Đokić: Studenti su pokretači promjena, Univerzitet ostaje u borbenoj gotovosti

BEOGRAD - Nova školska godina, kaže rektor Univerziteta u Beogradu Vladan Đokić, počela je u trenutku kada se obilježava godina dana od pada nadstrešnice na Željezničkoj stanici u Novom Sadu, u kojoj je stradalo 16 ljudi, a komemorativni skupovi i kolone studenata i građana iz više gradova i dalje određuju ritam javnog života.

Đokić podsjeća da je prethodni semestar završen „uz veliki napor i studenata i profesora“, kombinacijom klasične i onlajn nastave tokom ljeta, da su u septembru i oktobru završeni ispitni rokovi i da je upis novih generacija u toku.

Ove godine, kako navodi, na Univerzitet u Beogradu upisano je nešto više od 12.000 studenata – oko dva odsto manje nego prethodne godine, što objašnjava depopulacijom i rastom broja visoko-školskih ustanova.

Prema njegovim riječima, godina nije izgubljena, brucoši su upisani, a interesovanje za Beogradski univerzitet nije „onoliko smanjeno kako se u javnosti predstavlja“, rekao je Đokić gostujući na TV Insajder.

Tri vrste pritisaka: finansijski, medijski, pravni

Na pitanje o prekršajnim i krivičnim prijavama protiv dekana, prorektora i samog rektora, Đokić govori o „tri vrste pritisaka“ na univerzitet: finansijskim, medijskim i pravnim.

Prekršajne prijave protiv dekana, objašnjava, odnose se na to što nastava nije realizovana u periodu kada su fakulteti bili blokirani, iako dekani nisu bili ti koji su blokirali nastavu. Pored toga, dio dekana, kao i članovi anketne komisije, dobijali su prijetnje i targetiranje zbog javne podrške studentima.

Treći nivo su krivične prijave: protiv više dekana, svih prorektora i samog rektora vode se postupci koji, kako kaže, dodatno remete odnose unutar univerziteta i otežavaju rad institucija.

Finansijski pritisak, prema njegovim riječima, vidi se u dva pravca:

Đokić navodi i konkretne primjere: država od marta ne otvara nove podračune u trezoru za međunarodne projekte, iako su projekti odobreni i finansirani, što blokira rad istraživača. Kasni i isplata zaostalih plata zaposlenima, kao i povraćaj 50 odsto školarine samofinansirajućim studentima, iako je to preuzeta obaveza države.

Istovremeno, kaže, dio političara nastavlja sa retorikom u kojoj se profesori koji podržavaju studente nazivaju „anarhistima, ustašama, nacistima“, dok se univerzitet predstavlja kao „neprijatelj države“.

„Prvi blokader“ i podrška studentima

Na pitanje zašto ga ministar prosvjete vidi kao „prvog blokadera u Srbiji“, Đokić odgovara da se u istoj poziciji nalaze svi koji su otvoreno stali uz studente – dekani, profesori i rektorski tim.

Podsjeća da su svi dekani, direktori instituta i rektorski tim od početka protesta podržali studente i da ta podrška i dalje traje. Ne krije da postoje i profesori koji ne podržavaju proteste, što naziva njihovim legitimnim pravom, ali insistira na tome da je „ogromna većina profesora uz studente i neće ih iznevjeriti“.

Đokić ističe da su posljednjih godinu dana studenti „pokretači promjena“ u društvu – generacija koja je istovremeno uspjela da održi akademski nivo i da postane društveno aktivna. Njihov angažman, smatra, podstakao je ne samo kolege na drugim fakultetima, već i srednjoškolce i osnovce da prate događaje i uključe se u borbu za pravnu državu, vladavinu prava i jednake kriterijume za sve građane.

Novi Pazar i pitanje povjerenja u institucije

Posebno mjesto u razgovoru zauzimaju studenti Državnog univerziteta u Novom Pazaru, koji su prethodnih mjeseci bili među najaktivnijima u pješačkim kolonama ka Novom Sadu. O njima je Insajder detaljno izvještavao, kako o njihovom višednevnom pješačenju, tako i o problemima na samom univerzitetu – od neisplaćenih plata do straha da bi ta ustanova mogla da bude ugašena.

