Siniša Karan za "Glas" o pritiscima i budućim izazovima: Srpska jedina brani dejtonsku BiH

Iza nas je period velikih političkih i institucionalnih pritisaka i upravo se u takvim okolnostima pokazalo koliko je važno da Republika Srpska ima stabilne institucije koje redovno izvršavaju svoje ustavne nadležnosti. Istakao je to u intervjuu za "Glas Srpske" predsjednik Republike Srpske Siniša Karan.

- Takve institucije su najbolja garancija da Srpska može da štiti svoje interese bez obzira na to odakle izazovi dolaze – naglasio je Karan.

GLAS: Mandat koji je na isteku bio je jedan od najturbulentnijih za Srpsku, ali su, kažete, njene institucije sačuvane, uz stabilnu sliku i na ostalim poljima od politike do bezbjednosti. Šta čeka budući saziv vlasti? Ima li osnova za opuštanje? 

KARAN: Republika Srpska i dejtonska BiH počivaju na četiri stuba, odnosno narodnoj volji, međunarodnoj verifikaciji, ekonomskoj samostalnosti i snazi institucija, te tri principa funkcionalne federalne države. To su paritet, konsenzus i podjela nadležnosti. Izazovi neće nestati, jer je suštinski politički spor u BiH spor između dva koncepta, federalnog, na kojem je zasnovan Dejtonski sporazum, i unitarnog, koji teži koncentraciji moći i odlučivanja u Sarajevu. Naš odgovor je politika odgovornosti, odbrane ustava i Dejtona, jer znamo šta su naši interesi, šta su naše dejtonske nadležnosti i gdje su ustavne granice preko kojih se ne može ići. Buduća vlast imaće obavezu prema narodu Republike Srpske da očuva  institucionalni kapacitet i političku stabilnost Srpske, te nastavi rad na njenom ekonomskom jačanju i međunarodnom pozicioniranju. 

GLAS: Kažete da su osnov za stabilnost Srpske stabilne institucije i Dejton. Ima li izvorni Dejton i dalje šansu? Do koga je? 

KARAN: Institucije i Dejtonski sporazum nisu samo osnov stabilnosti Republike Srpske nego i jedini održiv osnov stabilnosti cijele BiH. Dejton je uspostavio sistem u kojem niko ne može da bude preglasan i u kojem je dogovor preduslov funkcionisanja. Njegova suština počiva na tri principa funkcionalne federalne države, paritetu, konsenzusu i jasnoj podjeli nadležnosti. Na takav akt su pristala sva tri konstitutivna naroda i  njime su uspostavljeni mehanizmi zaštite i naroda i entiteta. Dejton nema alternativu ako želimo stabilnu i održivu BiH. Pitanje je postoji li spremnost svih aktera da ga zaista primjenjuju, a ne da iz njega uzimaju samo ono što im politički odgovara. Najveća zabluda je predstavljati Republiku Srpsku kao problem BiH. Republika Srpska je jedini ustavobranitelj dejtonske BiH, iako to mnogima nije jasno ili odlučuju da to ignorišu. Kada branimo svoje nadležnosti, mi tražimo poštovanje pravila na koja su svi pristali i koja su donijela mir. Do nas je da na tome istrajemo, ali je i do drugih u BiH, kao i međunarodnih aktera, da prihvate da se trajna stabilnost ne može graditi na nametanju, već samo na dogovoru.

GLAS: Principe Dejtona je u najvećoj mjeri srušio intervencionizam od strane visokih predstavnika koji je mahom vodio ka unitarizaciji BiH. Ko i na koji način može da poništi te odluke stranaca koje su nastala kao posljedica primjene tzv. bonskih ovlašćenja? 

KARAN: Naš stav je da Aneks 10 Dejtonskog sporazuma ne daje visokom predstavniku zakonodavna ovlašćenja, a Ustav BiH jasno određuje ko donosi zakone. Suverenitet u BiH pripada narodu i entitetima, a ne stranom činiocu koji se postavlja iznad ustavnog poretka. Takozvana bonska ovlašćenja korišćena su za nametanje zakona, smjene izabranih funkcionera i suštinsku prekompoziciju ustavom utvrđenih nadležnosti. Tako smo došli u situaciju da je ustavna struktura BiH značajno mijenjana bez formalne promjene Ustava. Poništavanje tih akata treba biti institucionalan, pravno utemeljen i odgovoran proces, a ključna uloga da pripada entitetima, konstitutivnim narodima i ustavom predviđenim institucijama, kroz odgovarajući ustavni i pravni put.

GLAS: Nedavno ste rekli i da imate običaj da kažete da postoje srećne i nesrećne federalne države. U kojoj smo grupi i da li takvi i možemo samo da budemo ili? 

KARAN: BiH mora da prihvati ono što jeste, umjesto da stalno pokušava da postane nešto drugo. BiH nije ni unitarna ni jednonacionalna država, BiH je složena državna zajednica sastavljena od dva entiteta i tri ravnopravna naroda, sviđalo se to nekome ili ne. Uspješne složene države ne počivaju na nametanju političke vizije jednih nad drugima, nego na sposobnosti da se međusobno uvažavaju i da ono o čemu se ne slažu rješavaju dogovorom. Zato stalno ističem paritet, konsenzus i podjelu nadležnosti kao osnovne principe funkcionalne BiH kao federalne države. Problem BiH nije njena složenost, nego nastojanja političkog Sarajeva i dijela međunarodne zajednice da se ta složenost poništi. Političke krize su i nastale zbog posmatranja konstitutivnosti naroda, entitetske nadležnosti i njihovih mehanizama zaštite kao smetnje koju treba ukloniti. Od nas zavisi u kojoj ćemo grupi biti. Formula postoji i zapisana je u Dejtonskom sporazumu. Potrebna je politička zrelost da svi prihvate  paritet, konsenzus i podjelu nadležnosti kao činjenicu, te da BiH može funkcionisati samo kao zajednica u kojoj niko ne pokušava da dominira nad drugim.

Pozicioniranje

GLAS: Da li Srpska ide u pravom smjeru na spoljnopolitičkom planu?

KARAN: Mislim da Republika Srpska danas vodi vrlo aktivnu i prepoznatljivu politiku međunarodnog pozicioniranja kroz razgovor na osnovu Ustava i Dejtonskog sporazuma. Posebno je važno da izvan ustaljenih političkih matrica predstavimo činjenice o Republici Srpskoj. Kada se razgovor oslobodi predrasuda, otvara se prostor da se čuju i argumenti koji su godinama bili potiskivani. Zato su važni kontakti koje predsjednik  Milorad Dodik, srpski član Predsjedništva BiH Željka Cvijanović i direktor Kancelarije za međunarodnu saradnju Republike Srpske Ana Trišić Babić ostvaruju sa međunarodnim partnerima. Republika Srpska razgovara i gradi partnerstva gdje postoji zajednički interes, dok istovremeno jasno i argumentovano štititi svoju ustavnu poziciju i pravo na svoj glas.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.