Skeneri otkrili slabosti sistema, Izborni zakon pregazilo vrijeme

SARAJEVO, BANjALUKA - Primjena savremenih tehnologija na biračkim mjestima u BiH se, uprkos kritikama u predizborno doba, pokazala kao dobar potez, a iz izborne administracije potvrđuju da će konačni presjek pokazati gdje je sistem najslabiji da bi bio ojačan prije nove provjere volje birača.

KLjUČNE INFROMACIJE

• Oktobarski opšti izbori u BiH prvi put su na svim biračkim mjestima u Srpskoj i FBiH sprovedeni uz biometrijsku identifikaciju birača i optičke skenere.
• Uvođenje novih tehnologija koštalo je više od 100 miliona KM, a izbori su bili najskuplji do sada.
• Predsjednik Izborne komisije Novi Grad Ljuban Knežević ocijenio je da je sistem dobro funkcionisao, ali je ukazao na pregrijavanje skenera i potrebu za dodatnom edukacijom.
• Centralna izborna komisija BiH najavljuje završnu evaluaciju i izvještaj o uočenim slabostima i mjerama za njihovo otklanjanje.
• Do izbora 2028. godine trebalo bi otkloniti nedostatke, a potrebne su i izmjene Izbornog zakona kako bi u potpunosti obuhvatio primjenu novih tehnologija.

Oktobarski opšti izbori bili su deseti po redu u BiH, a prvi na kojima su na svim biračkim mjestima u Republici Srpskoj i FBiH sprovedeni prema novim pravilima zbog primjene savremenih tehnologija.

Izbornoj administraciji i biračima su tako, i to intervencijom od strane njemačkog diplomate Kristijana Šmita sa pozicije visokog predstavnika, nametnuti novi uređaji za biometrijsku identifikaciju birača i optički skeneri glasačkih listića.

Uvođenje tih tehnologija u izborni sistem koštalo je više od 100 miliona maraka, zbog čega su izbori 4. oktobra bili najskuplji ikada, a cijeli posao je od starta bio meta kritika.

To nisu krili ni u Centralnoj izbornoj komisiji (CIK) u Sarajevu, gdje su, s druge strane, tvrdili da sve drže pod kontrolom i da je primjena modernih uređaja put ka fer i demokratskom izbornom procesu.

Logistika i otvorena pitanja

Poteze koje su povukli te odluke koje su usvojili prije izbora popisali su u drugom izvještaju o aktivnostima na uvođenju tih specifičnih izbornih tehnologija u izborni proces.

Riječ je o aktivnostima koje su sprovedene od decembra 2025, zaključno sa avgustom 2026. godine. CIK je, naime, nadležan za sprovođenje Aneksa tri Dejtonskog sporazuma i Izbornog zakona BiH te je, u skladu s tim, obavezan da dostavlja izvještaje Parlamentarnoj skupštini BiH o aktivnostima s ciljem uvođenja novih tehnologija u izborni proces.

Pod lupom se našao i sistem operativne podrške.

- Poseban fokus bio je na pripremi skladišta, planiranju logističkih tokova, organizaciji procesa konfiguracije opreme, distribuciji prema opštinskim i gradskim izbornim komisijama te uspostavljanju sistema za praćenje logističkih aktivnosti - navedeno je u dokumentu CIK-a, koji je dostavljen u parlamentarnu proceduru na nivou BiH.

U CIK-u su pobrojali i ključne aktivnosti, ali i neka otvorena pitanja.

- U narednom izvještajnom periodu fokus treba biti usmjeren na zatvaranje otvorenih pitanja, praćenje realizacije mjera za ublažavanje rizika. Osim toga, treba potvrditi konačni prag osjetljivosti skenera i demonstrirati i funkcionalno verifikovati kompletan tok podataka te VPN veze - piše u dokumentu, uz opasku da će po završetku projekta i njegovoj evaluaciji CIK BiH u Parlamentarnu skupštinu BiH dostaviti završni izvještaj na bazi podataka prikupljenih tokom sprovođenja izbora.

Knežević: Skeneri su se pregrijavali

Predsjednik izborne komisije u Novom Gradu Ljuban Knežević za "Glas" kaže da su se izborne tehnologije pokazale kao dobre. Ipak, ukazao je na nedostatke koji su primijećeni u radu sa skenerima i na nastavak edukacije izbornog osoblja i birača o radu tih tehnologija.

- Nisam bio optimista na početku, ali sam, ipak, zadovoljan na kraju. Proces je prošao dosta dobro. Transmisija rezultata je protekla bez problema, a i sistem za identifikaciju birača se pokazao dobrim. Nedostataka je bilo u radu skenera, a jedan od njih se tiče pregrijavanja, usljed čega su prestajali da rade na neko vrijeme - rekao je Knežević, koji je pravnik i član izborne administracije dugi niz godina.

Smatra da ima dovoljno vremena da se sve to popravi i nadogradi do izbora 2028. godine, kada će biti birani gradonačelnici, načelnici i odbornici.

Potreban i novi Izborni zakon

Ima prostora, smatra, da se u potpunosti izborni proces osloni na skenere i prekine praksa ručnog brojanja, koja je, ipak, bila zadržana za izborima ove godine.

- Ključna je izmjena Izbornog zakona. Naš zakon datira još iz 2001. i odavno je prevaziđen, jer je optimalni rok važenja zakona oko deset godina, tako da ga je život već pregazio. Vrijeme je, ne za izmjene i dopune, već za potpuno novi tekst zakona u koji će biti uvrštena i primjena novih tehnologija. Jer, gledajući po slovu zakona, opšti izbori 2026. godine su sprovedeni na nezakonit način, jer Izborni zakon ne poznaje tehnologije - zaključio je Knežević.

Posebna jedinica

U najnovijem izvještaju je, između ostalog, navedeno da su od 21. maja do 6. jula uspostavili osnovnu organizacionu strukturu Privremene jedinice za implementaciju specifičnih tehnologija te započeli aktivnosti i na implementaciji projekta u svim ključnim oblastima.

To su biometrijska identifikacija birača, sistem za skeniranje glasačkih listića, centralni informacioni sistem, logistika te edukacija, sajber bezbjednost, regulatorni okvir i saradnji s IDDEEA.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.