Šta se krije iza migrantskog cunamija i udara na špansku enklavu

Kada je desetine hiljada ljudi krenulo prema Seuti, maloj španskoj enklavi na sjevernoj obali Afrike, Evropa je ponovo vidjela sliku koju već godinama pokušava da kontroliše. Masovni pokušaj prelaska granice nije bio samo novi migracioni talas, već događaj koji je otvorio mnogo šire pitanje: zašto milioni ljudi napuštaju svoje domove i zašto ograde, policija i stroža pravila ne uspijevaju da zaustave taj proces.

Kriza u Seuti pokazala je da migracije više nisu samo pitanje ljudi koji prelaze granice. One su postale mjesto gdje se ukrštaju demografske promjene, ekonomska nejednakost, bezbjednosni izazovi, regionalni sukobi i interesi velikih sila. Seuta je u jednom trenutku postala simbol mnogo većeg problema. Na svega nekoliko kilometara susrela su se dva različita svijeta: Evropa sa visokim životnim standardom, starenjem stanovništva i potrebom za radnom snagom i Afrika sa mladom populacijom, velikim potencijalom, ali i milionima ljudi bez dovoljno ekonomskih prilika.

Veliki udar

Masovni pokušaj ulaska u Seutu bio je jedan od najvećih migracionih udara na spoljnu granicu Evropske unije. Prema izvještajima sa terena, između 50.000 i 60.000 ljudi pokušalo je u kratkom periodu da pređe iz Maroka na teritoriju španske enklave, koja ima nešto više od 80.000 stanovnika.

Mnogi su pokušali da pređu granicu plivajući kroz morski prolaz između Maroka i Španije, dok su drugi pokušali da probiju kopnene barijere koje godinama predstavljaju jednu od najčuvanijih evropskih granica.

U haosu koji je nastao život je izgubilo više desetina ljudi. Najveći broj stradao je utapanjem, ali je bilo i žrtava tokom pokušaja proboja graničnih prelaza. Iza brojeva o migracijama nalaze se stvarni ljudi koji često rizikuju život u pokušaju da stignu do sigurnije budućnosti.

Prema španskim vlastima, najmanje 70 ljudi stradalo je tokom pokušaja prelaska, dok su marokanske vlasti saopštile manji broj žrtava. Španske snage bezbjednosti nastavile su potragu za tijelima u moru kod plaže Tarahal, mjesta gdje je veliki broj migranata pokušao da stigne do evropskog tla. Španija je na kritične tačke rasporedila dodatne snage bezbjednosti, uključujući Civilnu gardu, nacionalnu policiju i specijalizovane jedinice. Ipak, većina migranata nije uspjela da ostane na teritoriji Španije. Veliki broj je vraćen u Maroko, dok su manje grupe ušle u procedure u vezi sa azilom i migracionim statusom.

Samo nekoliko dana nakon haosa Seuta je počela da se vraća uobičajenom životu. Većina od nekoliko desetina hiljada ljudi koji su ušli u enklavu vratila se u Maroko, dok su manje grupe ostale u parkovima, na ulicama i u blizini privremenih prihvatnih centara. Kafići i restorani ponovo su otvorili vrata, ali je među stanovnicima ostao osjećaj nesigurnosti.

Granica istorije

Seuta je jedno od najneobičnijih mjesta savremene geopolitike. Geografski pripada Africi, okružena je Marokom, ali je politički dio Španije i Evropske unije. Za Brisel ona je jedna od najosjetljivijih tačaka spoljne granice Unije. Za mnoge ljude iz Afrike ona predstavlja najbliži dodir sa Evropom i mogućnost drugačijeg života.

Njen značaj, međutim, nije nastao sa migracijama. Istorija Seute traje više od 2.500 godina. Zbog položaja na ulazu u Gibraltarski moreuz, jedan od najvažnijih pomorskih prolaza na svijetu, kroz nju su prolazili Feničani, Rimljani, Vizantijci, arapske dinastije, Portugalci i Španci.

Osvojili su je Portugalci 1415. godine, u vrijeme početka evropske pomorske ekspanzije. Nakon ujedinjenja Portugalije i Španije krajem 16. vijeka prešla je pod špansku vlast i tamo je ostala i nakon ponovnog razdvajanja dviju država. Danas su Seuta i susjedna Melilja jedine kopnene granice Evropske unije sa Afrikom. Zbog toga njihov značaj daleko prevazilazi njihovu veličinu.

