Evropa klizi ka velikom haosu

PARIZ - Od Tirane, preko Milana i Lisabona do Pariza evropske vlasti suočavaju se sa različitim oblicima nezadovoljstva građana, od uličnih protesta do okretanja birača političkim alternativama. Korupcija, rast troškova života, problemi u javnim službama i nedostatak perspektive za mlade podstiču pritisak na vlade i produbljuju političke podjele.

Iako ovi događaji nemaju zajedničkog imenioca, niti iste ciljeve, povezuje ih nepovjerenje u sposobnost institucija da odgovore na potrebe stanovništva. Ekonomska nesigurnost tako prerasta u političko pitanje, a nezadovoljstvo životnim standardom postaje i pokazatelj krize povjerenja u vlast.

U Albaniji su studentski protesti prerasli u zahtjeve za ostavku premijera Edija Rame. Demonstranti ukazuju na korupciju, visoke troškove studiranja i slabe izglede za zaposlenje. Nezadovoljstvo je dodatno pojačano sporom oko planiranog luksuznog turističkog kompleksa na albanskoj obali, povezanog sa investicijama Džareda Kušnera, zeta američkog predsjednika Donalda Trampa. 

Protesti, koji su poslije višemjesečnog protivljenja projektu prerasli u sukobe sa policijom, ogolili su i šire nezadovoljstvo načinom upravljanja zemljom. Za dio mladih sporni projekat postao je simbol sumnji u korupciju, zanemarivanja javnog interesa i nedostatka uslova za sigurniju budućnost.

EKONOMSKI PRITISAK

U Francuskoj su protesti i neredi takođe ukazali na duboko nezadovoljstvo društvenim i ekonomskim prilikama. Rast troškova života i problemi u obrazovanju bili su među povodima za proteste, dok su sukobi sa policijom dodatno pojačali politički pritisak na predsjednika Emanuela Makrona.

U Italiji je do velikog nezadovoljstva došlo zbog troškova života i sredinom oktobra prerasli su u sukobe sa policijom u Milanu, a nemira je bilo i u drugim gradovima. Događaji u Italiji i Francuskoj pokazuju kako ekonomski pritisci mogu prerasti u šire nezadovoljstvo, ali sami po sebi ne dokazuju da je riječ o jedinstvenom protestnom pokretu u Evropi.

Kada je u pitanju Portugalija, do nezadovoljstva je došlo zbog sve skupljeg stanovanja, koje je eskaliralo u sukobe sa policijom u Lisabonu. Nakon protesta demonstranti su postavili šatore na centralnom trgu Rosio, ali je policija uklonila kamp, pri čemu je, prema izvještajima medija, privedeno više desetina učesnika. Demonstranti optužuju vladu da ne nudi rješenja za stambenu krizu i da planira izmjene propisa koje bi olakšale iseljavanje stanara. Slični problemi prisutni su i u Španiji, gdje rast kirija mladima sve više otežava osamostaljivanje.

Posebno je zanimljiva Njemačka, gdje se nezadovoljstvo dijela birača ispoljava kroz rast podrške Alternativi za Njemačku (AfD), dok se istovremeno dio građana protivi jačanju krajnje desnice. 
Prema oktobarskom istraživanju, AfD bi na saveznim izborima osvojio 27 odsto glasova, dok je radom savezne vlade bilo zadovoljno svega deset odsto ispitanika. Rezultati ukazuju na duboko nezadovoljstvo radom vlasti i snažnu političku polarizaciju. Uspon AfD-a ne znači da svi njegovi birači imaju iste motive, kao što ni protivljenje krajnjoj desnici ne predstavlja podršku svim potezima vladajuće koalicije. Njemačka se tako suočava sa pritiskom birača koji traže politički zaokret, ali i sa strahovanjima dijela stanovništva od posljedica jačanja nacionalističkih snaga.

KRIZA VRIJEDNOSTI

Profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu Vladimir Vuletić ukazuje za "Glas" na dublje ekonomske i socijalne uzroke nezadovoljstva, među kojima su zaduženost država i pritisci na socijalne izdatke, obrazovanje i zdravstvo. 

- Posebno je težak položaj mladih, koji sve teže dolaze do stabilnog posla i pristupačnog stana, uz osećaj da su im izgledi za bolji život slabiji nego što su ih imali njihovi roditelji. Kada se očekivanja sudare sa dugotrajnom nesigurnošću, nezadovoljstvo može prerasti u sumnju u sposobnost sistema da obezbedi napredak - istakao je on.

Vuletić upozorava i da različite političke i kriminalne grupe mogu pokušati da iskoriste proteste za ostvarivanje sopstvenih ciljeva.

Ekonomsko i socijalno nezadovoljstvo, međutim, otvara i šire pitanje političkog legitimiteta i vrijednosti na kojima počivaju zapadna društva. Dok jedni uzroke vide prvenstveno u ekonomskoj politici i nesposobnosti vlada da odgovore na potrebe građana, drugi smatraju da je riječ o dubljoj krizi zapadnog političkog i ideološkog modela.

Profesor geopolitike i međunarodnih odnosa Srđan Perišić ocjenjuje da Zapad prolazi kroz krizu vrijednosti, jer liberalna, globalistička ideologija, prema njegovom tumačenju, sve teže nudi odgovore na izazove novog vremena. 

- Čitav zapadni svet, a posebno zapadna Evropa, nalazi se u previranjima jer vrednosti koje je Zapad promovisao vekovima sve teže daju odgovore na nove izazove. Liberalna, globalistička ideologija nalazi se u krizi, a sa njom i sistem ideja koji ne uspeva da odgovori na potrebe čoveka, naroda i država - ističe Perišić.

Prema njegovoj ocjeni, raskorak između političkih elita i dijela stanovništva ispoljava se kroz proteste, izborne promjene i produbljivanje društvenih podjela. On upozorava da smjena političara ne mora nužno značiti i promjenu politike. 

- Može se desiti da jednog političara zameni drugi koji će na prvi pogled prihvatiti poruke protesta, a da suštinski nastavi istu politiku. Zato se ne radi samo o krizi jedne vlade nego i o krizi poverenja u politički sistem - navodi Perišić.

On sukob u Ukrajini posmatra kao dio šire krize međunarodnog poretka i osporavanja dosadašnje dominacije Zapada, a ne samo kao oružani sukob dvije strane. Prema njegovoj ocjeni, geopolitičko nadmetanje sa Rusijom i Kinom dodatno opterećuje ekonomske i energetske prilike, što se odražava i na unutrašnju stabilnost zapadnih država.

Evropski protesti se, kako smatra Perišić, ne mogu svesti ni na jedinstven pokret ni na posljedicu jednog ekonomskog šoka. Njihovi neposredni uzroci razlikuju se od zemlje do zemlje, ali zajednički izazov ostaje jaz između očekivanja građana i sposobnosti vlasti da na njih odgovore. 
Ako ekonomska nesigurnost potraje, a povjerenje u institucije nastavi da slabi, Perišić smatra da bi političke posljedice mogle biti dugotrajnije od samih protesta.

DIRIGOVANA SPONTANOST

Demonstracije u Italiji koje su dovele do nereda i razorile centar Milana pažljivo su planirane, a iza prividne spontanosti stoje organizovane strukture, piše list "Republika". Prema podacima obavještajnih službi, oni koji su zapalili fitilj tačno su znali šta rade, a objave pokreta "Italija na trgu" dijelili su pripadnici vanparlamentarnih radikalnih pokreta i aktivisti.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.