Pezićev uticaj daleko izvan džamije: Propovjednik vehabizma opasnost sa interneta

SARAJEVO – Elvedin Pezić, islamski propovjednik iz BiH čija predavanja o vjeri, braku, položaju žena, vaspitanju djece i svakodnevnom životu prate stotine hiljada ljudi širom Balkana, priveden je na Kosovu i Metohiji, a njegov slučaj ponovo je u javnosti otvorio pitanje uticaja internetskih propovjednika koji djeluju izvan formalnih vjerskih struktura.

KLjUČNE INFORMACIJE

• Pezić je priveden na KiM, a očekuje se njegovo udaljenje.
• Kosovska policija nije objavila zvaničan razlog privođenja.
• Njegova predavanja prati više od 370.000 ljudi na Fejsbuku.
• Djeluje uglavnom izvan formalnih vjerskih struktura.
• Njegovi stavovi o ženama, braku i porodici više puta su izazivali polemike.
• Slučaj ponovo otvara pitanje uticaja internetskih propovjednika i njihove uloge u širenju ideologija.

Pezić je priveden u Vitomirici kod Peći, uoči najavljenog skupa, a prema informacijama izvora upoznatog sa slučajem, nakon toga je prebačen u policijsku stanicu u Prištini i očekuje se njegovo udaljenje sa KiM.

Kosovska policija do sada nije zvanično saopštila razlog privođenja niti pravni osnov za njegovo eventualno udaljenje. Pojedini mediji objavili su da je Pezić i ranije bio interesantan tamošnjim službama sa bezbjednosnog aspekta, ali te informacije nisu zvanično potvrđene.

Iz Islamske zajednice Kosova, ogranka u Peći, saopšteno je da nisu bili upoznati sa Pezićevim dolaskom niti njegovim planiranim aktivnostima, te da od njega nije tražena, niti mu je data saglasnost za vjerske aktivnosti.

Pezić je inače jedan od najpoznatijih islamskih propovjednika koji je veliki uticaj izgradio izvan formalnih struktura vjerskih institucija. Njegovu zvaničnu stranicu na "Fejsbuku" prati više od 370.000 ljudi, dok se njegove objave i snimci predavanja šire i na drugim društvenim mrežama.

Na njegovom "Fejsbuk" profilu objave i predavanja obuhvataju gotovo sve aspekte života muslimana, od namaza, posta i kurbana do braka, razvoda, vaspitanja djece, odijevanja i odnosa muškaraca i žena. Pratioci mu postavljaju pitanja o svakodnevnim problemima, a on na njih odgovara iz perspektive islamskog učenja. Među temama su i muzika, ishrana, odnosi u porodici, ali i džini i sihri, odnosno magija.

Za takvu komunikaciju nije mu potrebna džamija, vjerska škola ili institucionalna funkcija. Dovoljni su telefon, kamera i društvene mreže. U tradicionalnom islamskom životu minber je uzdignuta govornica u džamiji sa koje imam drži vjersku propovijed, dok je Pezić svojevrsni "minber" preselio na internet, gdje mu društvene mreže služe kao virtuelna govornica sa koje se obraća stotinama hiljada ljudi.

Takav način komunikacije dobija dodatnu težinu u vrijeme kada evropske bezbjednosne institucije sve više upozoravaju na ulogu interneta u širenju ekstremističkih sadržaja i procesima radikalizacije.

Izvještaji

Evropol u svojim izvještajima upozorava da internetske platforme mogu biti korišćene za propagandu, radikalizaciju, regrutovanje i mobilizaciju. U jednoj od akcija usmjerenih na sadržaje na jezicima zapadnog Balkana, Evropol je sa partnerskim službama otkrio više od 2.000 linkova sa džihadističkim i drugim nasilnim ekstremističkim sadržajem usmjerenim prema maloljetnicima. Upravo taj širi fenomen internetske radikalizacije otvara pitanje uticaja internetskih propovjednika koji, poput Pezića, svoje poruke ne plasiraju kroz tradicionalne vjerske institucije, već direktno do stotina hiljada ljudi.

