Sarajevo zaigralo ruski rulet sa gasom

SARAJEVO - Dok evropske ekonomije broje gubitke nakon politički motivisanog napuštanja ruskog gasa, u BiH se ista suluda politika predstavlja kao vizija energetske bezbjednosti. Umjesto da uče iz evropskog iskustva, u Sarajevu prihvataju koncept "diversifikacije" koji u praksi znači odricanje od pouzdanog, stabilnog i jeftinijeg izvora u korist skuplje i politički uslovljene alternative.

Stručnjak za energetiku, a posebno za oblast gasa, Vojislav Vuletić kaže za "Glas Srpske" da je Evropa skupo platila svoje greške, a BiH, umjesto da uči na tuđim iskustvima, očigledno kreće stopama propasti.

- BiH se nalazi pred izborom koji je po mnogo čemu sličan evropskom, ali sa daleko manjom ekonomskom snagom i bez mehanizama koji bi ublažili udar. Ako BiH nastavi istim putem, više se neće raditi o pogrešnoj procjeni, već o svjesnom prihvatanju tuđe agende na štetu sopstvene budućnosti - poručuje Vuletić.

Na papiru diversifikacija djeluje kao racionalan ekonomski princip. U teoriji ona podrazumijeva više izvora, manji rizik i veću otpornost sistema. Ali u slučaju BiH taj pojam je potpuno izobličen i pretvoren u političku dogmu koja se nameće kao jedini ispravan izbor, bez ozbiljne analize ekonomskih, industrijskih i društvenih posljedica.

- Evropska unija, pod snažnim uticajem SAD, već izvjesno vrijeme gradi narativ o nužnosti napuštanja ruskog gasa. Projekti poput "Južne interkonekcije" predstavljeni su kao ulaznica u evropski energetski sistem, uz obećanja finansijske podrške evropskih institucija. Ta sredstva nikada nisu stigla, ali je projekat poslužio za dugogodišnje blokiranje alternativnih pravaca snabdijevanja. Nakon toga u priču direktno ulaze SAD, promovišući tečni prirodni gas kao spasonosno rješenje za BiH. Zakon o "Južnoj interkonekciji" usvojen je pod snažnim spoljnim pritiskom, otvarajući prostor za scenario u kojem bi kontrola nad budućom infrastrukturom mogla biti prepuštena stranim privatnim kompanijama. Jasno je da SAD žele da potpuno kontrolišu projekat i dodijele ga nekoj američkoj firmi - navodi Vuletić.

Prema riječima Vuletića smiješno je sve ove planove FBiH nazivati nekakvom diversifikacijom, jer je suština - upravo suprotna, po onoj staroj narodnoj  sjaši Kurta da uzjaši Murta, s tim da je ovaj drugi duplo teži za nošenje na leđima. Kako je dodao, prava diversifikacija znači više izvora, više ruta i veću samostalnost u odlučivanju, a ne sjedanje na jednu stolicu koja pri tome ima klimave noge.

- Ono što se BiH nudi jeste zamjena jedne zavisnosti drugom, ali skupljom, manje predvidivom i politički uslovljenom. Evropsko iskustvo jasno pokazuje koliko takav izbor može biti skup. Odluka da se olako odustane od ruskog gasa dovela je do rasta cijena, gubitka industrijske konkurentnosti i ekonomskih potresa širom EU. Prema podacima Evrostata, evropske zemlje su preplatile energente za oko 200 milijardi evra, dok su stvarni troškovi bili značajno veći - ističe Vuletić.

Upoređujući zvanične podatke o cijenama i ekonomskom laiku je jasno da bi prelazak na američki tečni prirodni gas (LNG) za FBiH značio dramatičan rast troškova i za domaćinstva i za privredu. LNG je 30 do 50 odsto skuplji od ruskog gasa, a uz troškove likvefakcije, transporta i regasifikacije ukupna cijena postaje nestabilna. Računi za grijanje mogli bi porasti za 40 do 70 odsto ili oko 400 do 700 maraka godišnje po domaćinstvu. Energetski intenzivne industrije bi snosile rast troškova od 10 do 20 odsto, što direktno utiče na konkurentnost. Ukupni godišnji trošak uvoza gasa mogao bi porasti za 150 do 250 miliona maraka.

