Otvara li Vašington novu stranicu u odnosima prema Srbima

VAŠINGTON - Strateški dijalog Srbije i SAD, dogovori o energetskoj saradnji i inicijativa pet američkih kongresmena da februar bude proglašen mjesecom srpsko-američkog nasljeđa otvaraju pitanje da li Vašington mijenja pristup prema Beogradu i srpskoj zajednici u SAD, ali i da li se stvara prostor za novi nivo političke, ekonomske i bezbjednosne saradnje.

• Pet američkih kongresmena pokrenulo je inicijativu da februar bude proglašen mjesecom srpsko-američkog nasljeđa, čime bi bio istaknut doprinos Srba američkom društvu i istorijske veze dvije zemlje.
• Istovremeno, Srbija i SAD započele su strateški dijalog u Vašingtonu i potpisale memorandum o saradnji u oblasti energetske infrastrukture i regionalne energetske bezbjednosti.
• Diplomate i analitičari ove poteze tumače kao mogući signal nove faze odnosa Vašingtona prema Srbiji, Republici Srpskoj i srpskoj zajednici u SAD.
• Pored političke i energetske saradnje, razgovori su obuhvatili i trgovinu, investicije, bezbjednost, saobraćaj, obrazovanje, nauku i razvoj visokih tehnologija.

Rezolucija kojom se ističe doprinos Srba američkom društvu dolazi u trenutku kada Srpski kokus u američkom Kongresu dobija nove članove i veću vidljivost, dok Beograd, ali i Banjaluka, nastoje da otvore nove kanale komunikacije sa SAD. Nju su predložili republikanka Klaudija Teni iz Njujorka, kopredsjedavajuća Srpskog kokusa, demokrata Emanuel Kliver iz Misurija, kao i republikanci Skot Ficdžerald iz Viskonsina, Ana Paulina Luna sa Floride i Viktorija Sparc iz Indijane.

Činjenica da iza inicijative stoje predstavnici obje američke stranke daje joj dodatnu političku težinu, jer pokazuje da afirmacija srpsko-američkih veza nije ograničena na jedan politički tabor. Tenijeva je ovom prilikom poručila da su generacije Amerikanaca srpskog porijekla doprinijele izgradnji američkog društva i jačanju veza SAD i Srbije, ističući da rezolucija treba da oda priznanje njihovoj istoriji, nasljeđu i trajnom doprinosu.

INICIJATIVA

U dokumentu se podsjeća da su Srbi u SAD, još od 19. vijeka, ostavili značajan trag u nauci, medicini, tehnologiji, privredi, vojsci, javnoj službi, kulturi, umjetnosti i sportu.

Posebno mjesto pripada Nikoli Tesli, čija su dostignuća u oblasti električne energije i tehnoloških inovacija predstavljena kao jedan od najznačajnijih primjera srpskog doprinosa razvoju SAD i modernog svijeta.

U inicijativi se ističe i istorijsko savezništvo Srbije i SAD u Prvom i Drugom svjetskom ratu. Podsjeća se na 28. jul 1918. godine, kada se, u znak priznanja srpskim žrtvama i savezništvu dviju zemalja, srpska zastava vijorila iznad Bijele kuće.

Među istorijskim primjerima izdvojena je i operacija "Halijard" iz 1944. godine, tokom koje su srpski civili i pripadnici lokalnih snaga pomogli u spasavanju više od 500 savezničkih vazduhoplovaca oborenih iza neprijateljskih linija. Autori rezolucije ove događaje predstavljaju kao dio zajedničke istorije dva naroda.
Izbor februara nije slučajan. Srbija 15. februara obilježava Dan državnosti, koji podsjeća na početak Prvog srpskog ustanka i donošenje Sretenjskog ustava. Predlagači smatraju da bi taj mjesec bio pogodan za organizovanje manifestacija širom SAD posvećenih srpskoj istoriji, kulturi i doprinosu Americi.
Rezolucija poziva građane širom SAD da februar obilježavaju svečanostima, događajima u zajednici i obrazovnim programima koji bi promovisali istoriju i doprinos Amerikanaca srpskog porijekla.

BANjALUČKI SIGNAL

Inicijativu je pozdravio i predsjednik SNSD-a Milorad Dodik, poručivši da Srpska podržava kontinuirani rad na jačanju partnerstva Srbije i SAD.

Dodik je ocijenio da istorijski saveznički odnosi, potvrđeni u najtežim vremenima 20. vijeka, ostaju važni za stabilnost Balkana i prostor za razumijevanje, saradnju i mir.
Diplomata Zoran Milivojević smatra da inicijativa predstavlja politički signal i podršku Srbiji, Republici Srpskoj i srpskom narodu u cjelini.
Prema njegovim riječima, ona se uklapa u širi pristup dijela Vašingtona prema regionu, pitanju BiH i 

Dejtonskom sporazumu, ali i u novi okvir odnosa Beograda i Vašingtona. 

