Amanda Mekre: Zaštita svjedoka ključ istrage

Istragu o trgovini organima na Kosovu koja bi trebalo da bude pokrenuta na osnovu izvještaja izvjestioca Savjeta Evrope Dika Martija i usvajanja rezolucije treba da sprovedu nezavisno tijelo i posebni tužilac koji će imenovati dovoljno velik tim zaštićen od političkih uticaja.

Izjavila je to u intervjuu za "Glas Srpske" istražilac "Hjuman rajst voča" za Evropu i srednju Aziju Amanda Mekre, ističući da je zaštita svjedoka ključ vjerodostojne istrage.

- Zato program zaštite svjedoka mora da omogući njihovu punu bezbjednost. EU, SAD i vlade drugih zemalja trebalo bi da prihvate svjedoke i članove njihovih porodica čija bezbjednost zahtjeva njihova preseljenja. U vezi s tom istragom "Hjuman rajts voč" predlaže ispunjavanje ukupno sedam kriterijuma - kaže ona.

* GLAS: Iznenađujuće je to što EULEX do sada nije prikupio skoro nikakve podatke o zločinima i trgovini organima na Kosovu. Koliko su tu odgovorni UNMIK, čiji je prvi komandant bio Bernar Kušner, i KFOR, koji takođe nikad nisu objelodanili da imaju saznanja, podatke ili dokaze o organizovanom kriminalu i zločinima na Kosovu?

MEKRE: Kao što je izvještaj Dika Martija pokazao, zakazala je odgovornost domaćih, lokalnih vlasti za te velike zločine na Kosovu. Ali u svakom slučaju i međunarodna i lokalna vlast snose i dijele krivicu za taj nedostatak odgovornosti.

* GLAS: U EU poslije usvajanja rezolucije u Savjetu Evrope o trgovini organima na Kosovu zagovaraju da EULEX preuzme istragu o tim zločinima, nasuprot tvrdnjama da EULEX to ne može zbog organizacionih mogućnosti i, čak, moguće opstrukcije. Kakav je vaš stav?

MEKRE: Istragu koja treba da bude pokrenuta na osnovu izvještaja izvjestioca Savjeta Evrope Dika Martija treba da sprovede nezavisno tijelo, sa visokog nivoa posebnog tužioca koji će imenovati dovoljno velik tim zaštićen od političkih uticaja. U vezi s tom istragom, "Hjuman rajts voč" predlaže ispunjavanje ukupno sedam kriterijuma. Pošto je zaštita svjedoka ključ vjerodostojne istrage, program zaštite svjedoka mora da omogući njihovu punu bezbjednost. Zatim, EU, SAD i vlade drugih zemalja trebalo bi da prihvate svjedoke i članove njegovih porodica čija bezbjednost zahtjeva njihova preseljenja. Treba da bude obezbijeđen pouzdan sistem informacione tehnologije, bezbjednost dokumenata i materijala, uz pristup ograničen na pripadnike posebne istražne jedinice. Tu mora da postoji provjeren tim prevodilaca, kao i saradnja zemalja kao što su Kosovo, Albanija, Srbija. Sjedište istražnog tima trebalo bi da bude van Kosova i Albanije i regiona da bi se obezbijedila maksimalna bezbjednost. Tu istragu može da sprovodi specijalna jedinica u okviru EULEX-a ili neki drugi organ, pod uslovom da ispunjava te kriterijume.

* GLAS: Tužilaštvo za ratne zločine Srbije do sada je imalo dobru saradnju sa pravosudnim odjeljenjem EULEX-a. Šta je sve potrebno da uradi Srbija poslije rezolucije Savjeta Evrope o trgovini organima na Kosovu?

MEKRE: Važno je naglasiti da je Savjet Evrope na osnovu izvještaja Dika Martija donio rezoluciju ne samo o trgovini organima. Tu se pominje oko 500 nestalih lica, Srba, Albanaca i drugih. Ali tu je i odgovornost za ozbiljna kršenja ljudskih prava neposredno poslije rata, uključujući otmice, ubistva, zatvaranje u zatočeničke objekte u Albaniji, kao i za krijumčarenje organa. Srbija treba da učini sve što može da sarađuje u istrazi. Treba nastaviti da bude posvećena traganju za pravdom u slučajevima ratnih zločina koje su počinili Srbi i da učini poseban napor u lociranju više od 1.900 kosovskih Albanaca koji se i dalje vode kao nestali poslije rata.

* GLAS: Koji bi nezavisni istražilac za Kosovo bio najbolji, kakva bi bila organizacija te institucije?

MEKRE: "Hjuman rajts voč" neće preporučivati bilo kojeg pojedinca za tu poziciju, ali ko bude na tom mjestu, trebalo bi da ima visoki položaj i da ima veliko iskustvo u istrazi i gonjenju u slučajevima krivičnih djela i korupcije.

* GLAS: Šta bi moglo da se pojavi kao glavni problem u istrazi?

MEKRE: Istražioci će morati da imaju dobru saradnju na Kosovu, kao i sa Albanijom, Srbijom, SAD i zemljama EU. Moraće da adekvatno istraže sve navode i da obezbijede zaštitu svjedoka. Najvažnije je da ta saradnja ne izostane i da te zemlje ponude svaku pomoć.

* GLAS: Da li je moguće da se desi da istraga opet ne bude sprovedena kako bi trebalo?

MEKRE: Istraga o svim navodima u Martijevom izvještaju trebalo bi da uzme u obzir sve zločine svih onih koji su umiješani u njih, i na svakom nivou. Samo ako svi koji su odgovorni budu privedeni, doći će se do prava i pravde.

Tači i OVK

* GLAS: Šta bi na Kosovu moglo da uslijedi ako se dokaže da su predsjednik samoproglašene vlade Kosova Hašim Tači i vođe OVK krivi po navodima Martijevog izvještaja?

MEKRE: Nisam stručna da se izjašnjavam o političkim pitanjima, ali ako nezavisna, nepristrasna istraga o navodima pokrenutim Martijevim izvještajem pokaže da postoji razumna osnova za krivično gonjenje za zločine počinjene od strane bilo kog lica, onda nema sumnje da ta osoba treba da izađe na suđenje. Naravno, "Hjuman rajts voč" ima stav da nezavisni istražilac treba da istraži sve navodne zločine bivših vođa OVK.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.