Šta je zaista nastalo na zločinu

BANjALUKA - Desetine stratišta, stotine nekažnjenih zločinaca i nekoliko hiljada mučki ubijenih srpskih civila i vojnika, za čije ubistvo niko nije odgovarao, predstavljaju osnovni razlog zbog koga Srbi ne vjeruju u pravdu i osporavaju presude, kako Haškog tribunala, tako i Suda BiH.

Od ubistva srpskog svata na Baščaršiji 1. marta 1992. godine, što predstavlja zločin protiv mira u BiH kojim je povučen ratni okidač, preko Sijekovca gdje je svega 25 dana od ubistva srpskog svata počinjen prvi ratni zločin u BiH, pa do sarajevskog logora “Silos” koji je rasformiran tri mjeseca nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma i kroz čije strahote su prošle na stotine sarajevskih Srba, ogroman je broj stratišta i nekažnjenih zločina u kojima su žrtve bili isključivo Srbi.

Tone dokaznog materijala i na hiljade svjedoka nisu bile dovoljne Tužilaštvu i Sudu BiH da iza rešetaka smjeste naredbodavce zločina nad Srbima u Sijekovcu, Kupresu, Derventi i okolnim selima, zatim za zločin nad golobradim vojnicima bivše JNA u Dobrovoljačkoj ulici i tuzlanskoj koloni... Niko nije odgovarao ni za zločine glavosječa iz odreda “El mudžahedin” i pripadnika 5. korpusa tzv. Armije BiH, zatim za zločine i razaranja koja su počinili pripadnici regularne Hrvatske vojske u Mrkonjić Gradu, a nikoga nije stigla pravosnažna kazna ni za strahote koje su pretrpjeli Srbi po brojnim sarajevskim kazamatima i drugim stratištima. Iako su za neke od navedenih zločina podignute optužnice i započeti sudski procesi, pravosnažno su osuđeni tek poneki pojedinačni izvršioci, ali ne i njihovi naredbodavci. Uprkos tome, činjenica da su procesi započeti više od dvije decenije nakon počinjenih zločina, kada je sve manje živih svjedoka stravičnih zločina, dodatno potvrđuje tezu da pravosuđe BiH po uzoru na Haški tribunal svjesno odugovlači sa kažnjavanjem zločina nad Srbima. Političku podršku za to pružaju im bošnjački politički zvaničnici koji više od pet godina svjesno opstruišu usvajanje revidirane Strategije za procesuiranje ratnih zločina koja treba da omogući ubrzano procesuiranje upravo zločina nad srpskim civilima i vojnicima.

Ova svojevrsna mapa nekažnjenih ratnih zločina nad Srbima u BiH otvara još jedno pitanje. U vremenu kada Srpska slavi Dan Republike često se iz FBiH, iz bošnjačkih nevladinih i političkih krugova, može čuti stav da je “Srpska nastala na zločinu”, da je “nastala na genocidu” i slično. Spisak ovih zlodjela s pravom može da dovede do obrnutog pitanja - šta je u BiH zaista nastalo na zločinu?

Prema dokumentaciji Republičkog centra za istraživanje rata, ratnih zločina i traženje nestalih, kao mjesto prvog nekažnjenog zločina nad Srbima navodi se Sijekovac u koji su u popodnevnim časovima 26. marta 1992. godine ušli pripadnici HOS-a, “Zengi” i “Handžar divizije” i za samo jedan sat zločinačkog djelovanja ubili 19 Srba, od kojih je najmlađa žrtva imala 17, a najstarija 72 godine. Narednih dana ubijeno je još 41 lice srpske nacionalnosti, a predmet sa dokaznim materijalom je 22. maja 2002. godine predat haškim istražiocima. Haški sud je predmet 2006. godine ustupio Tužilaštvu BiH, a rezultat je da je za ovaj zločin do sada procesuiran samo Zemir Kovačević. On je osuđen na desetogodišnju zatvorsku kaznu i to za ubistvo samo dva srpska civila. Niko od njegovih nadređenih, niti oficira regularne Hrvatske vojske nije osuđen za zločin u Sijekovcu.

