Holokaust, pomračenje uma i savjesti

Holokaust se često opisuje kao jedinstven i najstrašniji događaj u svjetskoj istoriji, događaj koji je predstavljao sumrak zapadne civilizacije.

Odgovornost za holokaust se pripisuje ograničenom broju ljudi - najčešće samom njemačkom vođi Adolfu Hitleru i njegovim najbližim saradnicima. Ipak, ističe se da holokaust ne bi bio moguć da nacisti nisu uživali prećutnu ili otvorenu podršku nejevrejskog stanovništva, čak i u okupiranim zemljama poput Poljske, motivisanu pohlepom i otvorenim ili latentnim antisemitizmom.

Računa se da je u holokaustu ubijeno između 5,3 do šest miliona Jevreja, odnosno trećina svih Jevreja koji su prije rata živjeli u svijetu. Romi su druga grupa koja je bila objekt genocida, a broj njihovih žrtava se procjenjuje na između 220.000 i 800.000, što je između četvrtine i polovine njihovog ukupnog broja u Evropi. Sa svim drugim narodima (uključujući veliki broj Srba) i grupama koje su sistemski istrebljivane, broj žrtava holokausta obično se procjenjuje na devet do 11 miliona, a pojedine procjene idu i do 26 miliona. U Poljskoj je samo tokom sprovođenja "Konačnog rješenja" ubijeno između 2,35 i 2,6 miliona Jevreja.

Kampanja i Kristalna noć

Ubrzo poslije preuzimanja vlasti u Njemačkoj nacisti donose niz antijevrejskih propisa, koji kulminiraju proglašenjem Nirnberških zakona 15. septembra 1935. godine. Jevreji gube njemačko državljanstvo i osnovna ljudska prava. Ti su zakoni kasnije primijenjeni u svim pripojenim zemljama i okupiranim područjima, pa i u NDH. Obavezno nošenje oznake (Davidove zvijezde) na odjeći propisano je prvo za Jevreje u Poljskoj u novembru 1939, a kasnije i u Njemačkoj i drugim državama.

Kristalna noć (Kristallnacht) je bio veliki pogrom koji se desio širom Njemačke u noći 9. novembra, 1938, a bio je usmjeren protiv jevrejskih građana. To je bila prva naznaka onoga šta danas nazivamo holokaustom. U pogromu je više od 20.000 Jevreja uhapšeno i odvedeno u koncentracione logore, a nekolicina je prebijena na smrt, dok su ostali bili primorani da gledaju.

"Konačno rješenje"

U jesen 1941. počela je realizacija plana da se svi Jevreji iz Njemačke i zaposjednutih područja srednje i zapadne Evrope deportuju na istok, vozovima u stočnim vagonima. Tokom deportacije umrle su hiljade ljudi.

Taj je plan ubrzo bio zaustavljen odlukom o "Konačnom rješenju jevrejskog pitanja", što je podrazumijevalo fizičku likvidaciju svih Jevreja u Evropi. Plan je na tajnoj konferenciji u Berlin-Vanseu 20. januara 1942. godine izložio Reinhard Hajnrih, šef Bezbjednosne policije i Bezbjednosne službe Njemačke. Određeno je da svi nesposobni za rad treba da budu odmah ubijeni, a drugi odvedeni na prisilni rad pod minimalnim životnim uslovima sve, dok ne umru od iscrpljenosti. Kao oblik masovnih likvidacija naređeno je ubijanje gasom i strijeljanje.

Na osnovu odluke osnovani su posebni koncentracioni logori i logori smrti. Dok su u koncentracionim (sabirnim) logorima zatvorenici radili, jedina funkcija logora smrti je bilo sistemsko istrebljivanje zatvorenika, najčešće uz pomoć visokosofisticirane organizacije.

Logori smrti osnivani su ponajviše na području okupirane Poljske: Aušvic, Birkenau, Treblinka, Mauthausen, Majdanek, Sobibor, Izbica i drugi. Kada je sovjetska vojska tokom 1944. zauzela Poljsku, likvidacije su nastavljene u logorima na njemačkom tlu: Dačhau, Berge-Belsen i Bučenvald. Dio deportovanih, najčešće žene, djeca i starci, pri dolasku u logore odmah su ubijani, dok je dio privremeno ostavljen na životu kao robovska radna snaga, dio bi umro od iscrpljenosti, a ostali su kasnije takođe ubijeni. Poslije smrti, prije bacanja u peći za spaljivanje, žrtvama su čupani zlatni zubi. Od zubnih proteza, nakita i prstenja dobijeno je 17 tona zlata. Samo u Aušvicu ubijeno je oko milion Jevreja.

Varšavski geto

Jevreji su smještani i u izolovane dijelove gradova (geta), od kojih je najveći bio u Varšavi. Sredinom 1942. tu je bilo smješteno čak pola miliona ljudi.

U maju 1942. započeta je deportacija u logore smrti i krajem te godine počele su se u getu organizovati grupe otpora. Kada su u januaru 1943. odredi SS-ovaca, žandara i poljskih policajaca ušli u geto da nastave sa deportacijama, dočekani su oružjem. Nacisti su tada odlučili da unište geto. Nasuprot Jevrejskoj borbenoj organizaciji (JOB) koja je u dvadesetak grupa imala oko 300 slabo naoružanih boraca, stajalo je desetak hiljada nacista. Otpor je, uprkos nevjerovatnoj borbi slomljen i geto u maju više nije postojao. Oko 20.000 preživjelih odvedeno je u logore smrti.

Ana Frank

Jedna od najpoznatijih jevrejskih žrtava je Ana Frank, koja je do danas ostala simbol holokausta. Ana Mari Frank rođena je 1929. godine u Frankfurtu na Majni, a umrla je 1945. godine u koncentracionom logoru Bergen-Belsen. Za vrijeme skrivanja od nacista u Amsterdamu napisala je poznati "Dnevnik Ane Frank". Po nacionalnosti je bila Njemica, sve do 1941. godine, kada joj je oduzeto državljanstvo po antisemitskim zakonima nacističke Njemačke. Postala je poznata poslije smrti u koncentracionom logoru, zahvaljujući objavljivanju njenog dnevnika, u kojem je opisala život u skrovištu u kući u Amsterdamu za vrijeme nacističke okupacije u Drugom svjetskom ratu. Otac porodice Oto Frank, jedini je preživio rat. Njegovim zalaganjem dnevnik je objavljen 1947. godine.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.