Ustav već decenijama čuva Srpsku

BANjALUKA - Skupština srpskog naroda u BiH, na čijim temeljima je stasala Narodna skupština Republike Srpske, prije pune 33 godine, usvojila je republički Ustav koji je i danas, uprkos brojnim izmjenama, na snazi, a današnja proslava tog istorijskog podviga u suštini je u znaku njegovog očuvanja usljed prvostepene presude predsjedniku Republike Srpske, koja je i jedan od najjačih napada upravo na taj najviši pravni akt.

Prvi Ustav Republike Srpske usvojen je 28. februara 1992. pod imenom Ustav Srpske Republike BiH i bio je temelj pravne moći, sigurnosti, legaliteta i legitimiteta Srpske, odnosno okvir kojim je definisan politički okvir Republike Srpske i funkcionisanje njenih institucija tetemelj na kojem Srpska i danas počiva.

Ustav je stigao brzo nakon istorijske odluke osnivanja Skupštine srpskog naroda 24. oktobra 1991, a nakon što su deset dana ranije srpski poslanici preglasani u Skupštini tadašnje SR BiH.Skupština je 9. januara 1992. godine usvojila Deklaraciju o proglašenju Republike srpskog naroda BiH, a jednoglasno 28. februara usvojila Ustav. Rad na tom aktu je, kako je govorio pokojni Momčilo Krajišnik, prvi predsjednik Skupštine, počeo pri povratku sa konferencije u Lisabonu, oko 15. februara,kada se vidjelo da drugi negiraju mogućnost dogovora.

Amandmani i najave

Najviši pravni akt Srpske, koji je uz amandmane i danas na snazi, donesen je tako prije izbijanja sukoba, odnosno jednostranog bošnjačkog i hrvatskog proglašenja nezavisnosti BiH nakon referenduma 1. marta 1992. na kojem nisu učestvovali Srbi.

Važećim Ustavom, kako kaže za "Glas Srpske" profesor u penziji i stručnjak za ustavno pravo Mile Dmičić, su ustanovljeni organi i institucije Srpske koje su osnova državnosti, prava na samoorganizovanje i saradnju u i izvan BiH.

-Kao državotvorni dio BiH Srpska ima legalno i legitimno pravo da odlučuje o svojoj sudbini, opstanku i razvoju - istakao je Dmičić.

Ustav jeod 1992. do 2011. mijenjan i dopunjavan 17 puta, sa 122 amandmana.

- To znači da je ustavnopravni sistemznačajno reformisan. Približavanje broja amandmana broju članova izvornog teksta značajno otežava tumačenje i primjenu. Poseban problem je taj što su i domaći i inostrani subjekti učestvovali u izradi amandmana, budući da su neke nametnuli visoki predstavnici, što je uticalo na neujednačenost ustavnog teksta i nedovoljnu jasnoću i preciznost pojedinih ustavnih rješenja. U tom smislu su iz Ustava Republike Srpske brisane sve odredbe koje se odnose na državu, kao i nadležnosti koje navodno pripadaju BiH- istakao je Dmičić.

Visoki predstavnici su donijeli više od 800 odluka, oko 300 propisa i smijenili oko 500 pojedinaca. U više od 80 slučajeva prenesena je ili preuzeta nadležnost entiteta na BiH, a u tri slučaja, ustavnim promjenama, data je saglasnost da Parlamentarna skupština BiH može donijeti zakone kojima suprenesene nadležnosti.

Najveći broj odluka i akata datira iz vremena PedijaEšdauna, ali su po posljedicama, ocijenio je Dmičić, najradikalnije i najdugoročnije izmjene koje je nametnuo Volfgang Petrič.

Republika Srpska je, prema posljednjim tvrdnjama iz SNSD-a, spremila novi Ustav Srpske koji će najvjerovatnije biti potvrđen kroz referendum, a kojim će biti eliminisano sve što su nezakonito i protivpravno visoki predstavnici mijenjali te da se čeka trenutak za njegovo usvajanje.