Vuletić upozorava da postojeći LNG terminal na Krku, niti budući gasovod "Južna interkonekcija", nije dovoljan da samostalno podmiri potrebe Evrope, a kamoli BiH. Terminal ima ograničen kapacitet, daleko ispod potreba velikih uvoznika, a u prošlosti su američke kompanije čak u više navrata preusmjeravale tankere namijenjene Evropi ka Aziji, kada su cijene tamo bile značajno više, što je ona dovodilo do nestabilnosti isporuka i rasta cijena na prostorima Stare dame.

- Odricanje od ruskog gasa nije samo geopolitička odluka, već direktan ekonomski teret za građane i privredu FBiH. Umjesto stabilnog snabdijevanja, dobiće skuplji i manje predvidiv energent, veće račune i oslabljenu industrijsku bazu. Cijenu ove uslovno rečeno energetske diverzifikacije na kraju će platiti obični i privreda, dok će politički i ekonomski dobitnici biti strani dobavljači - zaključuje Vuletić.

Slično mišljenje za "Glas Srpske" iznio je dekan Fakulteta za bezbjednost i zaštitu u Banjaluci Slobodan Župljanin, navodeći da su vlasti u FBiH, a zarad dobijanja određenih političkih poena u Briselu i Vašingtonu, zaigrale svojevrsni energetski ruski rulet, koji bi građane ovog entiteta, ali i privredne subjekte mogao dovesti u izuzetno teško stanje. Kao primjer navodi pojedine evropske države, mnogo jače i sposobnije od BiH, koje nisu uspjele da apsorbuju sve negativne posljedice olakog odricanja od jeftinog ruskog gasa. - Evropa je sama sebi izrekla smrtnu presudu. I svi oni koji je budu slijepo slijedili neće dobro završiti. Mogu da shvatim aktuelnu američku administraciju koja insistira na sprovođenju projekta gradnje Južne interkonekcije. I mogu da ih razumijem da žele da sa ovog tržišta istisnu jednog takvog takmičara kao što je Rusija. Ali ne mogu sa shvatim vlasti u FBiH, koje olako pristaju na takvu igru. Nema ništa sporno u gradnji Južne interkonekcije, ali je samoubilački ako se leđa okrenu ruskom gasu, jer se radi o jedninom pouzdanom izvoru snabdijevanja, a o čemu svjedoče i protekle decenije - istakao je Župljanin.

Na sve ovo nedavno je ukazano i od strane ruskog ambasadora u BiH Igora Kalabuhova. On je tom prilikom podsjetio da su ovdašnji prostori još od vremena Jugoslavije bili stabilno snabdijevani ruskim gasom, bez ozbiljnih prekida ili kršenja ugovora.

- U posljednjih petnaest godina isporučeno je više od 3,5 milijardi kubnih metara gasa, isporuke nisu zaustavljene ni tokom rata devedesetih, a dug koji je tada nastao nikada nije korišćen kao sredstvo političkog pritiska. Mehanizam otplate, dogovoren 2009. godine, i danas važi kao jedan od najfleksibilnijih na tržištu. Posljednjih mjeseci termin "diversifikacija" se sve češće koristi u FBiH, u kontekstu obezbjeđivanja energetske sigurnosti. Ali ovaj ekonomski fenomen u BiH se fundamentalno iskrivljuje spoljnim silama i nameće građanima kao bezuslovna i nesporna vrlina. U stvarnosti iza fasade krije se želja pojedinih međunarodnih aktera da ostvare sopstvene komercijalne interese i postignu političke ciljeve, što ne donosi nikakve prednosti ni državi ni njenim građanima - poručio je Kalabuhov.

Projekat

Južna interkonekcija predstavlja projekat koji treba da poveže gasne sisteme FBiH sa Hrvatskom. Trasa je planirana od terminala na Krku, do većih gradova u FBiH, kao što su Sarajevo i Mostar. Procijenjena vrijednost projekta je oko 200 do 300 miliona evra. Interesantno je da su glavni snabdjevači terminala na Krku američke kompanije koje se bave prodajom tečnog gasa.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.