Junačka pobjeda za kraj petovjekovnog ropstva

Kumanovi - Centralnom manifestacijom na brdu Zebrnjak kod Kumanova u Makedoniji juče je uz prisustvo predsjednika Republike Srpske i Srbije, kao i delegacije makedonske vlade obilježena 100. godišnjica Kumanovske bitke, početka Prvog balkanskog rata i oslobađanja od Otomanske imperije.

Najznačajnija bitka Prvog balkanskog rata odigrala se u Kumanovskoj dolini 23. i 24. oktobra 1912. godine, a srpska vojska pobijedila je tada nadmoćnije trupe Otomanske imperije i poslije više od pet vijekova donijela slobodu starim srednjovjekovnim srpskim oblastima.

Srpska vojska je izgubila više od 4.500 ljudi u toj bici, a kod Spomenika pobjede srpske vojske na Zebrnjaku vijence su juče položili predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik, predsjednik i premijer Srbije Tomislav Nikolić i Ivica Dačić, načelnik Generalštaba Vojske Srbije Ljubiša Diković, kao i predstavnici Vlade Makedonije.

Dodik je rekao da je obilježavanje 100. godišnjice bitke u Kumanovu veliki događaj za srpski narod i da je važno da se pošalje poruka da se srpski narod kroz istoriju borio za svoj identitet i slobodu.

- Upravo tu, u Kumanovu Srbi su se prije 100 godina oslobodili turske vlasti. I zato je važno biti danas ovdje - istakao je Dodik.

Predsjednik Srpske je rekao da se Srbi i danas u mnogim državama nastalim iz bivše Jugoslavije bore za svoja prava, slobodu i politički identitet.

Predsjednik Srbije Tomislav Nikolić kazao je da Kumanovska bitka predstavlja poruku mira i sjećanje na civilizacijski preokret Balkana, Evrope i svijeta.

- Ispunjeni ponosom, potomci vesnika slobode, stojimo na Zebrnjaku, mestu gde je presuđena sudbina Otomanskom carstvu - rekao je Nikolić i dodao da o značaju Prvog balkanskog rata svjedoči to što se na mobilizaciju odazvalo više ljudi nego što je pozvano, naročito iz BiH, Dalmacije i Vojvodine.

- Od tri miliona, 402.000 ljudi je stavljeno pod šajkaču i pušku - istakao je Nikolić, prenio je Tanjug.

Dodao je i da Srbija danas ide u susret svojoj evropskoj budućnosti, te da se problemi ne rješavaju oružjem već promišljanjem, voljom i mudrošću. Nikolić je dodao da Srbija pokušava da dosegne dubinu i značaj kosovskog zavjeta, koji je u osnovi srpskog identiteta.

Predsjednik Vlade Srbije Ivica Dačić izjavio je da je Kumanovska bitka istorijsko upozorenje da balkanski narodi ostvaruju najveće pobjede upravo onda kada su zajedno.

- To je bilo u Prvom balkanskom ratu i to je jedan od retkih ratova gde smo uopšte bili zajedno i gde nismo ratovali jedni protiv drugih - rekao je Dačić.

Vladika hvostanski Atanasije, koji je služio pomen poginulim vojnicima, u besjedi je rekao da je Kumanovska bitka sjajna pobjeda nad zavojevačima, ali da je ona bila tek početak.

- Stotinu godina posle sjajne pobede naših predaka naš narod se nalazi ponovo pred teškim zadacima u novim uslovima - poručio je vladika Atanasije.

Zamjenik ministra kulture Makedonije Dragan Nedeljković rekao je da je istorijski i civilizacijski značaj pobjede u bici na Kumanovu u tome što se sada pokušava revidirati, ne samo srpska nego i balkanska istorija.

Svečanosti na Zebrnjaku su, uz više hiljada posjetilaca, prisustvovali i ministri u vladi Srbije i Makedonije, predstavnici Skupštine Srbije i predsjednik Nove srpske demokratije iz Crne Gore Andrija Mandić, kao i crkveni velikodostojnici i predstavnici diplomatskog kora.

Izveden je dramsko-scenski program "Oslobođeni Balkan", a postavljena je i izložba koja će se idućih dana prikazivati u spomeniku Zebrnjak.

Bitka kod Kumanova bila je bitka u susretu, jer su obje vojske jurile jedna prema drugoj, a zbog jače koncentracije srpskih trupa i hrabrosti vojnika i oficira Prve srpske armije, napad je odbijen, a bitka dobijena.

Srpska vojska je poslije više od 500 godina ponovo ovladala Kosovom, a poslije bitke ušla je i u Skoplje, prestonicu Carevine Srbije iz 14. vijeka.

Spomenik

Spomenik kumanovskim junacima, prvobitno visok više od 48 metara, podignut je 1937. godine na brdu Zebrnjak po zamisli arhitekte Momira Korunovića, a pet godina kasnije su ga većim dijelom uništile bugarske okupacione trupe.

U kripti spomenika položeni su posmrtni ostaci 723 izginula srpska junaka stradala u Kumanovskoj bici.

Zapisi

Zabilježeno je da je dopisnik Betauer u Beč javio da je uzvik "Srbi dolaze" bio jači od čuvenog povika "Alah il Alah". Izvještaj je bio utoliko važniji jer Austrija i Njemačka nisu bile neutralne, već su svesrdno pomagale turskoj imperiji špijunažom, slanjem vojnih instruktora i oružja.

Srpski ratni reporter zapisao je u septembru 1912. godine: "Teško trupama koje naiđu na naše kolone koje su krenule bez retorike i suza", a njemački vojni ataše pridružio se konstatacijom: "Uobražavao sam da poznajem srpsku vojsku, ali je do prekjuče nisam poznavao".

Pukovnik Dušan V. Putniković zabilježio je da su se za ovaj rat Srbi, a naročito u Srbiji "spremali od kolevke".

- Silna je sreća i za Dunavsku diviziju i za celu našu vojsku što su se naši vojnici pokazali tako junački da ni najsmelije nade nisu mogle da zahtevaju toliko - zapisuje Putniković.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.