Deklaracijom predviđeno: Priprema novog Ustava, Banjaluka glavni grad, Pale prijestonica

BANjALUKA - Deklaracijom o ustavnim principima, koja bi trebalo da bude razmatrana na predstojećoj posebnoj sjednici Narodne skupštine Republike Srpske, previđeno je da Vlada da, u saradnji sa predsjednikom Republike, pripremi tekst Ustava Republike Srpske kojim će se potvrditi sve nadležnosti Srpske, osim onih koje po Ustavu BiH pripadaju BiH.

U Deklaraciji, koja je dostavljena Narodnoj skupštini zajedno sa materijalima za posebnu sjednicu posvećenu vraćanju nadležnosti Republike Srpske, navodi se da bi novim Ustavom Banjaluka trebala da postane glavni grad, a Pale prijestonica.

U dokumentu se precizira da su svi akti koje je nametnuo visoki predstavnik neustavni, te da je po Ustavu BiH Parlamentarna skupština odgovorna za donošenje zakona, sprovođenje odluka Predsjedništva ili izvršenje nadležnosti Parlamentarne skupštine prema ovom Ustavu, zbog čega nije ni imala nadležnost
da usvaja zakone koje je nametao visoki predstavnik.

U Deklaraciji se ističe da djelovanje Ustavnog suda BiH, koji se stavio u funkciju potvrđivanja nepravnih odluka visokog predstavnika i time mijenjao ustavnu strukturu BiH utvrđenu međunarodnim ugovorom, nanosi veliku štetu odnosima u BiH i doprinosi trajnoj nestabilnosti.

Brojnim odlukama Ustavnog suda BiH otimaju se nadležnosti Srpskoj, a njena imovina stavlja se u nadležnost BiH bez ikakvog ustavnog osnova, navodi se u Deklaraciji.

U Deklaraciji se dodaje da “sporazumima entiteta o odbrani, o porezu na dodatu vrijednost i Visokom sudskom i tužilačkom savjetu BiH, te nadležnosti nisu trajno prenesene na nivo BiH, jer im nisu prethodile izmjene i dopune Ustava BiH da bi se stvorio ustavni osnov”.

“Nije bilo ni naknadnih ustavnih promjena, pa su i te nadležnosti neustavne i samim tim privremene”, navodi se u Deklaraciji.

U dokumentu piše i da BiH nema ustavom definisano državnopravno uređenje i ima vrlo ograničene i striktno određene nadležnosti, što je određuje kao državu sa međunarodno priznatim granicama sa nadležnostima u spoljnim odnosima, dok skoro sav unutrašnji suverenitet pripada entitetima.

U Deklaraciji se navodi i da Narodna skupština smatra da sadašnju neusklađenost nadležnosti prenesenih na nivo BiH bez promjene i dopune Ustava BiH, kao Aneksa četiri Dejtonskog sporazuma, treba prevazići dosljednom primjenom Ustava BiH koji nedvosmisleno propisuje da će se entiteti u potpunosti pridržavati ovog Ustava BiH.

To podrazumijeva pravo Narodne skupštine i Vlade Srpske da obustave primjenu bilo kog akta, mjere ili aktivnosti organa i institucija na nivou BiH koji nemaju osnov u Ustavu BiH i nisu izričito Ustavom BiH utvrđeni kao nadležnost organa na nivou BiH.

U Deklaraciji se navodi da svakom entitetu pripada pravo na uspostavljanje posebnih paralelnih odnosa sa susjednim državama u skladu sa suverenitetom i teritorijalnim integritetom BiH, kao i pravo na sklapanje sporazuma sa državama i međunarodnim organizacijama uz saglasnost Parlamentarne skupštine BiH koja može zakonom predvidjeti da za određene vrste sporazuma nije potrebna takva saglasnost.

Navodi se i da je, prema Ustavu BiH, Predsjedništvo BiH nadležno za vođenje spoljne politike, imenovanje ambasadora i drugih međunarodnih predstavnika, predstavljanje BiH u međunarodnim i evropskim organizacijama i institucijama, pregovaranje, otkazivanje, te uz saglasnost Parlamentarne skupštine ratifikovanje sporazuma BiH.

Savjet ministara kao obavezan sastav ima predsjedavajućeg i samo još dva ministra - spoljnih poslova i spoljne trgovine, navodi se u Deklaraciji.

U dokumentu se dodaje da je ranijim zaključcima Narodne skupštine zahtijevano da se “kroz zakon ugrade rješenja koja će institucionalno i suštinski sačuvati uticaje entiteta, što podrazumijeva formiranje podsavjeta entiteta sa jasno definisanom ulogom i procedurom njihovog rada u odnosu na Visoki sudski i tužilački savjet /VSTS/ BiH”.

