Republika Srpska se odavno nalazi u procesu depopulac

U periodu 2002-2004. godina samo desetak opština u Republici imalo pozitivnu stopu prirodnog priraštaja. Međutim, 2005. godine taj broj smanjen na samo njih četiri - Laktaše, Zvornik, Gacko i Berkoviće

AKO je suditi po statističkim podacima, rode i dalje u širokom luku zaobilaze Republiku Srpsku! Prema posljednjim sređenim i dostupnim podacima, onim za 2005. godinu, u Republici Srpskoj je rođeno 11.638 djece, dok je iste godine umrlo 14.279 njenih stanovnika. S obzirom na to da se radi o "minusu" od 2.641 osoba, stručnjaci smatraju da je stanovništvo Republike ušlo u, takozvani, proces depopulacije. - Posmatrajući unazad pet-šest godina, pa i period od 1996. godine do danas, osnovna konstatacija je da se natalitet konstantno smanjuje. Apsurdno je da je rađanje na početku 21. vijeka manje nego neposredno poslije građanskog rata u BiH. Na primjer, 1999. godine u Srpskoj je zabilježena najveća stopa nataliteta - deset promila ili 14,5 hiljada rođenih - dok je ona 2005. godine pala za 2,1 promil, što je veoma zabrinjavajuće - upozorio je predsjednik republičkog Savjeta za demografsku politiku, Stevo Pašalić. On je dodao da su 2005. na nivou BiH izjednačene stope nataliteta i mortaliteta i da je to, otkako se sređuju statistički podaci, bila do sada najniža stopa prirodnog priraštaja. Vršilac dužnosti pomoćnika ministra za porodicu, omladinu i sport u Vladi Republike Srpske, Nada Lipovac, smatra da započeti proces depopulacije neće brzo biti zaustavljen. Ona je upozorila da je danas ugrožena i sama porodica i da se sve manje mladih odlučuje za stupanje u brak ili bilo kakvu zajednicu. U brak se, naglasila je Lipovčeva, ulazi sve kasnije, pa se i plodnost žena smanjuje. Ne treba zanemariti ni činjenicu da je na ovom prostoru u određenoj mjeri prisutan i sterilitet. U periodu 2002-2004. godina samo desetak opština u Republici imalo je pozitivnu stopu prirodnog priraštaja. Međutim, 2005. godine taj broj je smanjen na samo njih četiri - Laktaše, Zvornik, Gacko i Berkoviće. Radi se, dakle, o populaciono manjim opštinama, pa nije teško konstatovati da je na teritoriji Srpske prisutan veoma loš populacioni razvoj. - Posebno zabrinjava činjenica da su veliki gradovi i opštine u procesu depopulaciji. To znači da se smanjuje natalitet i, istovremeno, povećava mortalitet. Takođe, više stanovništva odlazi sa ovih prostora, nego što dolazi, a i to je jedan od faktora smanjenja broja stanovnika u Republici Srpskoj - rekao je Pašalić. On je prethodne navode ilustrovao i prvim podacima, do kojih je Savjet za demografsku politiku došao radeći na projektu demografskog razvoja školske populacije i optimalizacije mreže škola. Ti podaci pokazuju da je u posljednjih osam godina 20 hiljada djece manje upisano u osnovnu školu od očekivanog broja. To je, donekle, naveo je Stevo Pašalić, izbalansirano upisom dvije generacije đaka, prilikom prelaska na devetogodišnji sistem osnovnog školskog obrazovanja. Očigledno je da se od onih, koji dospiju za upis u osnovnu školu, a rođeni su u Srpskoj, upiše nešto više od 80 odsto, dok se ostali "izgube" odlaskom sa ovih prostora. - Iz Srpske odlaze roditelji sa djecom, odnosno onaj važan dio reproduktivnog stanovništva, što se, opet, direktno odražava na depopulaciju - napomenuo je Pašalić. U Prijedoru je unazad osam godina za jednu trećinu smanjen broj upisane djece u prvi razred osnovne škole, što ukazuje na smanjenu stopu rađanja ili na iseljavanje stanovništva. U Banjoj Luci je 1997. godine u prvi razred upisan 2.121 učenik, dok ih je 2005. godine bilo 350 manje. Slična situacija je i u Doboju, Bijeljini, Zvorniku, Trebinju, Gradišci, Prnjavoru i ostalim centrima. To su, istakao je Pašalić, alarmantni podaci. Kada je riječ o broju novorođenih, u trebinjskom porodilištu, koje pokriva veći dio istočne Hercegovine, svake godine se rađa po jedan razred manje ili, prosječno, 20 beba manje. Načelnik