Istorijske odluke NSRS temelj institucionalnog kontinuiteta i otpora međunarodnom intervencionizmu

Srpski narod je 1991. konstituisanjem tadašnjeg parlamenta izabrao put slobode i samoopredjeljenja, donoseći od prvog dana istorijske odluke - od revolucionarne Deklaracije o proglašenju Republike srpskog naroda BiH na temelju pune podrške naroda na plebiscitu, preko usvajanja Ustava sve do danas, a čitav taj niz snažnih i odlučnih odluka, u teškim godinama, svjedoči o istrajnosti da opstane. I opstaje.

Narodna skupština, u hijerarhiji vlasti, zauzima prvo mjesto jer je biraju građani i kao takva od prvog dana ima prvorazrednu ulogu u oblikovanju političkog i svakog drugog oblika života na teritoriji Republike Srpske, ali i na nivo BiH.

Presudnu ulogu imala je u ratnim godinama, od 1992. do 1995. godine, ali i u mirnodopskim vremenima koja nisu ni sama bila laka zbog intervencija međunarodne zajednice, a posebno diplomata OHR-a - visokih predstavnika.Među najvažnijim odlukama su i ona o ostajanju srpskog naroda u zajedničkoj državi Jugoslaviji, pomenuta deklaracija o proglašenju Republike srpskog naroda BiH, Deklaracija o državnom i političkom uređenju države kao i o prihvatanju Dejtonskog mirovnog sporazuma kojim je zaustavljen rat u BiH i ovjereno međunarodno priznanje Republike Srpske.

Ključne odluke

Zakoni, pravni akti, deklaracije, rezolucije i odluke koje su poslanici usvajali tokom godina sabrani su 2024, povodom 33. godišnjice osnivanja, u knjizi Armatura suvereniteta.

Brojne odluke skupštinskih saziva nose epitet strateških. Na toj listi su i one kojima su odbijene inicijative međunarodnih predstavnika kao što su Vens-Ovenov plan 1993, Oven-Stoltenbergov plan godinu kasnije, kao i Međunarodne kontakt grupe te 1994. Odluku o odbijanju Vens -Ovenovog plana potvrdio je i narod na referendumu, uz davanje podrške za samostalnost Republike Srpske.

Odluke Skupštine bile su temelj za dalji razvoj institucija u miru, tako da su među najvažnijim odlukama one koje su se ticale obnove zakonodavnog rada nakon rata i konstituisanje skupštinskih organa, uz prilagođavanje ustavnom i političkom okviru koji je utvrđen Dejtonskim sporazumom.

Poslanici su usvajali propise za poslijeratnu upravu, javne finansije i funkcionisanje institucija. Međutim dobar dio i poslijeratnih godina je bio u znaku političkih kriza zbog djelovanja stranaca te dubokih sukoba između različitih političkih centara unutar Republike Srpske.

Pitanja odnosa prema međunarodnoj zajednici, institucijama stvorenim na nivou BiH i unutrašnjem uređenju Republike Srpske bila su među ključnim političkim temama.

Prve godine novog milenijuma obilježile su institucionalne reforme i prenos pojedinih nadležnosti na nivo BiH, počevši od onih koji se tiču uspostavljanja sistema indirektnog oporezivanja, gašenja Vojske Republike Srpske i formiranja zajedničkih Oružanih snaga, o čemu su brojne polemike vođenje čak i posljednjih godina.

Poslanici u nekoliko saziva dobar dio vremena, uz razmatranje materijala važnih za svakodnevni život stanovnika, pod lupom su držali ulogu i rad visokih predstavnika još od perioda 2006 - 2010, a i saziv na izmaku je na jednog od posljednjih sjednica usvojio akt u kojem je pozvao na zatvaranje OHR-a.

U fokusu poslanika, što u redovnim, ali i vanrednim okolnostima, bili su zakoni iz oblasti pravosuđa, privrede, javnih finansija i uprave, a nije manjkalo ni rasprava o ustavnom uređenju BiH i granicama entitetskih i državnih nadležnosti.

Skupština je kroz deklaraciju dala osvrt na uzroke, karakter i posljedice oružanog sukoba u BiH od 1992. do 1995. godine, a jedna od najznačajnijih rezolucija u novije vrijeme jeste o zaštiti ustavnog poretka i proglašenju vojne neutralnosti Republike Srpske.

Poslanici su 2016, kao i narod, stali iza referenduma o Danu Republike na kojem je potvrđeno da 9. januar ostaje Dan Republike uprkos nastojanjima da, kao i neki drugi simboli Srpske, budu zamijenjeni ili izmijenjeni.

Kao jedna od važnijih i često pominjanih sjednica je ona iz decembra 2021. i usvajanje Deklaracije o ustavnim principima uz zaključke o prenosu nadležnosti sa Republike Srpske na nivo BiH.

Skupština je zadužila Vladu Republike Srpske da pripremi zakone i druge propise u oblastima u kojima je traženo vraćanje nadležnosti, uključujući odbranu, bezbjednost i indirektno oporezivanje.

