Praznici i svetkovine nekad i sad

S neskrivenim samozadovoljstvom osviješćeni samoupravljači dočekivali su socijalističke praznike u SFRJ. Bili su ponosni na njih. Nisu radili, a od plate im se nije odbijao ni dinar. A praznika i svetkovina u vrijeme radničkog samoupravljanja, kao i danas, bilo na pretek

Slave i svetkovine su oduvijek zauzimale značajno mjesto u istoriji, tradiciji, kulturi i duhovnom životu svakog naroda. Praznovalo se od paganskih vremena. I prije i poslije Hristovog rođenja. Tako su praznici i svetkovine vremenom postali prepoznatljiv i neotuđiv dio identiteta nacije i države. Pored vjerskih praznika, svetkuju se i prelomni istorijski događaji i njihove godišnjice, značajne pobjede, otkrića, znamenite ličnosti... Vjerske svetkovine imaju dugu tradiciju, duboko su ukorijenjene u narodu i sačuvale su se sve do današnjih dana. S druge strane, mnogi ideološki, i praznici posvećeni pojedinim znamenitim ličnostima su, zavisno od istorijskih okolnosti, političkih i društvenih kretanja, vremenom potiskivani u zaborav. Alaj volim ovaj režim, plata ide - a ja ležim... Sa ovom porukom i neskrivenim samozadovoljstvom osviješćeni samoupravljači dočekivali su socijalističke praznike u SFRJ. Bili su ponosni na njih. Nisu radili, a od plate im se nije odbijao ni dinar. A praznika i svetkovina u vrijeme radničkog samoupravljanja, kao i danas, bilo je na pretek. I državnih, i republičkih, i onih na opštinskom nivou. Za ove posljednje danas se popularno kaže da su praznici lokalnih zajednica. Pored državnih, republičkih i opštinskih svetkovina, svako preduzeće, koje je iole držalo do sebe i svog ugleda, imalo je svoj praznik - dan preduzeća. Bio je to dan kada su najboljim samoupravljačima uručivane novčane nagrade, ručni časovnici, plakete, povelje i priznanja. Vjera i "drugarski razgovori" Zvanični (državni) praznici bivše Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije bili su: Nova godina (1. januar), Međunarodni praznik rada (1. maj), Dan pobjede nad fašizmom (9. maj), Dan borca (4. jul) i Dan Republike (29. novembar). Pored saveznih, postojali su i republički praznici. U BiH to su bili: 27. jul - Dan ustanka naroda i narodnosti i 25. novembar - Dan prvog zasjedanja Zemaljskog antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja BiH (ZAVNOBIH). U vrijeme ovih praznika obavezno su isticane državna, republička i partijska zastava. Postojali su i dežurni čuvari tekovina revolucije i socijalističkog morala koji su tih dana obilazili gradove i sela i izvještavali Komitet i stanice milicije na kojem preduzeću ili ustanovi nisu istaknute zastave. Odgovorni su pozivani na informativne razgovore. Tako neki Novaković iz Bravska kod Bosanskog Petrovca umalo da bude isključen iz Komunističke partije i proglašen za unutrašnjeg neprijatelja zato što je smetnuo da pored državne i partijske zastave na zadružni dom istakne i zastavu BiH. U bivšoj zajedničkoj državi obilježavalo se i šezdesetak takozvanih značajnih istorijskih i drugih događaja i datuma. Podsjetimo se nekih od njih: Dan omladinskih radnih akcija (1. april), Dan željezničara (15. april), Međunarodni dan Crvenog krsta (8. maj), Dan bezbjednosti (13. maj) Dan mladosti - Titov rođendan (25. maj). Obilježavao se i Dan civilne zaštite (20. jun), Dan samoupravljača (27. jun), Dan penzionera (23. jul), Dan nesvrstanih (1. septembar), Dan novinara Jugoslavije (29. oktobar), Dan Jugoslovenske narodne armije (22. decembar), Dan pionira Jugoslavije (27. decembar)... Raspadom socijalističke Jugoslavije mnogi od ovih praznika, kao i mnogo toga u što smo slijepo vjerovali, ispraćeno je u zaborav. U socijalističkoj Jugoslaviji crkva je bila odvojena od države. Svi smo onda bili ateisti. Obilježavanje vjerskih praznika zvanično je bila privatna stvar u koju se država, tobože, nije miješala. Kažemo tobože, jer su i oni koji su slavili bili pod budnim okom partijskih "aktivista" na osnovu čijih prijava su pozivani na "drugarske" razgovore. Bilo je i partijaša koji su kriomice, zbog druženja, ića i pića, odlazili na vjerske svetkovine. Oni bi obično kasno noću, ili drugi dan, kao usput, navraćali na slavu. Strah je bio toliki da je, na primjer, prof. Dušan Petrović iz Pištanice naprosto istrčao iz prostorije kada se čitala slava. Na slavama se znalo i zapjevati. Kada je grupa mladića 1983. godine, na božićnjem slavlju u Stražicama kod Sitnice, zapjevala onu "Marširala kralja Petra garda", odmah je alarmirana cjelokupna bosanskohercegovačka javnost. Nijaz Duraković je u to vrijeme bio vodeći ideolog bosanskohercegovačkih komunista. On i sarajevska politička klika egzaltirano su reagovali. Tražili su