General Milan Torbica: Srušili smo ih mnogo više nego što se službeno zna

Bili su na svim ratištima. Kad su ih obarali, iznova su se dizali, znajući da moraju štititi vojnike na zemlji i svoj narod koji je napadnut. Nikada nisu napustili položaje, vjerovali su jedni u druge kada je iznad njih bio daleko nadmoćniji neprijatelj kome su, na kraju, nanijeli velike gubitke i završili čisto i časno svoj let.

Republika Srpska je u posljednjem Odbrambeno-otadžbinskom ratu branjena i iz vazduha. Njena vazdušna i protivvazdušna odbrana od 1992. do 1995. razvijala se i postojala u izuzetno složenim uslovima, prije svega vojno-političkim, operativnim, kadrovskim i materijalnim zbog čega su, kako je za “Glas” ispričao nekadašnji komandant tih jedinica Vojske RS, general potpukovnik Milan Torbica morali da se snalaze kako znaju i umiju. Nije im bilo dozvoljeno ni da lete.

Nekada su, kaže, imali više aviona od pilota. Podsjećajući na presudne događaje s početka devedesetih godina - početak raspada SFRJ, plebiscit u BiH, referendum, pozive na javnu mobilizaciju jedinica teritorijalne odbrane, formiranje vojske, naglašava da je Savjet bezbjednosti UN, kada je uvidio njihovu nadmoć, 9. oktobra Rezolucijom broj 781 zabranio i letove vojne avijacije. Donesena je i rezolucija o prebacivanju lovačko-bombarderske avijacije u SRJ, ali nije ispoštovana, dok je taj isti Savjet u martu 1993. odobrio da NATO snage preuzmu kontrolu nad vazdušnim prostorom BiH sa pravom upotrebe vojne sile. Operativni uslovi su bili sve složeniji, nedostajalo je naoružanja, goriva, maziva, odlazile su starješine JNA koje nisu bile rođene u BiH, a isti problem je bio i sa letačima mehaničarima, te letačima strijelcima na helikopterima.

- Uz sve napore u obuci i dolaskom pojedinaca iz Vojske Jugoslavije, koji su bili rođeni u BiH, naša popunjenost 1992. je bila 25 odsto, godinu kasnije 56, zatim 59 odsto, da bi 1995. iznosila 40 odsto jer smo dobijali nova sredstva iz Krajine. Nismo imali odmora kao vojska. Piloti su odlazili uveče kućama i odmah se vraćali - ispričao je Torbica.

Njihov zadatak je prevashodno bio protivvazdušna odbrana šireg rejona Banjaluke, Vrhovne komande, Glavnog štaba i podrška korpusima. Sve to su, prisjeća se, u početku izvršavali veoma uspješno, posebno avijacija i helikopterske jedinice, te jedinice vazdušnog osmatranja i navođenja, da bi im kasnije zabrane, znatno otežale posao.

- Ogromnim naprezanjima cjelokupnog ljudstva, stručnošću kadra na svim pozicijama, iznalaženjem i uvođenjem novih taktika dejstva dali smo ogroman doprinos u borbi srpskog naroda i očuvanju Srpske - naglasio je.

To im je pošlo za rukom jer su bili obrazovani i taktičari. Po prvi put su primijenjene radnje u sistemu PVO koje su nazvali protivvazdušni napad na neprijateljsku avijaciju.

- Snage NATO su imale prevlast u vazdušnom prostoru, a nama je bilo zabranjeno dejstvo po njima. Tek po njihovom dejstvu mi smo uzvraćali napadom na njihove letjelice, ali tako da smo mi birali mjesto i vrijeme napada. Onda kada su bili ubijeđeni da nas tu nema. Podvlačili smo se ispod njih. Na taj način smo im nanijeli velike gubitke. Svi se sjećaju obaranja F-16 kod Petrovca jer je to prikazano u medijima i “miraža” kod Pala, gdje su zarobljena dva pilota, a kasnije i razmijenjena, te hrvatskog MIG 21 kod Gradiške. Međutim, javnost ne zna za oborene avione koji nisu objavljeni na televizijama i koji nisu pali na našu teritoriju. Mislim da se starije generacije sjećaju čestih izvještaja sa TV stanica o padovima aviona NATO zbog zapinjanja za dalekovod, iskakanja iznad Jadranskog mora zbog kvara i slično. Sve je to zasluga naše PVO - priča Torbica.

