Oko 400.000 nevažećih listića na izborima: Skeneri spriječili stare zloupotrebe

BANjALUKA, SARAJEVO - Pečat opštim izborima u BiH 4. oktobra, osim uređaja za biometrijsku identifikaciju birača i optičkih skenera te niske izlaznosti, trenutno daje i broj nevažećih glasačkih listića, njih oko 400.000, a upućeni ističu da, ipak, nije sve tako crno kao što na prvi pogled izgleda.

Na biralištima je, naime, u nedjelju glasalo 1,4 miliona birača od ukupno 3,4 miliona s pravom glasa po izvodu iz Centralnog biračkog spiska. To je tek nešto više od 42 odsto za cijelu BiH, odnosno 47 na teritoriji Srpske.

Iako i dalje imamo preliminarne rezultate i neobrađene podatke sa svih adresa, dostupni podaci ukazuju ponovo na značaj broja nevažećih glasačkih listića.

Upotreba skenera je, naime, promijenila i izgled listića i dovela do novog načina označavanja kandidata kojima se želi dati glas, posebno u dijelu za izbor poslanika, a Izbornim zakonom BiH su definisani kriterijumi po kojima je glasački listić nevažeći.

Listić će biti proglašen za nevažeći ukoliko ne bude ispunjen ili bude, ali tako da nije moguće sa sigurnošću utvrditi kojoj je političkoj stranci, koaliciji, nezavisnom kandidatu ili listi nezavisnih kandidata birač dao svoj glas. Između ostalog, otići će na tu stranu ako su na njemu dopisana imena kandidata ili ako je označeno više od jedne stranke, koalicije, nezavisnog kandidata ili liste nezavisnih kandidata, odnosno ako je na osnovu oznaka koje je birač dopisao, kao što je potpis, može utvrditi njegov identitet.

Nevažeći glasački listići su, u statistikama CIK-a, grupisani u nevažeće neoznačene (prazne) i nevažeće prema ostalim kriterijumima, a s obzirom na njihovu brojnost bili su i tema konferencija nakon opštih izbora 2022, nakon kojih je objavljena i analiza o tadašnjih brojkama i slučajevima.

Osnovna karakteristika svih sprovedenih izbora u BiH je, naime, veći broj nevažećih glasačkih listića u odnosu na procijenjeni izborni standard od tri do četiri odsto.

Evidencije CIK-a pokazuju da je na opštim izborima prije četiri godine zabilježeno sedam odsto nevažećih listića. Prema nivoima vlasti najveći ukupni procenat nevažećih listića evidentiran je za Predstavnički dom Parlamentarne skupštine (PS) BiH, a najmanji za izbornu utrku za Narodnu skupštinu Republike Srpske.

Uporedni pregled nevažećih listića sa opštih izbora 2014, 2018. i 2022. godine je pokazao da je procenat takvih listića približno isti za ova tri izborna ciklusa, uz uočen blagi pad 2022. CIK je nakon tih izbora sproveo i onlajn anketu u potrazi za odgovorima zašto određen procenat birača u glasačku kutiju ubace neoznačen glasački listić ili nepropisno označen

- Prema mišljenju ispitanika glavni razlog je prevelik broj političkih subjekata i kandidata, nezadovoljstvo ponuđenim opcijama, komplikovan izborni sistem, veliki broj listića te format glasačkih listića, dok je samo 2,04 odsto ispitanika označilo da ne razumiju način na koji se glasa – navedeno u izvještaju CIK-a BiH.

Predsjednik Strateškog odbora Koalicije "Pod lupom" Vehid Šehić je na početku ukazao da su u Centralni birački spisak upisani svi oni koji imaju važeću ličnu kartu BiH, uz opasku da ih je veliki broj izvan zemlje, odnosno da nas je ovdje između 2,2 i 2,3 miliona s pravom glasa.

Takvi podaci, s druge strane, automatski podižu i prag ukupne izlaznosti, a primjena novih tehnologija je, tvrdi, omogućila to da ovaj put samo birači koji su i izašli na izbore mogu napraviti te nevažeće listiće.

- Više nema mogućnosti da to napravi neki od članova biračkih odbora, a prema mojim podacima bilo je oko 4,2 odsto nevažećih listića. Kada se kaže 400.000 izgleda mnogo, ali glasalo se za četiri nivoa vlasti. Procenti će pokazati da su skeneri zaustavili zloupotrebe iz starog sistema kada se moglo dodavati na prazne listiće - rekao je Šehić.

I on je, kako je priznao, jedan od onih iza kojih je ostao prazan listić.

- Redovno izlazim na izbore, a nikad nisam glasao za člana Predsjedništva BiH. Na glasačkom listiću napišem zašto ne glasam. Kao građanin nemam pasivno biračko pravo jer je Ustav, kao i Izborni zakon, diskriminatorski, tako da je to protestni glas, a takvih ima dosta - istakao je Šehić za "Glas Srpske".

Izlaznost po godinama

• 2002.            55,5%
• 2006.            55,3%
• 2010.            56,52%
• 2014.            54,47%
• 2018.            54, 02%
• 2022.             50%

Preliminarni podaci o nevažećim listićima iz oktobra 2026.

Predsjedništvo BiH

• prazan               47.194 (3,40%)
• drugi razlog     13.863 (1,00%)

Predstavnički dom PS BiH

• prazan              45.777 (3,30%)
• drugi razlog     74.827 (5,39%)

Parlament FBiH          

• prazan              28.864 (3,50%)
• drugi razlog     41.295 (5,00%)

Predsjednik/potpredsjednici Republike Srpske        

• prazan              19.604 (3,48%)
• drugi razlog     7.130 (1.27%)

Narodna skupština

• prazan              10.344 (1,84%)
• drugi razlog     41.271 (7,33%)

Skupštine kantona u FBiH

• prazan              19.225 (2,37%)
• drugi razlog     44.049 (5,43%)

Uporedni pregled nevažećih listića na opštim izborima (u procentima)

• Nivo vlasti                                            2014.            2018.            2022.
• Predsjedništvo BiH                              7,68               6,63               6,65
• Predstavnički dom PS BiH                    8,76               8,63               8,38
• Predstavnički dom P FBiH                    8,19               7,72               7,58
• Predsjednik/potpredsjednici RS            5,39               6,63               5,75
• Narodna skupština RS                            6,34               5,92               5,52
• Skupštine kantona                                   7,46               6,97               6,59

(izvor CIK BiH)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.