Prof. dr Nadežda Basara, jedna od najpoznatijih onkologa i hematologa u svijetu, za Glas Srpske: Lekaru najteže kada zna za lek, a ne može da ga primeni

Ljubav prema poslu za koji sam se vrlo rano odlučila i uvek ga radila sa velikim entuzijazmom daje mi snagu u svakodnevnoj borbi za živote drugih koji se suočavaju sa najtežim zdravstvenim problemima.

Rekla je ovo direktor Interne klinike u bolnici "Maltezer Franziskus" u Flensburgu, profesor dr Nadežda Basara, koja je metodom transplantacije matičnih ćelija izliječila stotine oboljelih od malignih bolesti. Riječ je o doktorki koja je jedini priznati hematolog i transplantator matičnih ćelija sa Balkana u svijetu.

Svjetski priznati onkolog i prva doktorka iz jugoistočne Evrope koja nije rođena i školovana u Njemačkoj, a kojoj je uručena profesorska titula na Univerzitetu u Lajpcigu, dr Basara će u novembru ove godine proslaviti dvije decenije rada u Njemačkoj. Javnost u Srbiji i RS o njenim uspjesima čula je nakon što je izliječila vlasnika Televizije "Pink" Željka Mitrovića i poznatog srpskog voditelja Dejana Pantelića.

- Trudim se da svakom pacijentu predložim najbolju terapiju, da ono što saznam na kongresima primenim kod pacijenata, a rad u Nemačkoj mi to i omogućava. Za lekara koji je položio Hipokratovu zakletvu najstrašnije što može da mu se desi je da zna da leka u Evropi ima, a ne može da ga primeni. Ja sa tim saznanjem nisam mogla da živim i zato sam 1997. godine prihvatila poziv iz Nemačke, gde ne postoji lek koji ne mogu da primenim - rekla je Basara.

* GLAS: Koliko se liječenje matičnim ćelijama oboljelih od karcinoma pokazalo uspješnim?

BASARA: Lečenje matičnim ćelijama iz koštane srži i periferne krvi metodom alogene transplantacije tih ćelija je jedina mogućnost da se izleče maligne bolesti kao što su leukemije, limfomi, mijelodisplazije, mijelofibroze. To je metoda koja se u Nemačkoj primenjuje više od 40 godina, poslednjih godina u oko 50 centara, uključujući i naš centar u Flensburgu.

* GLAS: Koliki je procenat uspješno izliječenih pacijenata ovom metodom u bolnici u kojoj radite?

BASARA: Pacijenti se statistički prate dve godine posle transplantacije, za to vreme su obavezni da dolaze na kontrole. U poslednjih pet godina je ostvarena uspešnost transplantiranja u 87 odsto slučajeva, što znači da ti pacijenti sa najvišom mogućom verovatnoćom mogu da očekuju pet godina posle transplantacije da se kaže da su 100 odsto izlečeni.

* GLAS: Ove godine uradićete 2.000. transplantaciju matičnim ćelijama, recite nam nešto više o tome?

BASARA: Prvu transplantaciju uradila sam u Idar-Oberštajnu prije 20 godina, a prva dva pacijenta iz Nemačke pozvala sam u januaru ove godine na proslavu petogodišnjice centra u Flensburgu. Posle Idar-Oberštajna vodila sam transplantacioni centar na Univerzitetskoj klinici u Lajpcigu, gde smo transplantirali preko 200 pacijenata godišnje. U bolnici u Flensburgu imala sam pauzu od godinu dok nisam obezbedila sredstva za izgradnju centra sa pet transplantacionih soba i mogućnošću 60 transplantacija godišnje. Za samo četiri meseca centar je sagrađen i akreditovan, protokoli lečenja, personal i logistika obučeni i kvalifikovani. Ponosna sam na moju 2.000. transplantaciju, koja je planirana u novembru ove godine, jer samo ja znam koliko sam uložila sebe, mnogo puta na račun porodice, da bih u što većem broju spasila ljudske živote.