Uprkos svemu što je do sada prošao Ustav, Dmičić smatra da postojeći Ustav pruža dovoljno mogućnosti da Srpska bude funkcionalna, demokratska i moderna politička zajednica.

- Ustavna i pravna reforma, u prvom redu, trebalo bi da obuhvata dva pravna područja i to ustavnopravnu reformu koja obuhvata promjene postojećeg, a možda u dogledno vrijeme i donošenje novog Ustava i zakonodavnopravna reforma koja obuhvata najmanje četiri grupe reformi - zakonodavnopravnu, ekonomsko-pravnu, socijalno-pravnu i političko-pravnu - rekao je Dmičić.

Suđenje predsjedniku Republike je, dodaje, krupan politički pravni događaj koji je upotpunosti neustavan i nezakonit čin.

- Izrečena prvostepena presuda u političkom procesu koji je neposredno usmjeren na integritet, državnost i jedinstvo i Republike i njenih naroda, je i čin koji umanjuje vrijednosti i tokove konstitucionalizacije i razvoja BiH i njenih državotvornih dijelova, kao i organizaciju i funkcionisanje svih nivoa vlasti, političku, nacionalnu, duhovnu, kulturnu i svaku drugu oblast u ovoj zemlji - podvukao je on.

U tom smislu, smatra, eventualne promjene Ustava ili donošenje novog, u prvom redu, zavisiće od rezultata postizanja konsenzusa o rješavanju svih ustavnih, pravnih i političkih, kao i svih drugih pitanja koja se nameću u vrijeme poslije ovog sudskog spora i odnosa svih državotvornih dijelova u BiH i međunarodne zajednice.

- Istovremeno, Republika Srpska mora imati u vidu utvrđena načela i zahtjeve u budućem vremenu koji se, u prvom redu odnose na to da su nesporni naziv, postojanje, teritorija i puni kapacitet ustavnih nadležnosti entiteta - zaključio je Dmičić.

Sabornost i ponos

Godišnjica Ustava i Dan Republike - 9. januar biće danas obilježeni i u Beogradu.

Šef Predstavništva Srpske u Srbiji Mlađen Cicović izjavio je za Srnu da će uz prigodan muzičko- scenski program prikazati i ustavni kontinuitet i opredijeljenost srpskog naroda kroz istoriju za poštovanje prava i pravnih normi i svega onoga što doprinosi miru i stabilnosti.

Cicović je ukazao na to da je Republika Srpska nastala, a njen Ustav proglašen, u miru, mnogo prije rata, sa jasnim porukama da srpski narod želi samo mir i da sačuva svoju konstitutivnost.

- U okolnostima u kojima je i Srbija i Srpska naše okupljanje je prije svega na sloganu koji je bio i slogan ovogodišnjeg zajedničkog obilježavanja Sretenja - "Sabornost i ponos"- rekao je Cicović.

Iz Beograda će i ovog 28. februara biti upućena jasna poruka da su i republike Srpska i Srbija za mir i stabilnost u regionu i da su, boreći se vijekovima za svoju slobodu, uvijek poručivali -"Koliko god nam je važna naša sloboda i budućnost, jednako je važna i sloboda svih naših komšija".

- Prosto vjerujem da će te poruke doprijeti do svih i da će svi razumjeti da nam je potreban razgovor, da samo mi koji živimo u ovom regionu možemo zajednički da gradimo našu budućnost i da rješavamo razgovorom sve probleme i sve izazove koji su pred nama - poručio je Cicović.

Pečat

Najveći pečat u Ustavu Srpske ostavili su pravni ekspert Radomir Lukić i pokojni akademik Gašo Mijanović. Napisan je u rekordnom roku.

- Ustav je donesen kao pokušaj da se spreči katastrofalno prerano priznanje BiH, odnosno priznanje državne samostalnosti, bez unutrašnje saglasnosti i sloge među njenim konstitutivnim narodima. Nažalost, nije uspeo da postigne taj prvi cilj, ali jeste drugi - da zasnuje državnopravnu jedinicu koja će biti jemstvo i garant opstanka Srba na ovom prostoru - istakao je ranije Lukić za "Glas".

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.