Rad 11. po redu saziva, koji je na kraju mandata, obilježile su odluke o nadležnostima Republike Srpske, položaju njenih institucija, izbornom zakonodavstvu i drugim oblastima javne politike.

Usvojene su izmjene Krivičnog zakonika Republike Srpske koje se odnose na kriminalizaciju klevete, što je izazvalo rasprave o slobodi izražavanja i zaštiti ugleda.

Podržana je i Deklaracija o zaštiti nacionalnih i političkih prava i zajedničkoj budućnosti srpskog naroda, povezana sa zaključcima Svesrpskog sabora iza kojeg su stale Srpska i Srbija, ali i Izborni zakon Srpske, kojim su uređena pojedina pitanja izbornog procesa na nivou Republike Srpske.

Jedna od posebnih sjednica okončana je usvajanjem zakona i zaključaka koji se odnose na institucije BiH i odluke visokog predstavnika, ali je dio njih ili osporen, kao druge, na Ustavnom sudu BiH ili su naknadno povučene od strane vladajuće većine koja ih je inicirala kao odgovor na pravno nasilje i presudu koju je Sud BiH izrekao Miloradu Dodiku u svojstvu predsjednika Republike Srpske zbog nepoštovanja odluka visokog predsjednika, odnosno Kristijana Šmita, čiji legitimitet nije priznavala Srpska, ali ni Rusija i Kina.

Riječ predsjednika

Narodna skupština je tokom 35 godina postojanja imala je 11 saziva i sedam predsjednika, od kojih su neki tu dužnost obavljali u više mandata.

Svaki saziv republičkog parlamenta imao svoje dobre, loše i teške dane, a o njima su za "Glas" govorili ljudi koji u su u određenim periodima bili na čelu Narodne skupštine.

Među njima je i Dragan Kalinić. Za njega je, kako kaže, Narodna skupština jedan od najvažnijih temelja Republike Srpske.

- Na tim temeljima u koje je ranih devedesetih godina ugrađeno jedinstvo srpskog naroda nastala je i do danas sačuvana Srpska. I to uprkos svim pokušajima zapadnih globalista i domaćih izvršilaca u liku visokih predstavnika i bh. unitarista da je unište i da nestane sa političke mape Balkana. U tome je uvijek bila najveća snaga našeg parlamenta. Njegova najjača karika. I kao što je tih ratnih godina jedinstvo poslanika, vojske i naroda bilo najjača karika Skupštine u odbrani Srpske, tako danas nejedinstvo poslanika, ponekad i zbog zdravom razumu teško objašnjivih razloga, može da oteža da se u Narodnoj skupštini, pa i na nivou BiH, odbrane vitalni nacionalni interesi i da se to pokaže kao najslabija karika - rekao je Kalinić.

Za Petra Đokića, lidera SP-a, koji je u jednom mandatu bio predsjednik, Skupština je najvažniji stub Republike Srpske i oslonac srpskom narodu.

- Skupština je bila i dalje je mjesto gdje su donošene najvažnije odluke za narod i Srpsku. Uz sopstveni razvoj kreirala je i naš institucionalni život. Ona je mjesto ne samo demokratskog dijaloga, već i adresa gdje nastaje energija za razvoj Republike Srpske - rekao je Đokić.

Narodna skupština je najviše, kako je naglasio, štitila temelje Srpske.

- To treba da ostane i u budućnosti, a da bi to ostvarila potrebni su ljudi koji imaju snažan politički integritet, patriotski osjećaj te sposobnost da svojim djelovanjem daju doprinos institucionalnom životu Srpske. Ne trebaju nam ćutolozi u Skupštini niti poslanici koji nemaju realnu podršku građana. Vjerujem da će u budućnosti NSRS imati snage da se odbrani od svih nečasnih uticaja i da ostane autoritet. Uvjeren sam da je Skupština danas i da će ostati najvažniji stub svih sfera života Republike Srpske - rekao je Đokić.

Smatra da je u doba kada je bio njen predsjednik ona sa Srpskom prolazila kroz najdublje krize.

- Tada je intervencijom visokog predstavnika smijenjen predsjednik Srpske. NATO agresija na SR Jugoslaviju podigla je zabrinutost i u Srpskoj. Bilo je teško, ali je Skupština i tada dala snažan doprinos da se sve te nedaće savladaju i prevladaju te izbjegnemo brojne zamke koje su nam tada bile postavljene. Nismo to dopustili - zaključio je Đokić.

Sa Dušanom Stojičićem nismo uspjeli da stupimo u kontakt, a s druge strane Igor Radojičić i danas važi za funkcionera sa najdužim stažom na mjestu predsjednika Narodne skupštine, odnosno gotovo devet godina.

- Narodna skupština je veoma važan organ i to ne samo formalno-pravno nego i zbog načina na koji je nastala. I u ratu i poslije rata je imala ključne uloge kada je trebalo pokazati stav i odlučnost te donijeti istorijske odluke. Od momenta kada je proglašena Srpska, preko ratnih odluka o formiranju institucija, Vens-Ovenovom planu do postratnih dešavanja, reformi, sukoba sa međunarodnom zajednicom. To je dug period koji se može sažeti u tri intervala: prvi je osnivanje i rat, drugi neposredno nakon rata do 2006, a treći od te godine pa na ovamo. Izuzetno je važno što je Skupština u ključnim istorijskim momentima imala kičmu i stav - rekao je Radojičić, koji smatra da je, ipak, poslednjih godina izgubljena ta nit.

