Zbog čega su izbori u Mađarskoj po mnogo čemu istorijski

Predstojeći izbori u Mađarskoj sve više poprimaju obrise referenduma o budućnosti države. U pitanju nije tek uobičajeno političko nadmetanje, već sudar dva koncepta – sa jedne strane globalističkog, koji dolazi iz otuđenih centara moći u Briselu i nastoji da oblikuje unutrašnje politike država članica, i sa druge strane suverenističkog, koji insistira na pravu na samostalno odlučivanje, zaštiti nacionalnih interesa i očuvanju identiteta. Zato izbori zakazani za 12. april daleko prevazilaze okvire klasičnog političkog okršaja i postaju dio šireg, dubokog ideološkog sukoba koji sve jasnije dijeli Evropsku uniju.

Suverenitet

Politika koju zastupa Viktor Orban počiva na jasnoj i dugoročnoj viziji: država nije pasivni posmatrač globalnih procesa, već njihov aktivni učesnik. U toj viziji država ima ključnu ulogu u zaštiti građana, ekonomije i kulturnog identiteta.

Ovakav pristup podrazumijeva da nacionalne institucije zadrže kontrolu nad ključnim odlukama i da razvoj usmjeravaju u skladu sa sopstvenim interesima, a ne diktatom spolja. Upravo u tome pristalice Orbanove politike vide glavni razlog političke stabilnosti koju je Mađarska zadržala tokom godina kontinuirane vlasti.

Dok su mnoge evropske zemlje prolazile kroz česte promjene vlada, koalicione krize i političku fragmentaciju, Mađarska je, kako ističu, uspjela da očuva jasan kurs. Ta stabilnost, prema njihovim ocjenama, nije samo politička, već i bezbjednosna, jer je država blagovremeno reagovala na migracione izazove i izbjegla scenarije koji su drugdje doveli do dugoročnih problema.

Disidenti

S druge strane, briselske elite u proteklim godinama nisu štedjele resurse kada je riječ o pritiscima na Mađarsku. Predstojeći izbori, prema tom tumačenju, predstavljaju možda i najozbiljniji pokušaj uticaja na unutrašnje političke procese te zemlje.

Iako se formalno pozivaju na demokratske vrijednosti, ovaj centar moći sve češće pokazuje autoritarne obrise. Kao dokaz tome navodi se otvorena podrška opozicionom lideru Peteru Mađaru i njegovoj stranci Tisa. Prema ocjenama pojedinih analitičara, njegov politički uspon nije spontan, već rezultat šire međunarodne podrške, s ciljem promjene političkog kursa Mađarske.

Sukob između Budimpešte i Brisela traje već više od decenije. Orban se u tom periodu profilisao kao jedan od najglasnijih kritičara migracione politike Evropske unije, ideoloških trendova u oblasti društvenih vrijednosti i geopolitičkih ambicija Unije. Istovremeno, Mađarska je zadržala određeni stepen energetske nezavisnosti, obezbijedivši izuzeća od sankcija Rusiji, čime je omogućen nastavak uvoza energenata. Orban je takođe koristio pravo veta kako bi zaštitio nacionalne interese unutar evropskih institucija.

Odgovor Brisela stigao je u vidu zamrzavanja dijela finansijskih sredstava, što je u Budimpešti protumačeno kao politički pritisak. Istovremeno, unutar EU sve češće se pominju mehanizmi koji bi mogli ograničiti mogućnost pojedinih država da blokiraju odluke, što dodatno produbljuje nepovjerenje. Dodatnu kontroverzu izazvalo je i aktiviranje mehanizama za borbu protiv dezinformacija, koji uključuju saradnju sa digitalnim platformama i provjerivačima činjenica, otvarajući pitanje gdje je granica između zaštite javnog prostora i kontrole političkog diskursa.

Crni novac za opoziciju

Do koje mjere ide borba za vlast u Mađarskoj pokazuje i slučaj koji je izazvao veliku pažnju javnosti. Bivši ukrajinski obavještajni oficir, koji je prebjegao u Budimpeštu, tvrdi da je Vladimir Zelenski svake nedjelje slao pet miliona evra u kešu mađarskoj opozicionoj stranci Tisa.

– Rečeno nam je da Peteru Mađaru treba obezbijediti 50 miliona evra za kampanju. Taj novac prima od novembra prošle godine. Radi se uglavnom o novčanicama od sto evra, vakuumski pakovanim. Prema mojim saznanjima, novac stiže iz Italije, preko Austrije, u crnoj "najk" torbi. Svake nedjelje transportuje se pet miliona - izjavio je za mađarsku televiziju Tenjek.

On tvrdi da se ova sredstva vode kao "crna", jer se ne evidentiraju u zvaničnim tokovima, te da se komunikacija tokom transfera odvija preko onlajn igara. Upotrebljavaju se i specijalna vozila sa nezavisnim komunikacionim sistemima, koje mađarske službe ne mogu da prate.

Prema njegovim navodima, dio novca se, po potrebi, prebacuje i preko bankovnih kanala i aplikacije „Stripe“, koja prikriva identitet pošiljaoca. Krajnji cilj, kako tvrdi, jeste smjena vlasti u Mađarskoj i formiranje proukrajinske vlade.