I sam komandant NATO snaga, general Džordž Džulvan je njemačkom časopisu “Špigl” na pitanje zašto je upotrijebio “tomahavk” u rejonu Banjaluke, odnosno krstareće rakete, izjavio da su Srbi izgradili gustu vazdušnu odbranu sa “SA 2” i “SA 6” raketama, sa “SA 9” i “SA 7”, dopunjenim sistemima dopremljenim iz Krajine. Kazao je i da je srpska strana imala veoma dobar položaj u šumama, izuzetan personal, a u takvoj situaciji “tomahavk” je izvrsno oružje.

- Poslije 30 godina mogu slobodno reći da ni približno nismo imali gustu vazdušnu odbranu. Ali taktikom dejstva, čestim premještanjima, izradom lažnih vatrenih položaja sa maketama, jer rakete nisu bile prave, već od lima te drugim postupcima stvorili smo utisak snažne i guste PVO. Slično se dešavalo i sa dejstvima helikopterskih jedinica. Odlična obučenost pilota, mehaničara i strijelaca dala je veoma dobre rezultate u podršci jedinicama korpusa - istakao je Torbica.

Ogroman doprinos i pored zabrane letenja dala je lovačko-bombarderska avijacija.

- Išlo se na rizik. Piloti su polijetali bez pogovora kada je bilo najteže i pored toga što su znali da neprijatelj kontroliše vazdušni prostor. Zato imamo jedistven primjer pilota koji je dva puta oboren od strane NATO avijacije i dejstva sa zemlje, ali je preživio i opet tražio da leti. Zar to nije herojstvo - upitao je Torbica, ne zaboravljajući ni one koji su let prerano završili.

Međutim, kada podvuče crtu i analizira događaje posebno odnos snaga koje su angažovane za uništenje VO i PVO, uz zabrane koje su onemogućavale punu aktivnost, zaključuje da su pružili snažan otpor i nanijeli nemjerljive gubitke neprijatelju.

- To možemo zahvaliti samo stručnoj osposobljenosti starješinskog kadra, od komande pa sve do taktičnih jedinica i pojedinaca. Vojno-politička situacija, nametana od strane takozvanih mirovnih snaga, uvijek je bila uperena protiv VRS, a posebno protiv VO i PVO. Pogađala nas je i ekonomska blokada, nedostajalo je kadrova raznih specijalnosti, a geografski oblik ratišta, dužina i veličina fronta znatno su uticali na organizaciju i izvršavanje borbenih zadataka - poručio je.

Za dan formiranja VO i VPO proglašen je 27. maj 1992. po tome što je taj dan lovačko-bombarderska avijacija izvršila uspješna dejstva po snagama neprijatelja. Sve njihove jedinice i istaknuti pojedinci su odlikovani za zasluge u ratu što je, kaže na kraju Milan Torbica, veliko priznanje i čast. Niko od pripadnika nije optužen za ratne zločine.

Zanimljiva posjeta

Milan Torbica je otkrio da su slušaoci ratne škole SAD početkom 1998. imali studijsko putovanje po Evropi, a plan je bio da posjete samo dva vazduhoplovstva - italijansko i ono u Srpskoj.

- Tražili su to i odobreno im je. U Zalužanima je organizovan taktičko-tehnički zbor gdje smo ih upoznali sa svim naoružanjem kada je u pitanju avijacija i artiljerijsko-raketne jedinice. Najviše ih je interesovao sistem koji je oborio F-16 kod Petrovca. Kada smo ih pitali zašto su od svih vazduhoplovstava odabrali naše, odgovor je bio da su naši efekti bili očiti i da su se nadali da smo imali i više i raznovrsnije sisteme za protivvazdušnu odbranu. To samo potvrđuje izjavu generala Džulvana da smo imali veoma obučen personal i zašto je upotrijebio “tomahavk” jer se bojao obaranja aviona i pogubljenja pilota - ispričao je Torbica.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.