Afrika raste, Evropa stari

U korijenu migracionog pritiska nalazi se jedna od najvećih demografskih promjena savremenog doba. Dok Evropa postaje sve stariji kontinent, Afrika prolazi kroz snažan rast stanovništva. Prema projekcijama Ujedinjenih nacija, broj stanovnika Afrike mogao bi do 2050. godine dostići oko 2,5 milijardi. Posebno brzo raste Nigerija, koja već sada ima više od 220 miliona stanovnika i mogla bi postati jedna od najmnogoljudnijih država svijeta.

Taj rast predstavlja ogroman potencijal, ali i veliki izazov. Svake godine milioni mladih ljudi ulaze na tržište rada, dok mnoge afričke zemlje nemaju dovoljno razvijenu industriju, infrastrukturu i obrazovni sistem da im obezbijede posao. Prosječna starost u brojnim afričkim državama je ispod 20 godina, dok je u Evropskoj uniji oko 44 godine. Taj paradoks obilježiće naredne decenije: Afrika ima mladu populaciju koja traži prilike, a Evropa ima sve veću potrebu za radnom snagom.

Ekonomski jaz, glavni motor

Jedan od najjačih motiva za migracije ostaje ogromna ekonomska razlika između Evrope i velikog dijela Afrike. Dok Evropska unija spada među najbogatije regione svijeta, brojne afričke države i dalje se bore sa siromaštvom, slabom industrijalizacijom i zavisnošću od izvoza sirovina. Za mladog čovjeka koji nema posao, niske su mu plate i ograničene mogućnosti, rizičan put ka Evropi često izgleda kao jedina šansa.

Svjedočenja migranata iz Seute pokazuju da mnogi nisu krenuli nakon pažljivog plana, već nakon kombinacije očaja, glasina i uvjerenja da se otvorila kratkotrajna prilika. Jedna lažna informacija na internetu bila je dovoljna da pokrene desetine hiljada ljudi prema granici.

Zbog toga analitičari upozoravaju na to da se migracije ne mogu dugoročno zaustaviti samo policijskim mjerama. Ne postoji dovoljno visoka ograda koja može trajno razdvojiti prostore između kojih postoji ogromna razlika u životnom standardu.

Migracije i geopolitika

Evropska unija je posljednjih godina značajno povećala sredstva za kontrolu granica, jačanje agencije Fronteks i saradnju sa državama sjeverne Afrike. Nakon krize 2015. godine, kada je više od milion ljudi stiglo u Evropu, migracije su postale jedno od najvažnijih političkih pitanja unutar Unije.

Kriza u Seuti pokazala je i koliko brzo migracije mogu postati sredstvo političkog sukoba. Dok jedni traže jaču kontrolu granica, drugi upozoravaju na opasnost od korišćenja ljudske nesreće u političke svrhe.

Kritičari smatraju da Evropa uglavnom kontroliše posljedice, a manje uzroke. Na migracije utiču nezaposlenost, ratovi, korupcija, klimatske promjene, slabe institucije i nedostatak perspektive. Zbog toga dio stručnjaka smatra da su potrebne veće investicije u industriju, obrazovanje i infrastrukturu afričkih država.

Istovremeno, Afrika je postala prostor novog globalnog nadmetanja. Kina je proširila uticaj kroz infrastrukturne projekte, energetiku i trgovinu. Rusija kroz bezbjednosnu saradnju i političke veze. Indija i Brazil takođe pokušavaju da povećaju prisustvo. Afrika više nije periferni prostor. Ona postaje jedno od ključnih područja buduće globalne moći.

Uloga Maroka

Posebnu ulogu u cijeloj priči ima Maroko. Ta zemlja je jedan od najvažnijih partnera Evropske unije u kontroli migracija, ali su njeni odnosi sa Španijom često bili složeni. Glavni spor odnosi se na Seutu i Melilju, koje Rabat smatra ostacima kolonijalne prošlosti, dok Madrid insistira na tome da su to španski gradovi. Kriza iz 2021. godine pokazala je koliko migracije mogu biti povezane sa politikom. Tada je više hiljada ljudi za samo nekoliko dana ušlo u Seutu nakon slabljenja kontrole granice.

