Pravosuđe BiH najlošije u regionu, sudije i tužioci u vrhu po platama

BANjALUKA - Pravosuđe BiH je prema većini parametara najlošije u regionu i gotovo na dnu evropske ljestvice po efikasnosti, ali su sudije i tužioci u BiH znatno bolje plaćeni od svojih mnogo uspješnijih kolega u velikom broju zemalja.

Pokazuju to podaci izneseni u izvještaju o evropskim pravosudnim sistemima koji Evropska komisija za efikasnost pravosuđa objavljuje svake dvije godine. Izvještaj je napravljen na osnovu podataka iz 2008. godine.

U njemu se navodi da su, prema propisanim kriterijumima najproduktivniji građanski prvostepeni sudovi, na kojima nema zaostataka. Za razliku od velikog broja zemalja ti sudovi u BiH i dalje se suočavaju sa gomilanjem predmeta, odnosno ne uspijevaju da riješe sve slučajeve koji im dolaze na postupanje.

Prosječno trajanje građanskih parnica na prvostepenim sudovima u BiH iznosilo je 300 i više dana, dok isti postupci u Srbiji i Crnoj Gori traju između 200 i 300 dana. Brakorazvodne parnice na prvostepenim sudovima u BiH traju u prosjeku 329 dana, što je ubjedljivo najduže u regionu. U Crnoj Gori su za razvod potrebna 104 dana, u Makedoniji 136, a Sloveniji 191 dan.

S druge strane, prema godišnjim bruto platama sudija i tužilaca na nivou vrhovnog suda ili najvišeg žalbenog suda BiH je u 2008. godini bila u regionalnom vrhu, pa čak i ispred pojedinih članica EU. Prosječna godišnja bruto plata sudije vrhovnog suda i tužioca u BiH iznosi 41.481 evro i u visini je 6,1 prosječne nacionalne godišnje bruto plate.

Evropski prosjek plate sudija najvišeg ranga iznosi 4,2 prosječne plate, a za tužioce 3,5 prosječnih plata.

U regionu veće plate od sudija i tužilaca u BiH imaju samo njihove kolege u Hrvatskoj, gdje iznose 58.490 evra godišnje i u visini su 4,7 nacionalnog prosjeka zarade i Sloveniji, koja je članica EU, pa je logično da odskače u tom pogledu.

Godišnja plata sudija i tužilaca najvišeg ranga u Crnoj Gori iznosi 25.035 evra ili 3,4 prosječne plate, a u Makedonija 20.912 evra ili 4,1 prosječna plata u zemlji. U Srbiji sudije u najvišim pravosudnim institucijama godišnje zarađuju 33.371 evro ili 8,2 prosječne plate, a tužioci 27.809 evra ili 6,9 prosječnih plata.

Da pravosuđe u BiH nema uspostavljen sistem odgovornosti pokazuje i broj sankcija izrečenih na 100 sudija, koji je u BiH najmanji u regionu. Na 100 sudija u BiH broj izrečenih sankcija iznosi 1,4, u Makedoniji 1,8, Albaniji 2,3, a u Crnoj Gori 4,1.

Godišnji budžet za sudove, tužilaštva i pravnu pomoć u BiH za 2008. godinu je iznosio od deset do 30 evra po glavi stanovnika, a u regionu je samo Albanija imala manji iznos.

U Srbiji i Crnoj Gori za te namjene se po glavi stanovnika godišnje izdvaja od 30 do 50 evra, a u Hrvatskoj i Sloveniji od 50 do 100 evra po stanovniku, što je prosjek i većine evropskih zemalja.

BiH i Srbija imaju najmanje sudova na 100.000 stanovnika u regionu i on iznosi od dva do tri, dok je u Hrvatskoj, Crnoj Gori i Sloveniji taj broj od tri do pet.

Što se tiče broja profesionalnih sudija u sudovima u BiH na 100.000 stanovnika dolazi od 20 do 30 sudija, dok je u svim zemljama taj broj od 30 pa naviše.

Prema broju tužilaca na 100.000 stanovnika u 2008. godini BiH, Srbija i Slovenija su na dnu evropske ljestvice. U BiH na 100.000 stanovnika dolazi od pet do deset tužilaca, a u Hrvatskoj od deset do 15. Najveći broj tužilaca imaju zemlje centralne i istočne Evrope - Bugarska, Mađarska, Letonija, Litvanija, Moldavija, Slovačka, Rusija i Norveška.

Samo u BiH i Poljskoj tužilac ima mogućnost da pregovara o sporazumu o priznanju krivice, što se nigdje u Evropi ne praktikuje.

BiH se zajedno sa zemljama regiona nalazi na vrhu po procentu udjela taksi kao prihoda u sudskim budžetima. Najviše prihode od sudskih taksi u regionu ima Srbija sa 42,6 odsto, zatim Crna Gora 42,1, Makedonija 33,5, dok su prihodi od taksi u u BiH 30,6 odsto. Nešto manji su prihodi u Sloveniji 22,2 odsto, Albaniji 18,1 odsto, a u Hrvatskoj taj procenat iznosi 10,5. Najmanji procenat je u Švedskoj - 0,9 odsto, dok Francuska, Island, Luksemburg, Monako i Španija ne ostvaruju prihode od taksi.

Za razliku od konkurencije u BiH nisu sprovedena istraživanja o povjerenju javnosti u sudove i zadovoljstvu pruženim uslugama.

Direktor Centra za humanu politiku Momir Dejanović rekao je “Glasu Srpske” da je stanje u pravosuđu gore nego što je bilo prije reforme za koju je potrošeno stotine miliona maraka.

- Indikatori katastrofalnog stanja su više od dva miliona neriješenih predmeta, korumpirane pojedine sudije i tužioci i odsustvo kontrole. Postupci pred sudovima traju godinama, a novcem se može kupiti oslobađajuća presuda za ubistvo i druga teška krivična djela. Tužilaštva uopšte ne procesiraju odgovorne iz političke strukture za organizovani kriminal i korupciju - istakao je Dejanović.

Dodao je da je za ovakvo stanje “najodgovorniji OHR, koji je kreirao i vodio neuspješnu reformu pravosuđa u BiH”.

- Stanje u pravosuđu neće se promijeniti, jer odgovara pojedinim domaćim političarima, predstavnicima pravosudne vlasti i OHR-u - smatra Dejanović. 

Poslanik SNSD-a i donedavni član Ustavnopravne komisije Predstavničkog doma Parlamenta BiH Lazar Prodanović smatra da treba mnogo toga uraditi na povećanju efikasnosti pravosudnih institucija.

Kompjuterska oprema

BiH prednjači u regionu po stepenu primjene kompjuterske opreme kao oblika direktne pomoći sudijama. Po tom kriterijumu BiH ima od 19 do 20 poena, što je iznad evropskog prosjeka.

Srbija sa još tri zemlje Evrope ima od 11 do 14 poena, Hrvatska je na nivou Albanije sa od 17 do 18 poena, dok su Crna Gora i Grčka ispod prosjeka i imaju od 15 do 16 poena.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.