* GLAS: Ima li među pacijentima koje ste liječili i onih iz Republike Srpske?

BASARA: Ima, ali malo u odnosu na bolesnike iz Srbije, Makedonije i Crne Gore, koje sam u velikom procentu izlečila.

* GLAS: Koliko je brza i adekvatna dijagnoza važna za uspješno liječenje?

BASARA: Izuzetno je važna, jer samo ako je dijagnoza sigurna, možete da lečite pacijenta adekvatno. Molekularna dijagnostika, bez koje savremena dijagnostika ne može ni da se zamisli, u Nemačkoj je toliko razvijena da se pacijentima sa gotovo svim karcinomima nudi drugo mišljenje na osnovu molekularne dijagnostike i takozvane ciljane terapije koja se kod bolesnika može primeniti.

* GLAS: Koliko su bolnice u RS i Srbiji po metodama i tehnici liječenja daleko od onoga što radite u Njemačkoj?

BASARA: Za RS nemam podatke, indirektno mogu da zaključim, s obzirom na to da pacijente šalju u Beograd na dalju dijagnostiku i lečenje, da su metode brze i precizne molekularne dijagnostike još u povoju. U Srbiji su takođe ove metode nedovoljno razvijene, tako da često dolazi do revizije dijagnoze koja je u Srbiji postavljena, a samim tim i predložene terapije.

* GLAS: Da li je moguće spriječiti nastanak malignih bolesti i kako?

BASARA: Jeste, i najbolji primer je karcinom pluća, koji u 95 odsto slučajeva nastaje zbog pušenja. Takođe, rak grlića materice se sprečava redovnim kontrolama i vakcinacijom kod devojčica pred pubertet. Rak jetre se sprečava vakcinacijama protiv virusnog hepatitisa, kao i odvikavanjem od preteranog unošenja alkohola. Redovnim kontrolama dojki se na vreme može videti rani stadijum raka dojke, koji se uspešno leči. Mislim da će za nekoliko decenija biti naučno dokazano zbog čega nastaju karcinomi i da će moći da se spreče.

* GLAS: Da li vjerujete da nijedna bolest nije samo fizička, odnosno da psiha uveliko utiče na razvoj oboljenja?

BASARA: Da, naravno da i psiha utiče na razvoj oboljenja, uključujući i maligne bolesti, koje se najčešće pojavljuju sa starenjem. To je i naučno dokazano. Za svoj petnaestogodišnji rad na temu efekta stresa na starenje je američka naučnica Elizabet Blekburn dobila Nobelovu nagradu. U istraživanjima joj je pomogla psiholog dr Elisa Epel, koja je pokazala kako stres, preko skraćivanja telomera, koji se nalaze na krajevima hromozoma, dovodi do bolesti. Preporučujem čitaocima "Glasa Srpske" da pročitaju knjigu ove naučnice "The Telomere Effect", koja jednostavnim jezikom, običnim ljudima otkriva tajnu kako dugo živeti i ostati fit u starosti. Knjiga je nedavno objavljena i ne znam da li je prevedena na srpski jezik.

Zdrav život

* GLAS: Šta je prema Vašem mišljenju "recept" za zdrav život?

BASARA: Posao koji vas ispunjava, druženje sa porodicom i prijateljima koje volite, socijalno angažovanje, optimizam, smeh, i naravno zdrava hrana sa puno povrća i voća, riba tri puta nedeljno, crveno meso samo jednom mesečno i sport koji svako prema sebi treba da dozira. Moj suprug Branislav i ja, kada je lepo vreme, vozimo tri do četiri puta nedeljno bicikl, a kada je loše vreme, idemo na fitnes na Fakultet fizičkog obrazovanja u Flensburgu, gde po uputstvima trenera radimo vežbe prilagođene našim godinama.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.