Taj slučaj ostao je jedan od najpoznatijih primjera kako migracioni talasi mogu postati dio diplomatskog pritiska.

Ko stoji iza talasa

Nakon najnovije krize pojavila su se različita objašnjenja. Jedno upućuje na kriminalne mreže koje zarađuju na ljudima koji pokušavaju da stignu do Evrope. Krijumčari često koriste društvene mreže i lažne informacije da bi stvorili utisak da je granica lako prohodna.

Drugo objašnjenje povezuje krizu sa političkim interesima i mogućnošću da neki akteri koriste migracije kao sredstvo pritiska. Pojavile su se i različite političke tvrdnje o mogućem uplitanju spoljnih aktera, ali za takve navode nisu predstavljeni dokazi. Najvjerovatnije je da je kriza bila rezultat više faktora, ekonomskog očaja, rada krijumčarskih mreža, dezinformacija i širih političkih tenzija.

Upozorenje Briselu

Kriza u Seuti pokazala je da migracije više nisu samo pitanje granica. One su postale jedno od ključnih pitanja 21. vijeka u kojem se ukrštaju bezbjednost, ekonomija, demografija i geopolitika.

Evropa ima pravo da kontroliše svoje granice i štiti svoje građane. Ali dugoročno rješenje ne može biti samo u novim ogradama i većem broju policajaca. Ako se ne budu rješavali uzroci zbog kojih ljudi odlaze, pritisak će nastaviti da raste. Seuta je zato više od male španske enklave na afričkom tlu. Ona je mjesto na kojem se vidi budućnost odnosa Evrope i Afrike. Budućnost neće zavisiti samo od toga koliko visoke zidove Evropa može da izgradi, već i od toga da li će sa kontinentom koji joj je najbliži graditi partnerstvo koje će smanjiti potrebu za očajničkim pokušajima prelaska granice. Jer najveći izazov Evrope možda nije talas koji dolazi preko mora. Najveći izazov je svijet u kojem razlike između bogatog sjevera i mladog juga postaju toliko velike da ih više nije moguće sakriti ni zidovima ni granicama.

Tajna služba

Španska tajna služba tvrdi da je masovni upad oko 60.000 migranata u Seutu prošle sedmice bio organizovan uz podršku marokanskih vlasti, kao vid političkog pritiska i osvete prema Madridu. Prema navodima španskih medija, tenzije su porasle nakon posjete španskog premijera Pedra Sančeza Alžiru, regionalnom rivalu Maroka. Rabat već decenijama polaže pravo na Seutu i Melilju, španske enklave u sjevernoj Africi. Marokanske vlasti odbacuju optužbe i tvrde da migrantski talas nije bio organizovan. Kao razloge navode širenje dezinformacija na društvenim mrežama i pogrešno tumačenje odluke španskog Vrhovnog suda, zbog čega su mnogi povjerovali da će lakše ući u Španiju. Istovremeno, krijumčarske mreže su preko interneta promovisale Seutu kao ulaz u Evropu i davale uputstva migrantima za prelazak granice.

Zanimljivi brojevi

Površina Seute je oko 20 kvadratnih kilometara. Broj stanovnika oko 85.000. Granica sa Marokom: oko osam kilometara. Od Evrope je razdvaja Gibraltarski moreuz, širok oko 14 kilometara na najužoj tački.

Magnet

Španija je veći dio 20. vijeka bila zemlja iz koje se odlazilo. Milioni Španaca tražili su posao u Francuskoj, Njemačkoj, Švajcarskoj i Latinskoj Americi. Preokret je počeo devedesetih godina, kada su ekonomski rast, razvoj turizma i potreba za radnom snagom pretvorili Španiju u jednu od glavnih evropskih destinacija za migrante. Španija danas ima oko 50 miliona stanovnika, a više od 10 miliona ljudi koji žive u njoj rođeno je u inostranstvu. Rast broja stanovnika posljednjih godina uglavnom je posljedica doseljavanja, jer je prirodni priraštaj negativan. Marokanci, zbog geografske blizine i istorijskih veza, ostaju jedna od najbrojnijih stranih zajednica u Španiji.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.