Lazarica - duga je to priča

Crkva Lazarica predstavlja biser moravske arhitekture. Po Konstantinu filozofu, sazidana je oko 1376. godine u slavu prvorođenog sina kneza i ujedno nasljednika prestola despota Stefana i posvećena je arhiđakonu Stefanu, zaštitniku loze Nemanjića. Po drugoj tvrdnji, Lazar je crkvu podigao kao spomen na izmirenje Srba i Grka 1375. godine.

- Bez obzira na motiv zašto je knez Lazar sagradio ovu bogomolju, sigurno je da je ovom srednjovjekovnom srpskom vladaru bila potrebna crkva u gradu, u blizini dvora, i da bude njegov sastavni dio. Ova crkva i dalje plijeni ljepotom, gracioznošću i skladnošću. Zidana je od belovodskog kamena i crvene opeke, što je kasnije dalo graditeljski ton kasnijim zdanjima moravske škole, kaže mr Ljubiša Vasiljević, direktor Narodnog muzeja u Kruševcu.  

Postojanje "moravske škole", kao novog pravca u crkvenom građevinarstvu srednjeg vijeka utvrdio je Francuz Gabrijel Mije.

Fasade Lazarice prepune su kompozicija u plitkom kamenom reljefu isprepletenih iznad prozora, vrata i dovratnika.

Veoma znalački i sa velikim iskustvom i tradicijom belovodski i brajkovački majstori stvarali su najrazličitije heraldičke oblike, neobjašnjiv mitski svijet, svijet flore i faune, te pletenice i čudesne rozete.

Poslije Lazarice izgrađene su i mnoge druge srpske crkve: Ravanica, Kalenić, Manasija i Ljubostinja.

- Car Lazar podigao je svoj grad na uzvišenju male visine, jer je ovaj naš vladar želio da od Kruševca načini srpsku Atinu. Samo je centralni dio grada Donžon kula imala odbrambenu ulogu - kao posljednji otpor neprijatelju ako bi uspio da prodre u unutrašnjost grada. Dogodilo se da knez Lazar pogine kao Spartanac braneći srpsku državu i hrišćanstvo uopšte na Kosovu 1389. godine, objašnjava mr Vasiljević.

- Prvo pričešće srpske vojske prije polaska na Kosovo obavljeno je u Lazarici. Sa Donžon kule kneginja Milica ispratila je svog kneza i vojsku u boj na Kosovu. Inače, porodica kneza Lazara mnogo je i prije, a posebno poslije Kosovskog boja učinila mnoga dobra djela za opstanak i srpstva i pravoslavne vjere u veoma teškim istorijskim događajima - kaže protojerej Dragi Veškovac, starješina crkve Lazarice.

Crkva Lazarica sve vrijeme svoga postojanja dijelila je sudbinu ne samo grada Kruševca nego vaskolikog srpskog naroda, ali je uvijek odolijevala i zubu vremena i neprijateljima.

 U turskom vremenu, prilikom jednog bdenija, na neobjašnjiv način zapaljena je drvena ograda sa njene tri strane, pa je tom prilikom i crkva bila zapaljena sa sjeverne strane. Tragovi tog požara mogu se uočiti i sada na kamenim dijelovima i po nekoj opeki u zidu. Kada je Kruševac konačno oslobođen 1833. godine stekli su se uslovi da se popravi Lazarica, jer su joj vrijeme, topovska đulad i puščani meci oštetiti i istrgli kamenje i opeke.

Prvu restauraciju crkve Lazarice poslije oslobođenja od Turaka , kako je zapisano, "izvršio je 1836 i 1837. godine svaštar po imenu Vujica, koji se u gradu prihvatao svega što drugi nisu umjeli da urade. On je izrađivao prozorske ramove, rezao je staklo, prema uzoru kopirao je za crkvu oštećene dijelove ukrasa urezane u kamenu, premazivao terom gvozdene dijelove, krečio zidove i pozlaćivao krstove u crkvi.

Crkva je do današnjeg dana u nekoliko navrata popravljana, dograđen je i dio zvonika iznad zvona da se može ugraditi sat...

- U crkvu Lazaricu dolazili su svi srpski vladari. Njihove posjete nisu bile protokolarne nego su svi redom dolazili na poklonjenje i darivali su je. U zvonari Lazarice sačuvano je i zvono koje je crkvi darovao sam Karađorđe 1812. godine. Na zvonu je tekst koji glasi: "Semu zvonu bist titorin gospodar Georgije Petrovič vrhovni vožd naroda serbskogo. Za cerkov grada Kruševca. Cerkve hrama Roždestvo presvetija Bogorodici. Slito vo Belgradije 1812. godine. Semu zvoni bist rukodeljec Joan ... Erdelja". Oštećeno je najvrevotanije Jovanovo prezime i još jedna riječ, a ona je sigurno glasila "iz Erdelja" - kazuje protojerej Veškovac.

Lazarici se i sada dolazi na poklonjenje - svakodnevno iz svih krajeva Srbije i otuda gdje žive Srbi. Ipak, najviše je djece, đaka koji pobožno i u tišini prilaze ovoj crkvi.

Zvono

Dvadeset i jednu godinu kasnije i knez Miloš Obrenović poklonio je Lazarici jedno zvono, ali ga je u Prvom svjetskom ratu 1917. godine austrougarska vojska odnijela kao i zvona sa ostalih crkava u kruševačkom kraju.

- Ovih dana ponovo restauriramo Lazaricu. Uveli smo podno grijanje, uređujemo trotoar oko nje, a počelo je i freskoslikanje. Ona i dalje sja i plijeni ljepotom na dobrobit svekolikog srpskog naroda, kaže s ponosom njen starješina protojerej Dragi Veškovac.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.