Niko nije odgovarao ni za 54 ubijena srpska civila u Kupresu koji su početkom aprila 1992. godine stradali od strane pripadnika regularne Hrvatske vojske, HVO-a i HOS-a, a glavni osumnjičeni za ove zločine je oficir HVO-a Željko Glasnović koji umjesto kazne uživa u poslaničkom mandatu u Hrvatskom saboru. Gotovo u isto vrijeme djelovanjem Hrvatske vojske, HVO-a i tzv. Armije BiH na području opštine Derventa u mjestima Čardak, Modran, Kostreš, Lužani, Žeravac, Polje, Gornji Višnjik, Kulina i Pjevalovac ubijeno je oko 100 lica srpske nacionalnosti. Masovna grobnica otkrivena je u selima Čardak i Modran, a logori za Srbe su formirani u Domu JNA, Rabiću, Polju, Poljarima i Žeravcu. Potomci žrtava još čekaju pravdu za svoje najmilije.

U sarajevskom naselju Dobrinja 22. aprila 1992. godine zarobljeno je osam pripadnika JNA i pod pratnjom su sprovedeni u tadašnji Dom milicije. Likvidirani su u Velikom parku u centru Sarajeva, udaljenom pedesetak metara od zgrade Predsjedništva BiH. Za ovaj zločin još niko nije osuđen, a u toku je postupak protiv bivšeg komandanta Specijalne policije MUP-a tzv. RBiH Dragana Vikića.

Svega desetak dana kasnije, preciznije 3. maja, u Dobrovoljačkoj ulici u Sarajevu napadnut je konvoj JNA koji se mirno kretao po dogovoru o bezbjednom povlačenju iz Sarajeva, a iz zasjede su ga napale muslimanske snage. U okviru ovog zločina ubijena su 44 vojnika JNA, ranjeno 68, a zarobljeno njih 208. Tužilaštvo BiH je tek u novembru 2007. godine konačno izdalo naredbu za sprovođenje istrage protiv 15 osumnjičenih, ali u januaru 2012. godine tužilac Tužilaštva BiH Džud Romano, prije nego što je napustio BiH, donio je odluku o obustavljanju istrage u ovom predmetu. Zahvaljujući naporima iz Republike Srpske ovaj predmet je ponovo otvoren prije godinu dana i ponovo je vraćen u fazu istrage.

Poslije zločina u Dobrovoljačkoj ulici po gotovo istoj matrici počinjen je i zločin na Brčanskoj malti u Tuzli u predmetu poznatom kao “Tuzlanska kolona”. U skladu sa odlukom tzv. Predsjedništva RBiH od 27. aprila 1992. godine postignut je dogovor sa tuzlanskim civilnim i vojnim vlastima kojim je garantovano da snage JNA neće biti napadnute tokom povlačenja iz ovog grada. Uprkos garancijama, 15. maja 1992. godine na Brčanskoj malti izveden je napad na kolonu tokom koga su napadana i propisno obilježena sanitetska vojna vozila i ubijani ranjeni pripadnici JNA. Tužilaštvo BiH je u maju 2009. godine obustavilo istragu protiv ratnog gradonačelnika Tuzle Selima Bešlagića i drugih osumnjičenih za ovaj masakr. Za ovaj zločin suđeno je samo nižem policijskom oficiru MUP-a RBiH Iliji Jurišiću i to od strane pravosuđa Republike Srbije koje ga je prvostepeno osudilo na 12 godina zatvora, da bi pravosnažno bio oslobođen optužbi za zločin. Tako je masakr nad golobradim vojnicima JNA, koji su uživo prenosile kamere lokalne televizije i čiji snimci su obišli cijeli svijet, ostao bez kazne.

