Šta donosi francusko-njemačka inicijativa o proširenju Evropske unije

BANjALUKA – Ne možete imati obaveze bez prava glasa i veta Ova rečenica sve češće postaje ključna u raspravi o budućnosti Evropske unije i njene politike proširenja. Dok se u Briselu, Parizu i Berlinu francusko-njemačka inicijativa predstavlja kao korak ka efikasnijem i funkcionalnijem proširenju, sve je više ocjena i kritika da se iza tog modela krije promjena dosadašnje filozofije evropskih integracija.

Umjesto jasne evropske perspektive, zapadni Balkan bi mogao da dobije sistem u kojem se preuzimaju obaveze bez pune političke jednakosti, što otvara pitanje da li je riječ o stvarnom proširenju Evropske unije ili o postepenom uvođenju novog modela integracije. Kritičari upozoravaju da bi takav razvoj događaja predstavljao odstupanje od osnovne logike evropskih integracija, u kojoj je punopravno članstvo ne samo ekonomski i pravni status, već prije svega politička jednakost unutar zajedničkog sistema odlučivanja.

Na sve ovo ukazuje i politički analitičar Milko Grmuša, navodeći da političari i građani sa ovog prostora, prema njegovoj ocjeni, ne mogu očekivati ništa suštinski drugačije, jer se zapadni Balkan unutar EU posmatra kao prostor ograničene političke zrelosti.

Zaokruživanje evropskog geopolitičkog prostora

Kako je Grmuša istakao za "Glas Srpske", Brisel, Pariz i Berlin, prema njegovom mišljenju, ne namjeravaju da zadrže dosadašnji koncept proširenja, već da idu ka zaokruživanju evropskog geopolitičkog prostora, sa svim njegovim implikacijama.

– To podrazumijeva više obaveza za balkanske zemlje, ali ne i pravo glasa. U Evropskoj uniji nas i dalje često posmatraju kroz geopolitičku, a manje kroz institucionalnu prizmu. Kroz Evropsku političku zajednicu pokazuje se taj pristup. On se, u suštini, svodi na to da balkanske zemlje usklađuju svoju spoljnu politiku sa Briselom, bez realnog učešća u odlučivanju – kaže Grmuša.

Navodi i da je jedna od rijetkih dugoročnih opcija da ovi prostori jednog dana postanu dio Evropske unije kao jedinstven ekonomski blok, uz prethodni unutrašnji konsenzus i ekonomsko povezivanje.

Povratak Britanije

Grmuša smatra i da će se u narednih desetak godina tražiti modeli za eventualni povratak Velike Britanije u evropski okvir, u nekoj formi specijalnog statusa. Takođe, smatra da je moguće da će evropski lideri u budućnosti otvoriti i dijalog sa Rusijom.

Francusko-njemačka inicijativa, predstavljena na nedavno održanom samitu u Tivtu posvećenom zemljama zapadnog Balkana, predviđa postepeno uključivanje zemalja kandidata u pojedine politike i mehanizme Evropske unije, i to prije formalnog sticanja punopravnog članstva. Prema ocjenama dijela analitičara, riječ je o modelu u kojem bi države u procesu integracije preuzimale sve veći broj evropskih pravila i standarda, ali uz ograničena prava u odlučivanju.

Taj pristup se u dijelu stručne javnosti opisuje kao koncept "Evrope u više brzina", ili čak kao nastanak "A i B" kategorije članstva, što dodatno otvara pitanje da li se klasični model proširenja postepeno napušta.

pravo u tom kontekstu posmatra se francusko-njemačka inicijativa. Osnovna ideja Pariza i Berlina jeste da se proces proširenja izmijesti iz okvira dugotrajnog čekanja i neizvjesnosti, te zamijeni pristupom "korak po korak". Umjesto da zemlje godinama čekaju punopravno članstvo, one bi postepeno ulazile u pojedine segmente evropskih politika, u skladu sa ostvarenim reformskim napretkom.

Prema zamisli francuskog predsjednika Emanuela Makrona i njemačkog kancelara Fridriha Merca, zemlje koje napreduju u reformama mogle bi ranije dobiti pristup jedinstvenom evropskom tržištu, kao i učešće u pojedinim programima i agencijama EU. Istovremeno, predstavnici država kandidata mogli bi biti uključeni u rad određenih institucija, ali bez prava odlučivanja.

Potrebni volja i sposobnost

Merc je poručio da zajednica mora pokazati volju i sposobnost za proširenje, naglašavajući da odgovornost za zastoj ne leži samo na zemljama kandidatima, već i na samoj Uniji. Makron je proširenje definisao kao geopolitičko pitanje, posebno u kontekstu rata u Ukrajini i pojačanog uticaja Rusije i Kine na prostoru zapadnog Balkana.

Međutim, odnos između obaveza i prava ostaje jedna od ključnih tačaka spora. Ukoliko bi se model postepene integracije u potpunosti primijenio, zemlje kandidati bi preuzimale sve više evropskih pravila, dok bi njihov uticaj na donošenje odluka ostao ograničen.

Iako se u Briselu, Parizu i Berlinu ovaj pristup predstavlja kao način da se proces proširenja učini efikasnijim, sve je prisutnija kritika da se ne radi o ubrzavanju, već o supstituciji proširenja. Prema tim ocjenama, postepena integracija može postati trajan model koji zamjenjuje punopravno članstvo kao krajnji cilj, dok zapadni Balkan ostaje u statusu status kvo, uključen u evropske tokove, ali bez pune političke jednakosti.

Prvi krug

Unutar koncepta "Evrope u više brzina" sve češće se pominje i ideja formiranja užeg "prvog kruga" ili jezgra Evropske unije, u kojem bi se našle samo pojedine države poput Njemačke, Francuske, Poljske i Holandije.

Ostale članice ostale bi u nižem nivou integracije, sa ograničenijim učešćem u ključnim politikama i bez punog uticaja na strateške odluke. U praksi, to bi značilo da bi se unutar iste Unije formirao politički "centar odlučivanja", dok bi ostatak članica bio u funkcionalnoj, ali ne i potpuno ravnopravnoj poziciji.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.