Najveće stradanje Srba poslije Drugog svjetskog rata: 31 godina od „Oluje“

Glas Srpske 02.08.2026 19:45

Foto: Printskrin video

Početkom avgusta 1995. godine izvedena je agresija Hrvatske na tadašnju Republiku Srpsku Krajinu, tokom koje je, prema podacima Dokumentaciono-informacionog centra „Veritas“, poginulo ili nestalo više od 1.900 lica, dok je najmanje 220.000 Srba protjerano sa svojih ognjišta.

Ključne brojke

4. avgust 1995. – početak operacije „Oluja“
220.000+ protjeranih Srba
1.904 poginula i nestala lica
66% žrtava bili civili
10 ubijene djece mlađe od 14 godina
7:1 procjenjeni odnos snaga u korist napadača

Akcija, koju zvanični Zagreb naziva vojno-policijskom operacijom „Oluja“, počela je ujutro 4. avgusta 1995. godine masovnim napadom na područje sjeverne Dalmacije, Like, Korduna i Banije, iako se ta teritorija formalno nalazila pod zaštitom Ujedinjenih nacija.

Područje pod zaštitom UN

Riječ je o sektorima „Jug“ i „Sjever“, koje je obezbjeđivao UNPROFOR, mirovna misija uspostavljena Rezolucijom 743 Savjeta bezbjednosti UN u februaru 1992. godine.

Predstavnici Republike Srpske Krajine su dan ranije u Ženevi i Beogradu prihvatili prijedlog međunarodne zajednice o mirnom rješenju krize.

Više od 1.900 poginulih i nestalih

Prema podacima „Veritasa“, među 1.904 poginula i nestala lica, čak 66 odsto bili su civili, a tri četvrtine civilnih žrtava bile su starije od 60 godina.

Trećinu ubijenih činile su žene, dok je stradalo i desetoro djece mlađe od 14 godina.

Navodi se da su ubistva nastavljena i nakon okončanja borbenih dejstava, kako nad licima koja su ostala u Krajini, tako i nad izbjeglicama koje su se povlačile prema Republici Srpskoj.

Odnos snaga sedam prema jedan

Prema navodima Tanjuga, operacija je izvedena uz koordinaciju hrvatskih snaga, učešće Petog korpusa Armije BiH i HVO-a, uz saglasnost Vašingtona i podršku NATO-a.

Američka kompanija MPRI (Military Professional Resources Inc.), sa sjedištem u Aleksandriji u američkoj državi Virdžiniji, pripremala je operaciju, a njeni pripadnici bili su angažovani kao savjetnici Hrvatske vojske i Petog korpusa Armije BiH.

Nekadašnji američki ambasador u Hrvatskoj Piter Galbrajt kasnije je izjavio da je vlastima u Zagrebu signalizovao saglasnost za pokretanje operacije.

U Republici Srpskoj Krajini tada je živjelo oko 230.000 ljudi, dok je oružane snage činilo približno 30.000 rezervista.

Hrvatska je za operaciju angažovala oko 200.000 vojnika, od čega je više od 138.000 neposredno učestvovalo u borbama, dok je Petog korpusa Armije BiH bilo oko 25.000 pripadnika.

Procjenjuje se da je odnos snaga bio najmanje sedam prema jedan u korist napadača.

Odluka donesena na Brionima

Odluka o napadu donesena je na sastanku održanom 31. jula 1995. godine u vili Josipa Broza Tita na Brionima.

Prema Brionskim transkriptima, tadašnji predsjednik Hrvatske Franjo Tuđman tom prilikom je, između ostalog, rekao:

„To je sada tema naše današnje rasprave, da nanesemo takve udarce da Srbi praktično nestanu.“

U transkriptima se takođe navode njegove izjave o uklanjanju „remetilačkog faktora“ i potrebi da se tokom operacije javno „jamče tobože građanska prava“.

Hronologija operacije

Vojna dejstva počela su 4. avgusta u 5.00 časova snažnim artiljerijskim i raketnim napadima duž cijele linije razdvajanja.

Na udaru su se najprije našli sistemi veza, a zatim i Knin, s namjerom da se izazove psihološki efekat.

Tokom popodneva i večeri započela je evakuacija civila preko Srba i Dvora.

Već 5. avgusta hrvatske snage ušle su u Knin, a istog dana zauzeti su Drniš, Benkovac, Plaški i Dubica.

Narednog dana, nakon proboja linija odbrane kod Slunja, spojile su se snage Hrvatske vojske, HVO-a i Petog korpusa Armije BiH, čime je prostor Republike Srpske Krajine presječen.

Istog dana zauzeta je Petrinja, dok su Glina, Vojnić, Topusko i Lapac pali do 7. avgusta, kada je tadašnji ministar odbrane Hrvatske Gojko Šušak objavio okončanje operacije.

Pljačka, paljenje i zločini nad civilima

Nakon zauzimanja teritorije, područje Republike Srpske Krajine bilo je sistematski opustošeno, uz brojna paljenja, rušenja, miniranja i pljačku, uključujući pravoslavne hramove i objekte kulturno-istorijskog značaja.

Prema podacima Hrvatskog helsinškog odbora, u sektoru „Jug“ ostalo je 4.051 lice, a ubijeno je oko 600 civila, ne računajući vojna lica.

Među najpoznatijim zločinima navode se ubistva najmanje 14 civila u Ivoševcima i 13 staraca u Plavnom 6. avgusta 1995. godine.

Komisija OEBS-a je u izvještaju od 10. avgusta 1995. godine navela da postoje direktni dokazi o sistematskom paljenju kuća civila i društvene imovine od strane pripadnika Hrvatske vojske, civilne policije i specijalnih policijskih jedinica.

Bombardovanje izbjegličkih kolona

Savjet bezbjednosti UN usvojio je 10. avgusta 1995. godine Rezoluciju 1009, kojom je od Hrvatske zatraženo da zaštiti civile i njihovu imovinu, ali bez uvođenja kaznenih mjera.

Jedan od najtežih zločina dogodio se 7. avgusta na Petrovačkoj cesti, kada je avion Hrvatskog ratnog vazduhoplovstva bombardovao izbjegličku kolonu kod Bosanskog Petrovca.

Tom prilikom poginulo je 10 lica, među njima četvoro djece, dok je više od 50 ljudi ranjeno.

Prihvat velikog broja izbjeglica organizovan je, između ostalog, u Prijedoru i Banjaluci.

Nastavak operacija u zapadnoj BiH

U akciji „Maestral“, koja je trajala od 8. do 17. septembra 1995. godine i predstavljala nastavak „Oluje“, hrvatske snage i Peti korpus Armije BiH, prema navodima Tanjuga, ubili su 655 Srba, a oko 125.000 ih je protjerano sa područja Drvara, Petrovca, Šipova, Jajca, Bosanske Krupe i Ključa.

Haški tribunal

Prvostepenom presudom Haškog tribunala iz aprila 2011. godine navedeno je da je operacija „Oluja“ predstavljala udruženi zločinački poduhvat čiji je cilj bio prisilno i trajno uklanjanje srpskog stanovništva sa tog područja.

Tada su generali Hrvatske vojske Ante Gotovina i Mladen Markač osuđeni na 24, odnosno 18 godina zatvora.

Drugostepenom presudom od 17. novembra 2012. godine obojica su oslobođeni po svim tačkama optužnice, dok zločini utvrđeni u prvostepenoj presudi nisu bili predmet negiranja.