hitnu istragu i primjerene kazne za razbijače i neprijatelje bratstva i jedinstva. "Oslobođenje" je ostrašćeno pisalo o oživljavanju četništva na Manjači. Pjevači su odmah pritvoreni i po hitnom postupku osuđeni na višegodišnje zatvorske kazne. Rajko Stojić, koji je bio samo prateći vokal, odležao je u Bihaću četiri godine. "Sveti januar" Prije donošenja novog Zakona o praznicima u Republici Srpskoj praznovalo se šesnaest dana. Najviše u takozvanom "svetom januaru". Od pravoslavnih praznika svetkovani su Bogojavljenje, Duhovi, Vidovdan, Srpska nova godina. Prvi srpski ustanak i Sveti Sava - Dan škole. Novi Zakon o praznicima "skresao" je broj republičkih praznika i vjerskih svetkovina u koje se ne radi. Broj neradnih dana u godini sveden je na jedanaest. Pa ipak, to je još uvijek znatno više nego recimo u Japanu i mnogim ekonomski razvijenim zapadnoevropskim zemljama. Od ove godine, kao republički praznici, obilježavaju se Dan Republike (9. januar), Nova godina, Međunarodni praznik rada, Dan pobjede nad fašizmom (9. maj) i Dan uspostavljanja Opšteg okvirnog sporazuma za mir u BiH (21. novembar). Pored republičkih, u Srpskoj se praznuju i vjerski praznici: pravoslavni i katolički Božić, Kurban i Ramazanski bajram, katolički Uskrs i pravoslavni Vaskrs. Ovi vjerski praznici praznuju se dva dana. U dane vaskršnjih praznika praznuje se i Veliki petak, a ukoliko praznici padaju u neradne dane, ne mogu se prenijeti u naredni radni dan. Kao praznici na koje se radi u Republici Srpskoj utvrđeni su: Dan škole - 27. januar, Sveti Sava - Dan Vojske Republike Srpske (12. maj), Dan Ministarstva unutrašnjih poslova (4. april) i Dan Prvog srpskog ustanka (14. februar). Toliko što se tiče praznovanja u Republici Srpskoj. U BiH ni dvanaest godina poslije potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma još nema zajedničkih praznika na nivou BiH. Oko njih ne postoji dogovor. I dalje, svako slavi svoje praznike. Nova godina i Prvi maj su izgleda jedini praznici koji su u BiH prihvatljivi za sva tri konstitutivna naroda. Svi drugi su, kao i mnogo toga u ovoj zemlji, sporni. Parlament BiH je do sada tri puta odbijao prijedloge Zakona o praznicima. Ono što je bilo prihvatljivo za Sarajevo nije bilo prihvatljivo za Banju Luku. Jednostavno, nije se moglo doći do kompromisa. Lideri vodećih političkih stranaka iz Federacije BiH i dalje insistiraju da se 25. novembar - Dan zasjedanja Zemaljskog antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja BiH (ZAVNOBIH) obilježava kao Dan državnosti BiH. Takođe traže da se u državne praznike uvrsti 1. mart kao Dan nezavisnosti BiH i 11. jul kao Dan sjećanja na žrtve genocida u Srebrenici. S druge strane, političari iz Republike Srpske neće ni da čuju da to budu državni praznici BiH. Oni traže da se 21. novembar, kada je potpisan Opšti okvirni sporazuma za mir u BiH, slavi kao Dan državnosti BiH. I dok se političari u BiH i dalje pokušavaju (ne)dogovoriti oko zajedničkih praznika, sve više je dana u godini koji su od strane Ujedinjenih nacija ili neke od njenih organizacija proglašeni kao međunarodni ili svjetski dani. Tako postoji Dan ljudskih prava, Dan porodice, Dan borbe protiv tuberkuloze, Dan okeana, Dan borbe protiv astme, Dan prava djeteta, Dan zdravlja, Dan knjige i intelektualne svojine, Dan srca, Dan izbjeglica... Među praznike sa međunarodnim predznakom spadaju i Dan hrane, Dan vegetacije, Dan bez duvanskog dima, Dan dizajna, Dan peškira, Dan toaleta... Gojko DAKIĆ PROŠLOST Izuzev penzionera i rijetkih jugonostalgičara više niko ne pominje 20. april - Dan osnivanja Socijalističke partije Jugoslavije (komunista), 29. novembar kada su u Jajcu udareni temelji socijalističke Jugoslavije, 25. maj - Dan mladosti i rođendan druga Tita, 23. jul - Dan penzionera, 1. septembar - Dan nesvrstanosti, 22. decembar - Dan Jugoslovenske narodne armije, 27. decembar - Dan Titovih pionira... STAVOVI Poslanik u Predstavničkom vijeću Parlamentarne skupštine BiH Momčilo Novaković nije optimista što se tiče dogovora oko Zakona o praznicima BiH. - Bošnjaci uporno guraju da se 25. novembar obilježava kao Dan državnosti, 1. mart - Dan nezavisnosti i 11. jul kao Dan sjećanja na žrtve genocida u Srebrenici. A upravo zbog tih datuma pala su sva tri prijedloga Zakona o praznicima BiH u parlamentarnoj proceduri. Ne znam na osnovu čega bošnjački član Predsjedništva Haris Silajdžić tvrdi da su približeni stavovi da se 25. novembar obilježava kao Dan državnosti BiH, a 21. novembar kao Dan mira. Koliko je meni poznato, nikakvih konsultacija oko toga u Parlamentu BiH nije bilo - naveo je Novaković.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.