Za period tokom kojeg je bio predsjednik kaže da je bio veoma turbulentan.

- To je bio prelaz, tranzicija nakon intenzivnog djelovanja međunarodne zajednice, nametanja odluka te period jačanja uloge Srpske poslije decenije devastiranja ustavne pozicije od strane stranaca - rekao je Radojičić, koji smatra da je Skupštini danas potrebno daleko više kvaliteta.

- U ratu i neposredno poslije rata poslanici su bili mnogo jači. Narodski rečeno, mnogo jače face po biografijama i obrazovanju. Svaki naredni saziv je slabiji od prethodnog i to je zabrinjavajuće - zaključio je Radojičić.Nedeljko Čubrilović ističe presudnu ulogu u zaštiti vitalnog interesa, posebno u slučaju preglasavanja na nivou Predsjedništva BiH.

- Skupština je uvijek bila na visini zadatka i na najbolji način odgovarala datom trenutku - rekao je Čubrilović.

Institucija koja traje 35 godina, kaže, zaslužuje posebnu pažnju.

- Skupština je pokazala da će biti oslonac razvoju Republike Srpske i garant njenog opstanka dok je interesa naroda u BiH - rekao je Čubrilović.

Govoreći o danima dok je predsjedavao Skupštini, podsjetio je da je i tih godina bilo dosta važnih odluka, ali i jubileja.

- Borba za Dan Republike je ostavila jedan pečat na taj period. Pojedinci su i na sudovima dokazivali svoj stav, odnosno da ništa nije urađeno na štetu drugog, već da su štitili interes Srpske i njenih građana - poručio je on.

Aktuelni predsjednik Nenad Stevandić kaže da se iz godine u godinu potvrđuje značaj NSRS, uz opasku da je još aktuelni saziv dosta uradio na vraćanju njenog značaja.

- Usvajali smo brojne zakone i rezolucije. Bili izloženi progonu i na kraju došli do velike pobjede koja nije samo izborna. Narodna skupština je danas zastupljena na brojnim adresama od Stejt departmenta do ruske Dume, Strazbura, Budimpešte do najboljih odnosa sa Srbijom. Smatram da smo potvrdili značaj Skupštine, odali poštu utemeljivačima i s pravom kažemo da smo mjesto koje potvrđuje našu državnost, snagu i određuje našu budućnost - naveo je Stevandić.

Lična karta

• Deklaracija o proglašenju Republike Srpske
• odbijanje planova međunarodne zajednice
• institucionalne reforme i prenos nadležnosti
• zaštita ustavnog poretka
• proglašenje vojne neutralnosti
• referendum i odbrana Dana Republike
• akti za razvoj Srpske i životni standard

Predsjednici Narodne skupštine RS

• Momčilo Krajišnik (24. oktobar 1991 - 19. oktobar 1996)
• Dragan Kalinić (19. oktobar 1996 - 15. jun 1998, 16. decembar 2000 - 20. jul 2004)
• Petar Đokić (15. jun 1998 - 16. decembar 2000)
• Dušan Stojičić (20. jul 2004 - 28. februar 2006)
• Igor Radojičić (28. februar 2006 - 24. novembar 2014)
• Nedeljko Čubrilović (24. novembar 2014 - 15. novembar 2022)
• Nenad Stevandić (15. novembar 2022 -)

Šta je govorio Krajišnik

Prvi predsjednik Narodne skupštine Momčilo Krajišnik je, po povratku u Srpsku nakon odsluženja većeg dijela zatvorske kazne izrečene u Haškom tribunalu, isticao da su poslanici prvog saziva stvarali istoriju i kojima pripada prošli i sadašnji vijek jer, su svoje djelo stvarali u ratu, uz opasku da sve što se u ratu stvori ima dvostruku vrijednost.

- Srpski narod se odupro majorizaciji i potčinjavanju te taj događaj nije ostao još jedna pobuna zabilježena u istoriji, nego je postala istorijska činjenica čime je vraćen dug srpskim precima koji su svaki put bili spriječeni da svoj pothvat krunišu uspjehom - istakao je jednom prilikom Krajišnik koji je preminuo 2020. usljed komplikacija izazvanih virusom korona.

Neostvarene ideje

Jedno od najčešće otvaranih pitanja bilo je i koliko poslanika treba da broji Narodna skupština. Na zasjedanju u Banjaluci, 24. aprila 1993. godine, donesena je odluka o mogućem spajanju parlamenata Republike Srpske i Republike Srpske Krajine, čime bi broj poslanika bio povećan na 164 (82+82). Međutim, ta ideja nikada nije realizovana.

Prema izmjenama Ustava iz 1993. i Zakonu o izboru narodnih poslanika i odbornika iz 1994, skupština je trebalo da broji 120 poslanika. Ipak, amandmanima iz 1996. godine zadržan je broj od 83 narodna poslanika, što važi i danas.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.