ovog porodilišta, dr Branislav Kozić, rekao je našem dopisniku, Milivoju Beštiću, da su lani u Trebinju svijet ugledale 472 bebe, odnosno dvostruko manje u odnosu na prve poslijeratne godine. Istovremeno, 2006. godine u najvećem hercegovačkog gradu umrlo je 410 lica. Slično je i u Nevesinju, gdje je 2006. godine rođeno 198 djece, što je manje u odnosu na prethodnu, dok su umrla 174 stanovnika. Stručnjaci su istakli da Hercegovinu potresaju rapidni pad nataliteta i migracije stanovništva prema razvijenijim sredinama. Oni su upozorili na lagano, ali sigurno pražnjenje ovog iskonskog etničkog srpskog prostora. Brojni Hercegovci, naročito mladi, odlaze u Srbiju, Crnu Goru, razvijenije dijelove Srpske ili inostranstvo. Pretpostavlja se, s obzirom da popis stanovništva nije obavljen od 1991. godine, da od Foče do Trebinja trenutno živi jedva stotinu hiljada stanovnika. Optimistični podaci, kada je riječ o natalitetu, ne stižu ni iz dobojske regije. U Opštoj bolnici "Sveti apostol Luka" u Doboju, javio je dopisnik "Glasa Srpske", Slobodan Puhalo, lani je rođeno 1.505 djece, ili dvanaestoro manje u odnosu na 2005. godinu. U ovoj bolnici, pored trudnica iz Doboja, porađaju se i žene iz Teslića, Broda, Petrova, Modriče, Dervente, Vukosavlja i Šamca. U matičnim knjigama rođenih u dobojskoj opštini lani je evidentirano 1.569 rođenih, a godinu ranije 1.581. Broj rođenih je veći u odnosu na podatke iz dobojske bolnice zbog toga što se u matičnom uredu opštine Doboj upisuju i djeca rođena u inostranstvu. U banjolučkom Kliničkom centru, gdje rađaju žene iz Banje Luke, Laktaša, Mrkonjić Grada, Šipova, Kotor Varoša, Kneževa, Čelinca, kao i komplikovaniji slučajevi iz Prnjavora i Prijedora, u posljednjih nekoliko godina godišnje se rodi, u prosjeku, oko tri hiljade djece, što je za oko hiljadu manje u odnosu na predratni period. Lani je, prema riječima načelnika banjolučke Klinike za ginekologiju i akušerstvo, prof. dr Nebojše Jovanića, na ovoj klinici rođeno 2.894 djece, a 2005. godine bilo ih je 21 više. U 2001. godini, na ovoj klinici na svijet je došlo 3.190 novorođenčadi. U bijeljinskom, zatim u porodilištu Kliničkog centra Kasindo u Istočnom Sarajevu, kao i u prijedorskoj bolnici prošle godine je, izvijestili su naši dopisnici Vesna Jevtić, Vera Bugarin i Dragana Bulić, rođeno nešto više beba u odnosu na prethodni period. Međutim, to je još nedovoljno. - U bijeljinskom porodilištu je obavljeno 1.097 poroda, što je za 23 više nego 2005. godine. Ipak, ovo nije pozitivna slika nataliteta, jer je ovaj blagi porast nedovoljan čak i za prostu reprodukciju - mišljenje je načelnice Ginekološko-akušerskog odjeljenja bijeljinske opšte bolnice "Sveti vračevi" Stanke Časar. Do sredine aprila u ovoj bolnici obavljena su 274 poroda, a ranijih godina u prosjeku su imali stotinjak mjesečno. Prema kazivanju porodilja, glavni razlog smanjenja broja rođene djece je loša ekonomska situacija. Časar je istakla da je pomjerena i dobna granica prvorotkinja, koje se opredjeljuju za majčinstvo tek u četrdesetim. Matična služba opštine Bijeljina prošle godine je registrovala 1.148 novorođene djece, a u ovaj broj, pored djece čiji roditelji žive u Bijeljini, ubrojana su i novorođenčad čiji su roditelji na privremenom radu u inostranstvu. Iako je na Ginekološko-akušerskom odjeljenju bolnice Kasindo zabilježen porast poroda, to je, prema riječima načelnika tog odjeljenja dr Branke Pekić, sve relativno. - Konkretno ne mogu reći da li je natalitet na našem području u porastu, jer broj rođenih nije pokazatelj, pošto imamo izraženu migraciju stanovništva - naglasila je dr Pekić. Stopa nataliteta u opštini Prijedor stagnira ili je u blagom padu. Ovakvu ocjenu dala je načelnik Ginekološkog odjeljenja prijedorske bolnice dr Drena Gavranović - Vujović, koja je u prilog tome navela podatak da su lani na području te opštine rođene 722 bebe, što je svega tri bebe više u odnosu na godinu ranije. Od januara do