Ekonomski paradoks BiH: BDP porastao 777 odsto, ali to ne znači da smo toliko bogatiji

SARAJEVO – BiH je za 35 godina povećala realni BDP po stanovniku za čak 777 odsto, što je jedan od najvećih procentualnih skokova zabilježenih u svijetu.

Najvažniji fakti:

• 777% – rast realnog BDP-a po stanovniku BiH.
• 4. mjesto – pozicija BiH među 176 zemalja.
• 35 godina – posmatrani period.
• 36% – BDP po stanovniku BiH u odnosu na prosjek EU.
• Veliki procentualni rast ne znači i srazmjeran rast životnog standarda.

BiH četvrta u svijetu po rastu BDP-a

Prema podacima Svjetske banke prikazanim u rang-listi 176 zemalja, realni BDP po stanovniku BiH povećan je za 777 odsto, što je svrstava na četvrto mjesto, odmah iza Gvajane, Kine i Ekvatorijalne Gvineje. Riječ je o pokazatelju izraženom po paritetu kupovne moći (PPP), mjeri koja omogućava poređenje ekonomske proizvodnje i kupovne moći između zemalja, uzimajući u obzir razlike u cijenama. Ovaj pokazatelj nije isto što i prosječna plata, niti pokazuje koliko novca građanima ostaje nakon podmirenja troškova.

Na vrhu liste je Gvajana, sa rastom realnog BDP-a po stanovniku od 1.549 odsto, dok je Kina na drugom mjestu sa 1.404, a Ekvatorijalna Gvineja na trećem sa 1.128 odsto.

Rat, razaranja i oporavak ekonomije

Visoka pozicija BiH dobija potpuniji smisao kada se pogleda početna tačka. Godina 1990. bila je posljednja godina prije raspada Jugoslavije, a naredni period obilježili su rat, velika materijalna razaranja, pad proizvodnje, gubitak dijela tržišta, promjena ekonomskog sistema i dugogodišnja poslijeratna obnova.

Ekonomija je, samim tim, u dio posmatranog perioda ušla sa veoma niske osnove. Kasniji oporavak proizvodnje, obnova infrastrukture, rast izvoza i postepeno uključivanje u regionalne i evropske ekonomske tokove podigli su proizvodnju po stanovniku.

 

Manje stanovnika utiče na rast pokazatelja

Na rast ovog pokazatelja uticala je i demografska promjena. BiH danas ima znatno manje stanovnika nego početkom devedesetih, pa BDP po stanovniku ne odražava samo promjenu ukupne ekonomske proizvodnje već i broj ljudi među kojima se ta proizvodnja raspoređuje.

Ekonomista Igor Gavran upozorava da podatak o rastu BDP-a po stanovniku treba posmatrati upravo u kontekstu pomenute početne osnove i demografskih promjena. Kako ističe za "Glas Srpske", ako je broj stanovnika značajno smanjen, proizvodnja se dijeli na manji broj ljudi, pa pokazatelj po stanovniku može rasti i bez srazmjernog poboljšanja životnog standarda. Zato se, prema njegovim riječima, samo na osnovu tog procenta ne može zaključiti da su građani danas toliko puta bogatiji ili da žive toliko bolje. Stvarnu sliku, kako je pojasnio, daju tek nivo proizvodnje po stanovniku, kupovna moć, plate i troškovi života, kao i poređenje sa razvijenim evropskim zemljama. Irska je, na primjer, imala rast realnog BDP-a po stanovniku od 345 odsto. Procentualno je, dakle, rasla znatno sporije od BiH, ali je njen današnji nivo proizvodnje po stanovniku višestruko veći.

Kina i Gvajana: Različiti putevi do ekonomskog rasta

Slična je slika i kod Poljske i Južne Koreje. Iako je njihov procentualni rast bio znatno manji od BiH, te zemlje su danas na daleko višem nivou proizvodnje po stanovniku. Među najuspješnijima na listi dominiraju azijske ekonomije. Kina je druga, a među 20 prvoplasiranih su i Mjanmar, Vijetnam, Butan, Indija, Laos, Bangladeš i Južna Koreja. Kineski rezultat pokazuje koliko snažan i dugotrajan ekonomski rast može promijeniti jednu zemlju. Realni BDP po stanovniku Kine višestruko je povećan, dok je tokom posljednjih decenija, prema podacima Svjetske banke, gotovo 800 miliona ljudi izvučeno iz ekstremnog siromaštva. Na drugom kraju je Gvajana, čiji je izuzetan rezultat u velikoj mjeri povezan sa naftnim bumom. Proizvodnja nafte počela je 2019. godine, nakon otkrića velikih rezervi u priobalnom području, što je snažno podiglo ekonomsku proizvodnju te male južnoameričke zemlje.

I upravo tu nastaje paradoks. Zemlja koja je za 35 godina imala jedan od najvećih procentualnih rasta BDP-a po stanovniku u svijetu i dalje je na svega 36 odsto prosjeka Evropske unije. Veliki procentualni rast, dakle, nije izbrisao veliki razvojni jaz. Uprkos snažnom rastu u odnosu na polaznu osnovu, BiH je i dalje daleko ispod najrazvijenijih evropskih ekonomija, a po pojedinim pokazateljima životnog standarda i ekonomske snage zaostaje i za većinom zemalja regiona. Broj od 777 odsto zato više govori o putu koji je BiH prešla nego o mjestu na kojem se danas nalazi.

Daleko od prosjeka

BiH je i 2025. godine ostala pri dnu evropske ljestvice po BDP-u po stanovniku. Prema podacima Evrostata, BDP po stanovniku BiH dostigao je svega 36 odsto prosjeka EU, mjereno standardom kupovne moći.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.