Studentske demonstracije u Beogradu 1968. godine - Udaljavanje od ideala

Vulgarizovanjem radničkog samoupravljanja i brzim razvojem birokratije Jugoslavija se šezdesetih godina prošlog vijeka našla na prekretnici: upravljanje "čvrstom rukom" ili dalja liberalizacija u privredi i nazadovanje. Započela je neuspješna "Privredna reforma". Prvi efekti reforme su bila nagli porast cijena i nezaposlenosti…

U takvom ambijentu jedne junske večeri (2. juna 1968. godine) bila je zakazana manifestacija pod nazivom "Mikrofon je vaš", čiji su organizatori bile i "Večernje novosti". Odlučeno je da priredba bude održana u sali Radničkog univerziteta na Novom Beogradu. Zbog ograničenog broja mjesta u sali prednost pri ulasku su imali brigadiri sa Novog Beograda, a za sve zainteresovane studente nije bilo dovoljno mjesta. To je upalilo fitilj! Oni koji su ostali napolju su protestovali i uskoro su počele da lete kamenice. Priredba je prekinuta i došlo je do opšte tuče između brigadira i studenata. Uskoro je došla i milicija, koja je u pokušaju da uspostavi red došla u otvoreni sukob sa studentima.

Sutradan su održani sastanci i nekoliko hiljada studenata krenulo je prema Beogradu iz Studentskog grada noseći zastave, Titove slike i parole. Načelnik beogradske policije Nikola Bugarčić izdao je naređenje policiji da studenti ni po koju cijenu ne smiju da prođu. Na mjesto konflikta studenata i policijskog kordona (željeznička pruga) ubrzo su stigli Veljko Vlahović, poznati predratni studentski vođa i ugledni revolucionar, veoma popularan među studentima i Miloš Minić, tadašnji predsjednik Skupštine Jugoslavije. Desio se incident koji se pretvorio u policijski juriš na studente. Policija pod šljemovima upotrijebila je vatreno oružje, bilo je mnogo ranjenih, a broj poginulih je zataškan, ali se kretao do četiri poginula. Studenti su zapalili vatrogasnu cisternu koja se tu zatekla i gurnuli je u podvožnjak da ometu saobraćaj. Oni su se pred žestokim naletom policije povukli u neredu.

Istog dana uveče u zgradi Rektorata (Filozofski fakultet) održan je hitan sastanak svih dekana fakulteta i akademija (oko 40 fakulteta i akademija) i donesena odluka o opštem štrajku univerziteta, prekidu predavanja i ispita. Beogradski Univerzitet je tada imao oko 50.000 studenata.

Jezgro pobune preneseno je na sve fakultete, organizovane su studentske straže, štamparije letaka, a list "Student" svakog dana je imao vanredno izdanje. Policija je blokirala fakultete, ulaz i izlaz je bio dozvoljen samo sa indeksom. Uskoro su fakultetima presječene telefonske linije. Za tih sedam dana štrajka policija je više puta upadala na fakultete i premlaćivala studente. Oni su hapšeni i premlaćivani za najmanji povod.

Na Filozofskom fakultetu počeo je intenzivan program. Po ugledu na Francusku buržoasku revoluciju formirani su "konventi" za ekonomiju, politiku i druge teme. Filmski režiser Dušan Makavejev danima je sve snimao, a svaka dva, tri časa trake su odnošene u nepoznatom pravcu! Umjetnici, među kojima si bile pjesnikinje Desanka Maksimović i Mira Alečković, naročito su se solidarisali sa studentima. Demonstracije su odmah dobile političku, ljevičarsku konotaciju. Najpopularnija parola je bila: "Dole crvena buržoazija" i "Izvozimo ljude kao smrznutu govedinu!"

Napravljen je spisak studentskih zahtjeva koji su se kretali od puštanja na slobodu svih uhapšenih i smjene šefa policije Beograda do slobode štampe i uvođenja kategorije "minimalni lični dohodak (plata)".

Sedmog dana demonstracija Tito je prelomio i obratio se studentima posredstvom televizije. U svom dosta nervoznom govoru on je rekao "da je bilo nekih nepravilnosti" i da "niko nije nezamenljiv, pa ni ja!?". Studenti su brzo shvatili da ipak neće sve ostati kako je bilo i da je ovo maksimum koji je mogao da se dobije. Demonstracije su se pretvorile u manifestacije sa pjesmom i klicanjem Titu. Kolovođe revolucije Vladimir Mijanović, Sonja Liht, Đorđije Vuković i drugi izbačeni su sa fakulteta i oduzeti su im pasoši. Demonstracije su umirene!

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.