Sljedeći veliki nekažnjeni zločin nad srpskim civilima je zločin u konjičkom selu Bradina koje je prije rata sa više od 600 stanovnika bilo najveće srpsko naselje na području opštine Konjic. Napad na ovo selo započeo je 25. maja 1992. godine i u njemu su učestvovali pripadnici Teritorijalne odbrane MUP-a RBiH i HVO-a. Tokom napada ubijena su 54 srpska civila, od kojih je 26 zakopano u jamu u porti pravoslavne crkve Svetog Vaznesenja. Za zločin u Bradini još niko nije odgovarao iako je MUP RS nadležnim tužilaštvima u BiH  podnio šest krivičnih prijava, odnosno izvještaja i dopuna protiv 18 lica. Jedini sudski proces koji je vođen za zločine u Bradini pred Sudom BiH obustavljen je zbog smrti optuženog Miralema Macića, a slučaj su obilježile i zagonetne smrti nekoliko svjedoka tužilaštva. Selo Bradina je sravnjeno sa zemljom i u njemu živi svega nekoliko srpskih povratnika u dubokoj starosti.

Zločin u selu Čemerno u opštini Ilijaš počinjen je 10. juna 1992. godine. Muslimanske jedinice iz sela Korita, Mahmutovića Rijeke i Orahova napale su Čemerno rano ujutro tog dana i ubile 32 srpska civila i vojnika, među kojima je najviše bilo staraca, žena i djece, i sravnile selo sa zemljom. Od tog dana u selu Čemerno više niko ne živi. Tužilaštvo BiH optužnicu u ovom predmetu podiglo je u aprilu 2018. godine, više od 11 godina nakon što je MUP RS predao dopunjenu krivičnu prijavu sa dokazima i imenima 15 Bošnjaka osumnjičenih za ove zločine. Suđenje je u toku i niko još nije osuđen.

Na veliki pravoslavni praznik Nikoljdan, 19. decembra 1992. godine, muslimanske snage iz Goražda izvršile su  masakr nad stanovništvom u desetak zaselaka Jošanice u opštini Foča. U tom napadu smrtno je stradalo 56 ljudi, među kojima 19 žena i troje djece. O stravičnosti ovog zločina govori i činjenica da je najmlađa žrtva imala dvije godine, a najstarija više od devedeset. Zločin je izvršen na monstruozan način, jer su žrtve masakrirane, neke od žena su silovane, a zatim ubijene na najbrutalniji način, dok je selo spaljeno. Tužilaštvo BiH još nije podiglo nijednu optužnicu za ovaj zločin.

Uprkos mnogobrojnim dokazima protiv komandanta 5. korpusa tzv. Armije BiH generala Atifa Dudakovića o zločinima počinjenim nad Srbima i krivičnoj prijavi koju su protiv njega u avgustu 2006. godine podnijeli tadašnji predsjednik i premijer RS Dragan Čavić i Milorad Dodik, optužnica protiv njega podignuta je tek u oktobru 2018. godine, a suđenje je počelo krajem aprila prošle godine. Među brojnim dokazima nalaze se i snimci koji prikazuju Dudakovića kako naređuje paljenje srpskih sela, a rezultat divljanja Dudakovićeve vojske potpomognute pripadnicima regularne Hrvatske vojske tokom zločinačke akcije “Oluja” je 870 ubijenih civila srpske nacionalnosti, 400 ubijenih vojnika VRS, spaljeno najmanje 30 sela, 830 nestalih lica srpske nacionalnosti i 21 masovna grobnica Srba.

