit raško - prizrenski Teodosije uz sasluženje vladike Ilariona i igumana manastira Svetih Arhangela kod Prizrena, Mihaila. Parastosu je prisustvovao veliki broj građana, kao i pomoćnici direktora Kancelarije za Kosovo i Metohiju Milena Parlić i Borislav Tajić, predstavnici Srpske liste i lokalni politički zvaničnici. Okupljeni su potom položili bele ruže pred instalacijom “Missing ” i vijence kod spomenika žrtvama pogroma.

Mitropolit raško-prizrenski Teodosije rekao je na komemorativnoj akademiji u Domu kulture Gračanica da je u martovskom pogromu 2004. godine napravljen pokušaj da se izbrišu tragovi vjekovnog postojanja Srba i da se preostali srpski narod zauvijek zaplaši i protjera i da je iz tih razloga martovski pogrom ostao duboko urezan u naše kolektivno pamćenje kao jedan od najtužnijih i najtežih trenutaka naše novije istorije.

- Tražimo i očekujemo mir i dostojanstvo i život za sve ljude na ovim prostorima. Na zlo ne smemo odgovarati istom merom niti na mržnjom mržnjom, jer bismo time izgubili naše hrišćansko i ljudsko dostojanstvo. Isto tako, ne smemo pristati ni na zaborav, ni na prekrajanje istine, ni na pokušaje da se stradanje žrtava opravda ni relativizuje. Pružamo ruku pomirenja svakom čoveku dobre volje, ali istinu o martovskom pogromu moramo čuvati jasno, trezveno i odgovorno - istakao je mitropolit Teodosije.

Dodao je da je u danima pogroma moglo da se osjeti koliko je sve ovozemaljsko prolazno i kako se za jednu noć može srušiti ono što je vekovima građeno.

- Ali isto tako je bilo jasno i nešto drugo - da Kosovo i Metohija za nas nisu samo prostor i zemlja, nego su izvorište našeg duhovnog i istorijskog bića i da naša uteha nije u ljudskoj sili, nego u istini da posle stradanja i krsta dolaze obnova i vaskrsenje -  naveo je mitropolit Teodosije koji je u vrijeme pogroma bio iguman manastira Visoki Dečani.

Istakao je da martovski pogrom nije samo jedan u nizu istorijskih događaja koje pamtimo po stradanju, već i gorko svjedočenje o ljudskoj nepravdi, ali istovremeno i svjedočanstvo o snazi duhovnog podviga kojim je naš narod vekovima odolijevao iskušenjima.

- Ako izgubimo istinu o onome što se dogodilo, onda ćemo izgubiti sposobnost da razlikujemo pravdu od nepravde i dobro od zla - istakao je Teodosije i ukazao da su gradovi na Kosovu i Metohiji ostali bez Srba koji su u njima živjeli prije sukoba i prije pogroma.

On je dodao da Kosovo i Metohiju možemo izgubiti samo ako ga se sami odreknemo i da je naša crkva uvijek osuđivala svako etničko nasilje, bez obzira sa koje strane dolazilo.

„Tama ne može postati mrak dokle god postoji plamen pravoslavne sveće”

Pomoćnica direktora Kancelarije za Kosovo i Metohiju Milena Parlić, rekla je da su pogorim koje je srpski narod doživio bili i ostali vrhunac jedne mržnje, simboli ćutanja svijeta i trajno svjedočanstvo istorijske nepravde načinjene jednoj zemlji koja je vekovima bila bedem i koja je milione života položila za odbranu Evrope i za mir koji je drugima značio budućnost.

- Ovaj dan je samo jedan od simbola stradanja duše Srbije. Istovremeno, ovaj datum je i danas dokaz nepokolebljive vere i hrabrosti pred kojom je kontinuitet uništavanja i mržnje nemoćan - rekla je Parlić.

Dodala je da je 17. mart podsjetnik da zlodjela mogu proći nekažnjeno i da se nepravda može institucionalizovati i silom nametnuti.

- On svake godine još jednom poljulja poverenje da je normalan suživot potpunih različitosti moguć. Ali svaki put, na ovom mestu, dobijemo i snagu. A snaga srpstva nije materijalna, zato se ona ne ogleda ni u spaljenim kućama, ne nalazi u srušenim zidovima, pustim protjeranim ulicama. Ona ne prijeti strahom i ne demonstrira se prinudom. Zato se ne može uništiti koliko god bili svirepi nasrtaji na nju - istakla je Parlić.

Navela je da je naša snaga u duhovnom, verujućem, izvan zemaljskom i dodala da nas dostojanstvo onih koji su život položili obavezuje da i mi ostanemo dostojni u ovim današnjim iskušenjima kojima se nastavljaju kršenja svih garantovanih univerzalnih prava.