Đokić kaže da nema precizne, direktne informacije o trenutnom stanju na tom univerzitetu, ali potvrđuje da je situacija „dosta teška“ – od hibridne nastave na više lokacija, preko višemjesečnog kašnjenja plata, do straha zaposlenih da država želi da univerzitet „ugasi ili izmjesti“.

Istovremeno, on studente iz Novog Pazara vidi kao primjer građanske hrabrosti i dokaz da Srbija može da bude zajednička zemlja svih, bez obzira na nacionalnu ili vjersku pripadnost: studenti su, kako kaže, svuda dočekani „izuzetno dobro i domaćinski“, a i oni sami su vidjeli da su poštovani i prihvaćeni.

„Šatorsko naselje“ između Skupštine i Predsjedništva

Govoreći o improvizovanom „šatorskom naselju“ između Narodne skupštine i zgrade predsjednika Srbije, gdje su prethodnih dana zabeleženi incidenti i uvrede na račun majke jednog od stradalih u Novom Sadu, Đokić kaže da je riječ o „nečemu potpuno anticivilizacijskom“.

On naglašava da je riječ o uzurpaciji javnog prostora, onemogućavanju pristupa državnim institucijama i situaciji u kojoj građani ne mogu normalno da prolaze centrom grada, ali posebno ističe odnos prema majci poginulog mladića, koja je došla samo da traži pravdu.

Takvo ponašanje prema nekome ko već godinu dana živi sa gubitkom deteta, ocijenjuje, predstavlja poraz društva i način na koji se gubi svaki element elementarne ljudskosti.

Lex specialis za Generalštab: struka isključena, zakon suspendovan

Kao profesor arhitekture, Đokić se u razgovoru osvrće i na prijedlog lex specialis zakona za kompleks zgrada Generalštaba u centru Beograda. U trenutku emitovanja intervjua u parlamentu se vodi rasprava o posebnom zakonu koji treba da omogući „revitalizaciju i razvoj“ tog kompleksa mimo postojećih propisa.

Đokić podsjeća da je Generalštab djelo arhitekte Nikole Dobrovića, jedno od ključnih ostvarenja moderne arhitekture kod nas, sa ozbiljnim urbanističkim i ambijentalnim vrijednostima. Upozorava da se posebnim zakonom, umjesto javne rasprave, stručnih elaborata i međunarodnog arhitektonskog konkursa, otvara put rušenju kompleksa i gradnji novog objekta – bez uvažavanja struke i javnog interesa.

Navodi i da su domaća i međunarodna stručna udruženja, poput Udruženja arhitekata Srbije i međunarodnih organizacija koje se bave zaštitom građevinskog nasljeđa, jasno poručila da zakon treba povući i da je Generalštab potrebno rekonstruisati i pretvoriti u memorijalni i javni prostor, a ne u komercijalni kompleks.

„Neprirodno je da vlast za protivnika ima mladost jedne zemlje“

U završnom dijelu razgovora Đokić poručuje da je „neprirodno i pogrešno“ da vlast za svog protivnika ima akademsku zajednicu i mlade ljude.

Studenti, kaže, jesu već promijenili Srbiju – ne samo time što su otvorili teme odgovornosti za tragediju u Novom Sadu, odnosa države prema univerzitetima i vladavini prava, već i time što su oslobodili javni govor u institucijama, pokazali međusobnu solidarnost, uključujući i onu preko etničkih i vjerskih granica.

Univerzitet, zaključuje, ostaje u „stanju borbene gotovosti“. Kako je dodao, očekivanje novih pritisaka je realno, ali cilj je da se, „uz istrajavanje na autonomiji i podršci studentima, sačuva najvredniji dio društva“ – akademska zajednica koja bi trebalo da bude temelj budućnosti, a ne meta političkih kampanja.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.