kraja marta ove godine na svijet su stigle 233 bebe. U odnosu na isti period lani, to je za 20 poroda više. Predviđanja, kada je riječ o natalitetu u Srpskoj, nisu nimalo ružičasta. On će u Srpskoj, smatra Stevo Pašalić, i dalje opadati. Međutim, tako neće biti samo ovdje. Prema prognozama Ujedinjenih nacija, broj stanovnika smanjiće se i u Evropi. Po riječima Nade Lipovac, posebno su ugrožene zemlje u tranziciji, odnosno bivše socijalističke zemlje jugoistočne Evrope. U njima se, osim u Albaniji, pokazuje nagli pad nataliteta. - Uzroci takvog stanja su različiti, između ostalog, opšta nesigurnost, društvene promjene i liberalizacija tržišta. Sve je, dakle, na neki način stavljeno na tržište - od zaposlenja, stambene politike, beneficija i socijalnih davanja, socijalne sigurnosti i sve je sada nesigurno. Kod nas su još bila i ratna razaranja, tako da sve to dovodi do drastičnog pada nataliteta na ovim prostorima - pojasnila je Lipovac. Ona je istakla da je republička Vlada svjesna da smo ušli u proces depopulacije i moraće se preduzimati ozbiljne mjere, koje bi prvo trebale da zaustave negativne procese, a potom da polako podižu stopu nataliteta. - Koristimo se iskustvima drugih. Mjere se razlikuju od države do države i mogu se svesti na posredne i neposredne. U neposredne mjere ulaze izdvajanja koja se daju, kao što je dječiji doplatak, kod mnogih od prvog pa za svako naredno dijete, što je poželjno, zatim naknada za porodiljsko odsustvo, odnosno za materinstvo, jednokratne novčane pomoći kada se rodi beba... Ta socijalna davanja igraju i važnu ulogu kod stanovnika i odlučivanja mladih ljudi da se opredijele za brak i osnivanje porodice - navela je Lipovac. Posredne mjere, koje su u nekim evropskim zemljama dale veće rezultate, odnose se na određene beneficije za roditelje sa više djece, u smislu rada na određeno vrijeme, rada kod kuće, omogućavanje besplatnog boravka u vrtiću za drugo i treće dijete, kao i produženog boravka u vrtićima, školama... - Srpska se nalazi u specifičnoj situaciji. Nadam se da ćemo nizom mjera izaći iz nje, ali svi ti procesi moraju da budu u kontinuitetu. Poznato je da sve mjere koje jedna država preduzima u kontinuitetu i ozbiljno tek poslije 15 do 20 godina daju prve rezultate. Dakle, rezultati se ne mogu očekivati odmah. Opasno je ako se te mjere ne rade planski ili ako se krene, pa onda stane. Tada su posljedice na ishod u oblasti demografije još pogubnije - navela je Lipovac. Ona je podsjetila da se u Srpskoj daje dodatak za drugo i treće dijete, kao i materinski dodatak, i da je Ministarstvo za porodicu, omladinu i sport predložilo da dodatkom bude obuhvaćeno i četvrto dijete. - Od 1. jula prošle godine omogućili smo isplate jednokratnih novčanih pomoći za treće i četvrto dijete. To se daje zajedno sa bebi-paketom, koji isplaćuje Fond za dječiju zaštitu. Za treće dijete, zajedno sa tim paketom, iznos je 500 maraka, a četvrto hiljadu maraka - naglasila je Lipovac. Lipovac je upozorila da mnoge višečlane porodice u Srpskoj žive isključivo od dječijeg dodatka, što je nedopustivo. Socijalna davanja nigdje nisu riješila problem, nego zaposlenje i rješavanje stambene problematike. To su uslovi da bi se uopšte planirala porodica. Republički parlament je prije dvije godine usvojio dokument "Politika razvoja stanovništva Srpske", koji je sačinio republički Savjet za demografsku politiku. - Iz tog dokumenta trebalo bi da se pristupi konkretnom sprovođenju predloženih mjera i nadam se da će uskoro to biti intenzivnije. Za to, naravno, treba više novca i vremena - kazao je Stevo Pašalić. DODACI Nastojeći da, bar donekle, utiče na stvaranje povoljnijeg okruženja za uspješniju populacionu politiku, opština Nevesinje stimuliše sa 500 maraka nove bračne zajednice supružnika starijih od 35 godina. Međutim, ovaj "dodatak" lani su iskoristila samo tri bračna para! Ljubinje, takođe, daje noв

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.