Osim toga, predviđeno je bilo i da se tekst Sporazuma prije potpisivanja uskladi sa terminologijom iz Ustava i da sjedište VSTS BiH bude u Srpskom (Istočnom) Sarajevu, te da će, ukoliko suština ovih zaključaka ne bude sadržana u Prijedlogu zakona o VSTS BiH, Narodna skupština povući saglasnost na ovaj sporazum na isti način kako je dala, navodi se u Deklaraciji.

U materijalima za posebnu sjednicu su i informacije o prenosu nadležnosti u oblasti odbrane i bezbjednosti, indirektnog oporezivanja i pravosuđa, a predlagači su predsjednik Republike Srpske, srpski član Predsjedništva BiH, premijer Srpske, te poslanički klubovi vladajuće većine u parlamentu Srpske. 

Usvojiti odgovarajuće zakone na nivou Srpske

U prijedlozima zaključaka u vezi sa Informacijom o prenosu nadležnosti sa Republike Srpske na nivo BiH u oblasti odbrane i bezbjednosti, koju će razmatrati parlament Srpske, navodi se da Narodna skupština zadužuje Vladu da joj da u roku do šest mjeseci uputi na razmatranje i usvajanje zakone iz ove oblasti.

“Narodna skupština zadužuje Vladu da na ovom planu povuče saglasnost na Sporazum o prenosu nadležnosti iz oblasti odbrane na institucije BiH ranije potpisan sa Vladom Federacije BiH”, ističe se u ovoj informaciji, dostavljenoj Narodnoj skupštini zajedno sa materijalima za posebnu sjednicu posvećenu vraćanju nadležnosti Srpske.

U zaključcima u Informaciji se dodaje da Skupština povlači saglasnost na odluku o davanju ovlašćenja Vladi da potpiše Sporazum iz 2005. godine.

“Zakon o odbrani BiH, Zakon o službi u Oružanim snagama BiH, Zakon o obavještajno-bezbjednosnoj agenciji BiH i Zakon o agenciji za istrage i zaštitu BiH neće se primjenjivati na teritoriji Srpske od dana stupanja na snagu zakona iz oblasti odbrane i bezbjednosti”, navodi se u prijedlogu ovih zaključaka.

U Informaciji se podsjeća da su do prenosa nadležnosti u oblasti odbrane na nivo BiH postojale vojska Srpske i Federacije BiH (FBiH) koje su obavljale svoje ustavne obaveze, ni na koji način ne kršeći Ustav BiH ni Dejtonski mirovni sporazum.

U tom dokumentu se ističe da se na početku procesa reforme odbrane u BiH Srpska zvanično zalagala za politiku demilitarizacije BiH, kao postkonfliktnog društva, što, nažalost, nije prihvaćeno od druge strane, FBiH i međunarodnih učesnika u procesu reforme.

“Od razmatranih pozitivnih efekata reforme odbrane, za Srpsku nije ostvaren niti jedan od očekivanih. Na finansijskom planu Srpska nije smanjila izdvajanje za odbranu, niti je kroz ovakav sistem politika odbrane Republike Srpske poboljšana. Takođe, procesi u oblasti politike odbrane u BiH su u suprotnosti sa politikom vojne neutralnosti Srpske, a u skladu sa Rezolucijom Narodne skupštine o vojnoj neutralnosti”, navedeno je u Informaciji.

Na osnovu odluke visokog predstavnika Pedija Ešdauna 2002. godine usvojen je novi zakon o Savjetu ministara kada je formirano novo ministarstvo bezbjednosti.

“S obzirom da Ustav BiH nije propisao nadležnost BiH u oblasti bezbjednosti, formiranjem Ministarstva bezbjednosti prenesen je dio nadležnosti entiteta. Takođe, odlukom visokog predstavnika prekršen je Ustav BiH, s obzirom da odluka visokog predstavnika ne predstavlja osnov za izmjenu Ustava BiH, odnosno Ustav BiH ne poznaje odluke visokog predstavnika kao jedan od načina ni za izmjenu Ustava BiH ni za prenos nadležnosti”, navodi se u Informaciji.

U informaciji se ukazuje da je na sličan način formirana obavještajno-bezbjednosna agencija na nivou BiH, čime je onemogućena funkcionalna zaštita ustavnog poretka Srpske.

“Zbog navedenog, kao i obaveze obavještajne službe da vrši bezbjednosnu provjeru za sva lica koja imaju pristup povjerljivim podacima sa oznakom žtajnož, kapaciteti ove službe na zajedničkom nivou značajno su umanjeni za njenu osnovnu namjenu kao što je obavještajni i kontraobavještajni rad, borba protiv terorizma i organizovanog kriminala”, navodi se u informaciji.