- Sve to je dio jednog mozaika koji u budućnosti treba da trasira srpsko-američke odnose u cjelini. Kada kažem srpske i srpsko-američke odnose, mislim na srpski korpus u cjelini na ovim prostorima - istakao je Milivojević.

On smatra da je cilj inicijative i afirmacija istorijskih veza koje sežu do uspostavljanja diplomatskih odnosa dviju zemalja 1881. godine.

GEOPOLITIKA

Paralelno sa signalima iz Kongresa, Srbija i SAD grade i formalniji okvir odnosa. Prvi krug strateškog dijaloga otvoren je 17. jula u Vašingtonu, kada su razgovore započeli srpski ministar spoljnih poslova Marko Đurić i američki državni sekretar Marko Rubio.

Beograd i Vašington tom prilikom potpisali su memorandum o razumijevanju o saradnji u oblasti energetske infrastrukture i regionalne energetske bezbjednosti, čime je energetika izdvojena kao jedno od ključnih područja buduće saradnje.

Razgovori su obuhvatili i trgovinu, vojnu saradnju, investicije, saobraćajnu infrastrukturu, bezbjednost, nauku, obrazovanje, inovacije i visoke tehnologije.

Milivojević smatra da pokretanje ovog dijaloga u novim geopolitičkim okolnostima pokazuje da je Vašington procijenio da je došlo vrijeme za podizanje odnosa sa Srbijom na viši nivo.

Slično ocjenjuje i Ilan Berman, potpredsjednik vašingtonskog Američkog savjeta za spoljnu politiku, koji je u nedavnoj analizi naveo da strateški dijalog Srbije i SAD predstavlja više od diplomatskog gesta i da bi mogao označiti novu fazu u pristupu Vašingtona zapadnom Balkanu.

Prema njegovim riječima, značaj ovog procesa ogleda se prije svega u energetskoj bezbjednosti, strateškim mineralima, odbrambenoj saradnji i širem geopolitičkom položaju Srbije.

Berman navodi da Srbija ima važnu ulogu u razvoju Vertikalnog gasnog koridora, kojim bi američki tečni prirodni gas i azerbejdžanski gas mogli stizati do centralne i jugoistočne Evrope, što bi doprinijelo smanjenju zavisnosti regiona od ruske energije. On ističe i značaj novih gasnih interkonekcija Srbije sa Rumunijom i Sjevernom Makedonijom, koje bi omogućile veći uvoz neruskih energenata.
Kada je riječ o kritičnim sirovinama, Berman podsjeća da Srbija raspolaže jednim od najznačajnijih nalazišta litijuma u Evropi i ocjenjuje da je odluka Beograda da razvoj tog resursa veže za evropske partnere, a ne za Kinu, važan strateški izbor.

On smatra i da bi veće uključivanje SAD u vojnu saradnju sa Srbijom moglo doprinijeti približavanju njenih oružanih snaga zapadnim standardima, dok odnosi Beograda sa Izraelom i Ujedinjenim Arapskim Emiratima, prema njegovoj ocjeni, dodatno povećavaju značaj Srbije za šire američke interese.

VIŠE OD SIMBOLIKE

Od rezolucije o srpsko-američkom nasljeđu, preko širenja Srpskog kokusa i signala koji stižu iz Banjaluke, do razgovora Đurića i Rubija i konkretnih dogovora u oblasti energetike, Beograd i Vašington grade širi okvir komunikacije, smatra Milivojević 

Rezolucija sama po sebi, kako smatra, ne mijenja odnose dviju strana, ali u kombinaciji sa političkim kontaktima i konkretnim oblastima saradnje predstavlja signal da bi istorijske veze, ekonomski interesi i bezbjednosna pitanja mogli dobiti veću ulogu. Ako takav pristup bude nastavljen, inicijativa o srpsko-američkom nasljeđu mogla bi biti više od simboličnog priznanja dijaspori, jedan od pokazatelja nove faze u odnosima Vašingtona i Beograda, ali i Banjaluke. 

Novi članovi kokusa

Srpskom kokusu u američkom Kongresu nedavno su se pridružili i Ana Paulina Luna sa Floride, Robert Aderholt iz Alabame, Pet Harigen iz Sjeverne Karoline i Viktorija Sparc iz Indijane. Kokus, čiji su kopredsjedavajući Klaudija Teni i demokrata Emanuel Kliver, okuplja kongresmene koji se zalažu za jačanje političkih, ekonomskih i drugih veza Srbije i SAD. 

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.