Pezićevi stavovi o položaju žene u društvu u više navrata izazivali su javne polemike. On je govorio da je zapadno društvo počelo moralno da propada nakon što su žene "izvedene iz kuće". Na jednu od takvih njegovih objava reagovala je i Islamska zajednica BiH, ocjenjujući da takvi stavovi nisu u skladu sa islamskim učenjem o pravima i obavezama muslimanke.

I njegove poruke o braku, muško-ženskim odnosima, oblačenju i ulozi žene u porodici bile su predmet javnih rasprava, dok ga dio stručne i medijske javnosti opisuje kao selefijskog, odnosno vehabijskog propovjednika.

Stručnjak za bezbjednost Dževad Galijašević smatra da Pezić spada među najznačajnije propovjednike vehabijskog pokreta u BiH i da njegov uticaj daleko prevazilazi broj pratilaca na društvenim mrežama.

– Pezić je jedan od glavnih vehabijskih daija, odnosno propovjednika. Čudno je da su do sada tolerisali njegovo djelovanje u BiH, a pogotovo jer je bio povezan i sa Aktivnom islamskom omladinom – rekao je Galijašević.

On navodi da privođenja pripadnika vehabijskog pokreta povezanih sa BiH nisu novost, jer je i ranije bilo sličnih slučajeva. Galijašević tvrdi i da određeni obavještajni podaci ukazuju na Pezićeve veze sa Muslimanskim bratstvom. Posebno upozorava na širenje uticaja internetskih propovjednika, ističući da je riječ o fenomenu koji odavno prevazilazi klasično objavljivanje vjerskih sadržaja.

- Evropol je ukazivao na postojanje velikog broja internet platformi koje se koriste za širenje ekstremističkih ideja. U tom širem internet prostoru djeluju različiti propovjednici, među kojima su Pezić, Safet Kuduzović i još nekoliko uticajnih ličnosti, koji imaju različite platforme, ali su ideološki veoma bliske – kaže Galijašević.

Radikalne ideje

Prema njegovim riječima, internet više nije samo sredstvo za plasiranje određenih poruka, već prostor u kojem se uspostavlja direktna komunikacija sa publikom i širi uticaj.

– Nije više riječ samo o propagandi na internetu, gdje neko širi određene ideje pa se neko drugi eventualno uhvati za njih. Riječ je o aktivnoj komunikaciji, mobilizaciji, finansiranju i širenju radikalnih ideja. To je bezbjednosno veoma opasno – upozorava ovaj stručnjak za bezbjednost.

Galijašević posebno ukazuje na problem vehabijskih zajednica i paradžemata koji djeluju izvan strukture Islamske zajednice.

– Ne organizuju se samo predavanja, već i različite aktivnosti, uključujući treninge povezane sa oružjem. Ulazak u airsoft klubove može ukazivati na određene bezbjednosne rizike, ali svaki takav slučaj treba pojedinačno provjeriti – kategoričan je Galijašević.

Privođenje na KiM tako je Pezića ponovo iz internetskog prostora izvelo u centar javnosti, ali je istovremeno otvorilo i šire pitanje, ko danas ima najveći uticaj na mlade kada je riječ o vjeri, ideologiji i pogledu na svijet, zvanične vjerske institucije ili ljudi koji do stotina hiljada pratilaca dolaze direktno preko telefona i društvenih mreža? I šta po tom pitanju rade službe zadužene za bezbjednost?

Srbija i Crna gora

Slični slučajevi zabilježeni su i u Srbiji i Crnoj Gori. U junu 2025. iz Crne Gore je protjeran državljanin BiH Haris Šundo, zbog sumnji da je u Plavu pokušavao da formira paradžemat izvan strukture Islamske zajednice. U Srbiji su, takođe, hapšena lica povezivana sa selefijskim krugovima, između ostalog zbog sumnji na podsticanje terorizma.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.