U vezi s tim se ističe da je Obavještajno-bezbjednosna agencija (OBA) BiH tokom dosadašnjeg rada u više navrata kršila Ustav i pozitivnopravne propise.

“U Ustavu Republike Srpske, oblast bezbjednosti je u isključivoj nadležnosti Srpske iz čega proizilazi pravo Republike da formira svoju obavještajno-bezbjednosnu službu”, navedeno je u Informaciji.

U tom dokumentu se podsjeća da je osnivanjem Agencije za istrage i zaštitu (SIPA) na nivo BiH prenesene brojne važne nadležnosti i ovlaštenja entitetskih agencija čime se narušava ustavna pozicija Srpske na način da je Ministarstvo unutrašnjih poslova stavljeno na tom planu u podređen položaj.

U zaključnim razmatranjima u Informaciji se navodi da je Sporazumom između FBiH i Srpske o prenosu nadležnosti u oblasti odbrane nisu trajno prenesene nadležnosti iz ove oblasti na nivo BiH jer im nisu prethodile izmjene i dopune Ustava BiH da bi se stvorio ustavni osnov.

“Treba naglasiti da nije bilo ni naknadnih ustavnih promjena, pa su te nadležnosti samim tim neustavne i privremene zbog čega se i stavlja van snage Odluka kojom se prihvata da se nadležnosti iz oblasti odbrane Srpske prenesu na zajedničke organe i institucije BiH”, ističe se u tom dokumentu.

U Informaciji se ističe da ni donošenjem zakona u Parlamentarnoj skupštini BiH u oblasti bezbjednosti bez izmjena Ustava BiH nije moglo doći do trajnog prenosa nadležnosti sa entiteta na nivo BiH.

U dokumentu se ističe da je članom Ustava Republike Srpske oblast bezbjednosti u nadležnosti Srpske.

“Tumačenjem ovog člana, evidentno je da je uređivanje oblasti bezbjednosti ustavna kategorija propisana Ustavom Srpske. S ciljem striktnog poštovanja Dejtonskog mirovnog sporazuma i Ustava BiH, podrazumijeva se pravo Narodne skupštine i Vlade da obustave primjenu bilo kog akta, mjere ili aktivnosti organa i institucija na nivou BiH, a koji nemaju osnov u Ustavu BiH i nisu izričito Ustavom BiH utvrđeni kao nadležnosti organa na nivou BiH”, zaključuje se u ovom dokumentu.

Predlagači informacije su predsjednik Republike Srpske, srpski član Predsjedništva BiH, premijer Srpske, te poslanički klubovi vladajuće većine u parlamentu Srpske.

Povući saglasnost na sporazum o VSTS-u BiH

U prijedlozima zaključaka u vezi sa informacijom o pravosudnim institucijama BiH, koja će biti razmatrana na predstojećoj posebnoj sjednici parlamenta Republike Srpske, navodi se da Narodna skupština zadužuje Vladu da povuče saglasnost na Sporazum o prenošenju određenih odgovornosti entiteta kroz uspostavljanje Visokog sudskog i tužilačkog savjeta (VSTS) BiH.

U dokumentu se podsjeća da je ta saglasnost data 2004. godine i navodi da Narodna skupština na tom planu zadužuje Vladu da u roku do šest mjeseci uputi na razmatranje i usvajanje u parlament Srpske Zakon o VSTS-u Republike Srpske.

“Takođe, Narodna skupština povlači saglasnost koju je zaključcima iz 2004. godine dala Vladi za potpisivanje Sporazuma o prenošenju određenih odgovornosti entiteta kroz uspostavljanje VSTS-a BiH”, navodi se u prijedlogu zaključaka.

U zaključcima se ističe da se Zakon o VSTS-u BiH neće primjenjivati na teritoriji Srpske od dana stupanja na snagu Zakona o VSTS-u Republike Srpske.

U informaciji o pravosudnim institucijama BiH, dostavljenoj Narodnoj skupštini zajedno sa materijalima za posebnu sjednicu posvećenu vraćanju nadležnosti Srpske, navodi se da je Sud BiH osnovan odlukom visokog predstavnika kojom je nametnut Zakon o Sudu BiH suprotno odredbama Ustava BiH, što je nedemokratski.

“Ovakav način formiranja Suda BiH očigledan je primjer kršenja Ustava BiH i zbog toga nema ustavnu podlogu za svoje egzistiranje, a pogotovo je diskutabilna uloga Suda BiH u funkciji jačanja pravne države i vladavine prava”, navodi se u informaciji uz objektivne zamjerke Srpske u vezi sa retroaktivnom primjenom krivičnog zakonodavstva, problemom “proširene krivičnopravne nadležnosti” i slično.

Podsjeća se i da je visoki predstavnik svojom odlukom nametnuo Zakon o Tužilaštvu BiH kojim je uspostavljeno Tužilaštvo na nivou BiH, suprotno odredbama Ustava BiH.