U međuvremenu, mađarske vlasti su početkom marta uhapsile sedam ukrajinskih državljana zbog sumnje na pranje novca, među kojima je i bivši general specijalnih službi. Budimpešta je u više navrata optuživala Kijev za miješanje u izborni proces.

Prema nedavno objavljenom istraživačkom tekstu portala „Siva zona“, još 2019. godine visoki zvaničnik Evropske unije pripremio je projekat za "koordinaciju otpora Orbanovom režimu". Radilo se o Martonu Benedeku, međunarodnom koordinatoru u Generalnom direktoratu za migracije i unutrašnje poslove EU. Prema dokumentima, koji su u međuvremenu isplivali u javnost, bilo je predviđeno da se formira stalni forum s političkim, sindikalnim i građanskim grupama koji bi zajedno planirali političko djelovanje protiv vlasti, uključujući učešće i u izbornim procesima.

Postizborni scenariji

Uoči glasanja, u medijima su se pojavile tvrdnje da se u Briselu već razmatraju različiti scenariji za slučaj nove Orbanove pobjede. Jedan od njih, kako se navodi, predviđa osporavanje izbornih rezultata ukoliko ishod bude neizvjestan.

U slučaju ubjedljive pobjede Fidesa, kao alternativa se pominje prelazak sa jednoglasnog na kvalifikovano većinsko odlučivanje unutar EU, što bi značajno ograničilo mogućnost pojedinih država da blokiraju odluke.

Dodatnu tenziju podižu izjave pojedinih zapadnih analitičara. Majkl Vejs upozorio je da bi, u slučaju navodne izborne krađe, moglo doći do "Majdana na steroidima" unutar Evropske unije ili NATO zemlje.

Podsjetio je time na događaje iz 2014. godine u Ukrajini, kada je nakon masovnih protesta srušen predsjednik Viktor Janukovič, što je kasnije dovelo do dubokog geopolitičkog sukoba. Sličan stav iznio je i njemački političar Anton Hofrajter, koji je poručio da rezultati izbora u Mađarskoj ne bi trebalo da budu priznati ukoliko Orban ponovo pobijedi.

Rat je mir

Politikolog Aleksandar Pavić smatra da ovakve izjave odražavaju pristup koji dominira u dijelu evropskih struktura. Prema njegovim riječima, Viktor Orban je, kao protivnik takozvane duboke države, označen kao nepoželjan akter.

- Kontroverze oko naftovoda "Družba" pokazuju da se ovakvi potezi ne mogu posmatrati izolovano. Ovo je deo šireg psihološkog i ekonomskog pritiska. Preko Ukrajine se vodi ekonomski rat protiv Mađarske kako bi se uticalo na unutrašnju stabilnost uoči izbora. Svako ko nije na liniji probriselske, antiruske i proratne politike postaje meta. To smo već videli u više evropskih zemalja. Ideološke podele unutar Evropske unije su sve izraženije – naglašava Pavić.

On dodaje da se u takvom narativu koriste i „orvelovske“ formulacije, u kojima se, kako kaže, zamjenjuju značenja pojmova: rat postaje mir, a sloboda ropstvo.

Veliki šamar

Poslanica Fidesa u Evropskom parlamentu Anamarija Viček ističe da predstojeći izbori imaju težinu koja prevazilazi nacionalne okvire. Po njenim riječima, građani biraju između dva koncepta – suverenističkog i onog koji se oslanja na politike koje dolaze iz Brisela.

Ona naglašava da Orban vodi politiku zasnovanu na samostalnom odlučivanju, dok se njegovi protivnici oslanjaju na spoljne centre moći. Upravo ta spremnost da se suprotstavi dominantnim tokovima, smatra ona, čini ga metom kritika. Viček ističe da je Orban političar koji insistira na očuvanju tradicionalnih vrijednosti i nacionalnog identiteta, te da bi njegova nova pobjeda predstavljala snažan udarac globalističkim strukturama. Ona takođe ocjenjuje da Evropska unija može biti stabilna samo ako počiva na snažnim državama članicama, te da je proširenje, posebno na Zapadni Balkan, od ključnog značaja za budućnost Evrope.

Direktor Centra za društveno-politička istraživanja Dušan Pavlović smatra da su ovi izbori istorijski, ne samo za Mađarsku, već i za Evropu u cjelini.

– U vremenu velikih geopolitičkih potresa, građani Mađarske praktično odlučuju o modelu budućnosti – da li će to biti suverena država ili sistem u kojem će ključne odluke dolaziti spolja. Upravo zato se u Briselu sa oprezom gleda na mogućnost nove Orbanove pobjede, jer bi ona ohrabrila slične političke opcije širom Evrope – poručio je Pavlović.

Dominacija

U prethodna tri izborna ciklusa u Mađarskoj, vladajuća koalicija Fides–KDNP ostvarivala je ubjedljive pobjede. Na izborima 2022. godine osvojili su oko 54 odsto glasova i zadržali dvotrećinsku većinu u parlamentu, što je bio jedan od „najjačih“ rezultata od pada komunizma. Četiri godine ranije Fides je takođe trijumfovao sa oko 49 odsto glasova, zadržavši ustavnu većinu i političku dominaciju. I na izborima 2014. godine Orbanova koalicija je osvojila približno 44–45 odsto podrške, što joj je takođe obezbijedilo snažnu parlamentarnu većinu i kontinuitet vlasti.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.