- Kroz istoriju smo plaćali visoku cenu da bi te univerzalne vrednosti postale pravo svih naroda. I zato je bolnije kada se danas ta ista prava, stečena krvlju naših predaka, svakodnevno krše i osporavaju. I kao što narod, draga braćo i sestre, nosi svoj krst, tako ga nosi i država. Ona možda ne može uvek da otkloni svaku nepravdu, niti da izbriše sve posledice pogroma i progona, ali ne odustaje od svoje obaveze da bude uz svoj narod i da čuva njegovo pravo na život i dostojanstvo. Država, narod, crkva na Kosovu i Metohiji nisu tri odvojene sudbine. To je jedna ista, isto iskušenje, ista borba, briga, muka, želja i nada - rekla je Parlić. Ukazla je da smo „svesni da svakodnevni pokušaji da Srbima prava budu uskraćena u svojoj suštini nose istu senku koju smo već videli 1999. godine i u danima ponovljenog pogroma, kada su mislili da će nas strah pobediti i da će paljenjem manastira izgoreti naša vera”.

-Ali su zaboravili na naš predački zavet koji nosimo u svom duhu. Zavet da ćemo ostati ljudi, čak i onda kada pokušaju da nas liše čovečnosti.Vera za nas se ne svodi samo na reč. Tama ne može postati mrak dokle god postoji plamen pravoslavne sveće, pa makar upaljen na zgarištu svetinje - kazala je Parlić.

Predsjednik opštine Gračanica Novak Živić naveo je da se srpski narod nakon 22 godine od pogroma nalazi u jeku novog, ovoga puta administrativnog pogroma u kom se suočava sa perfidnim pokušajem gaženja osnovnih ljudskih prava.

- Dok se sećamo naših stradalih Srba, spaljenih manastira, crkava i kuća, suočavamo se sa perfidnim pokušajem gašenja naših osnovnih ljudskih prava. Oni koji su nekada organizovali pogrom danas nastoje da nas tretiraju kao strance u sopstvenim kućama. Nameću nam zakone o saobraćaju i boravku, samo sa jednim ciljem - da nam život učine nepodnošljivim. Danas se često suočavamo sa pritiscima kroz institucije i svakodnevni život, ali naš narod je kroz istoriju pokazao da ume da opstane, da sačuva svoje korene, svoje svetinje i svoj identitet -  istakao je Živić.

Poručio je onima koji pišu i sprovode tzv. zakone da mogu da mijenjaju papire, ali ne mogu da promijene srpski narod i istakao da jedinstvo mora biti jedini odgovor srpskog naroda na pritisak kome je izložen.

- Oni računaju na našu rasejanost i naš strah. Veruju da ćemo se pokolebati pred novim kaznama i birokratijom. Ali zaboravljaju jedno, mi smo narod koji je preživao martovski oganj. Ako nas nisu slomili bombama i paljevinama, budite sigurni, neće nas slomiti ni ovim novim uredbama i zakonima ., naglasio je Živić.

Simijonović: Sve je gorjelo oko nasa

Zoran Simijonović iz Lipljana prisetio se tog 17. marta kada mu je kuća spaljena i kada je, kako je ispričao, gorjela čitava ulica.

Njega su sa porodicom tada sklonili u obližnji Suvi Do, gdje je saznao da mu je kuća spaljena.

- U Lipljanu su se okupljali u centru grada, u tri grupe su napadali. Nas u severnom delu je čuvao finski Kfor sa jednim tenkom. Tu je bila zgrada gde su stanovali Srbi i čuli smo povike. Moja supruga, ja, majka, otac i troje dece smo zatvorili prozore. Kamenovani smo više puta, napadani, ali nismo hteli da idemo. U jednom trenutku je gorela kompletna ulica, nismo znali šta nam je činiti. Bilo je hiljadu ljudi na ulici. Sve je gorelo oko nas - ispričao je Simijonović. Naveo je da su otišli do baze Kfora, odakle je izašao vojnik kome su rekli da im pale kuću i pitali ga može li da ih prebaci do Lipljana, ali im je on rekao da ne Kfor ne može da im pomogne jer nije bezbedno.

Vladika Ilarion: Protiv rušenja borimo se stvaralaštvom

U galeriji Doma kulture Gračanica likovnu koloniju “Jesen u Prizrenu” otvorio je vladika novobrdski Ilarion, koji je istakao da se protiv rušenja borimo stvaralaštvom.

- Evo nas ovde u jednom blagoslovenom prostoru, prostoru preobraženja gde se sumorna realnost sveta koji u zlu leži preobražava i gde se okom umetnika posmatra ovaj svet, lepim, blagoslovenim, preobraženim se vidi - rekao je vladika Ilarion. On je istakao da na se na izloženim platnima vidi trud svih pregaoca koji su svjetionik ljepote na ovom prostoru i svjedočanstvo su pobjede koja je već nastupila.

- Protiv rugla se borimo lepotom, protiv rušenja se borimo stvaralaštvom. Posebno danas treba da se setimo da čak i oni koji nam ne misle dobro ne vide nas odvojeno od naših svetinja. Kada strada narod, stradaju i svetinje, kada stradaju svetinje strada i narod. Zato što crkva Božja jeste i narod Božji -  kazao je vladika Ilarion.

Slikar Novak Novaković rekao je da umjetnici koji dolaze u Prizren na likovnu koloniju to ne doživljavaju kao običan umjetnički skup, već kao veliku duhovnu bazu.

- Svi se likovnoj koloniji odazivamo sa velikim zadovoljstvom, pre svega zbog boravka u samom ambijentu jedne od najznačajnijih zadužbina naših vladara, ali i kao priliku da obiđemo i svetinje na Kosovu i Metohiji - naveo je Novaković.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.