Među nekažnjenim zločinima Hrvatske vojske je i zločin na Petrovačkoj cesti počinjen 7. avgusta 1995. godine, kada su dva aviona hrvatskog ratnog vazduhoplovstva gađala kolonu civila iz južne Like i sjeverne Dalmacije koji su u “Oluji” u strahu za gole živote napustili svoje domove. U koloni uopšte nije bilo vojske, ranjeno je pedesetak, a poginulo je devetoro izbjeglica, od čega četvoro djece, dvadesetogodišnja djevojka i četiri starije osobe. U novembru 2010. godine CJB Banjaluka podnio je Tužilaštvu BiH krivičnu prijavu protiv oficira Hrvatske vojske Imra Agotića, Josipa Čuletića i Danijela Borovića, ali prijava se još nalazi u nekoj ladici u Tužilaštvu BiH.

Poslije zločina na Petrovačkoj cesti, Hrvatska vojska je 10. oktobra 1995. godine zajedno sa muslimanskim snagama i paralelno sa masovnim vazdušnim bombardovanjima položaja VRS od strane NATO-a okupirala cjelokupnu teritoriju opštine Mrkonjić Grad. Okupacija je trajala sve do 5. februara 1996. godine, kada je teritorija u skladu sa Dejtonskim mirovnim sporazumom vraćena Republici Srpskoj. Na području opštine počinjeni su nezapamćeni zločine protiv civilnog stanovništva, a na pravoslavnom groblju u Mrkonjić Gradu otkrivena je i najveća masovna grobnica srpskog naroda u proteklom ratu iz koje je ekshumirano 181 tijelo žrtava. Do sada, i pored dokumentovanja i aktivnosti nadležnih organa RS prema pravosudnim institucijama, niko nije procesuiran za odgovornost zbog počinjenih ratnih zločina i uništavanja materijalnih vrijednosti.

Naser Orić

Prema zvaničnim podacima MUP-a RS, u periodu od 1992. do 1995. godine na području Podrinja u opštinama Srebrenica, Bratunac, Vlasenica, Milići, Šekovići, Zvornik i Osmaci ubijena su 402 civila srpske nacionalnosti, od čega je 180 žena i 26 djece.

Među brojnim zločinima, po svojoj brutalnosti i brojnosti žrtava ističe se zločin počinjen na pravoslavni Božić 1993. godine u selu Kravica na području Bratunca, kada su snage pod komandom Nasera Orića u jednom danu masakrirale 49 civila srpske nacionalnosti. Iste snage su samo devet dana kasnije u mjestu Skelani u jednom danu ubile 62 civila srpske nacionalnosti. Niko nije osuđen za ove zločine, a Naser Orić pravosnažno je oslobođen i od strane Haškog tribunala i od strane Suda BiH.

“El mudžahedin”

U periodu od maja do septembra 1995. godine odred “El mudžahedin” na planini Ozren izvršio je najokrutnije i najbrutalnije zločine počinjene u proteklom ratu. Posebno gnusan zločin predstavljaju ritualna odrubljivanja glava srpskih zarobljenika, a obim i užas ovog zločina pokazuje masovna grobnica na Stogu u kojoj je pronađeno 21 tijelo, od kojih je čak 17 bilo obezglavljeno. Niko još nije osuđen za ovaj zločin iako su slike islamskih fanatika sa odsječenim srpskim glavama u rukama zgrozile cijeli svijet.

Prava istina

Predsjednik Boračke organizacije RS Milomir Savčić kaže da je problem što ne postoji dobra volja kod najbrojnijeg naroda da bude utvrđena istina.

- Evidentno je da bošnjačka politika ima ogroman uticaj na pravosuđe na nivou BiH koje potpunim ignorisanjem činjenica i odsustvom želje da bude utvrđena istina zasnovana na materijalnim dokazima izbjegava stavljanje tačke na pitanje ratnih zločina. Bez prave istine, koja mora da bude prihvaćena od sve tri strane u BiH, nema pomirenja i suživota. Tome može doprinijeti samo istina prema kojoj se dijeli pravda i primjenjuje princip individualne odgovornosti, a sve drugo za posljedicu može imati samo čekanje nekog novog vremena za činjenje nekog novog zločina - kaže Savčić.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.