“Rad Tužilaštva ostaće upamćen po prisustvu stranih tužilaca, što je nezabilježeno u pravosudnoj praksi drugih zemalja. Nametnutim zakonom uspostavljena su tužilačka odjeljenja, zatim nadležnost za pružanje međunarodne pravne pomoći u krivičnim stvarima, upućivanje zahtjeva za izručenje ili predaju traženih lica”, navodi se u informaciji.

Osim toga, zakonom je utvrđena nadležnost da Tužilaštvo BiH može bez ikakvih kriterijuma i obrazloženja da preuzima predmete u bilo koje vrijeme od bilo kojeg tužilaštva u entitetima, što je proizvelo brojne zloupotrebe u praksi /slučaj Nasera Orića, “Dobrovoljačka ulica”, “Tuzlanska kolona”, slučaj Atifa Dudakovića...

Pojašnjava se da je prije uspostavljanja VSTS-a BiH postojao je VSTS Srpske, ali je ukinut odlukom visokog predstavnika, čime je oduzeto ovlaštenje Narodnoj skupštini da bira i razrješava sudije i predsjednike sudova, javne tužioce i zamjenike javnih tužilaca.

“Na ovaj način zaokružen je proces nametnutog osnivanja visokog sudskog i tužilačkog savjeta u Srpskoj, u FBiH i na nivou BiH. Dakle, donesen je zakon kojim je suprotno Ustavu BiH formirana jedna nova institucija na nivou BiH”, navodi se u informaciji, uz brojne zamjerke na djelovanje VSTS-a među kojima je i ta da ova institucija ima ogromne nadležnosti i gotovo nikakvu odgovornost.

U informaciji se podsjeća da je 2011. godine, uz saglasnost predstavnika Srpske ustanovljen “Strukturalni dijalog u oblasti reforme pravosuđa u dijalogu sa Evropskom komisijom” kada su definisana pitanja koja treba da budu u centru pažnje i predmet dijaloga - analiza rada Suda i Tužilaštva BiH, apelacione nadležnosti Ustavnog suda BiH, analiza rada i utvrđivanje daljih pravaca nadležnosti VSTS-a BiH i pozicioniranje pravosudnih institucija u samoj Srpskoj.

“Odnosno, otvaranje ili neotvaranje pitanja postojanja vrhovnog suda BiH, dok ostala pitanja koja su takođe važna poput Strategije za reformu pravosuđa BiH treba da budu razmatrana u okviru drugih struktura, odnosno konferencije ministara. Međutim, i pored konstruktivnog pristupa predstavnika Srpske, u proteklih 10 godina nije bilo značajnih pomaka u Strukturalnom dijalogu”, navodi se u informaciji.

Predlagači informacije su predsjednik Republike Srpske, srpski član Predsjedništva BiH, premijer Srpske, te poslanički klubovi vladajuće većine u parlamentu Srpske. 

Usvojiti zakone o PDV-u i o akcizama na nivou Srpske

U prijedlozima zaključaka u vezi sa informacijom o prenosu nadležnosti u oblasti indirektnog oporezivanja, koja će biti razmatrana na predstojećoj posebnoj sjednici parlamenta Srpske, navodi se da Narodna skupština Republike Srpske zadužuje Vladu da joj u roku do šest mjeseci uputi na usvajanje zakone o porezu na dodatu vrijednost i o akcizama Srpske.

“Narodna skupština zadužuje Vladu da povuče saglasnost na Sporazum o nadležnostima u oblasti indirektnog oporezivanja između Srpske i Federacije BiH (FBiH) koji su 2003. godine, u prisustvu visokog predstavnika, potpisali entitetski premijeri”, navodi se u zaključcima u vezi sa informacijom dostavljenom Narodnoj skupštini zajedno sa materijalima za posebnu sjednicu posvećenu vraćanju nadležnosti Srpske.

U zaključcima se podsjeća da se Zakon o sistemu indirektnog oporezivanja u BiH, Zakon o uplatama na jedinstveni račun i raspodjeli prihoda, Zakon o Upravi za indirektno oporezivanje /UIO/, Zakon o postupku indirektnog oporezivanja, Zakon o postupku prinudne naplate indirektnih poreza, Zakon o porezu na dodatu vrijednost i Zakon o akcizama u BiH neće primjenjivati na teritoriji Srpske od dana stupanja na snagu zakona o porezu na dodatu vrijednost u Srpskoj i zakona o akcizama Srpske.

Takođe, u zaključcima u informaciji se napominje da Narodna skupština povlači saglasnost koju je zaključcima iz 2003. godine dala u smislu da se nadležnost iz oblasti indirektnog oporezivanja u okviru sistema poreske politike prenese na Parlamentarnu skupštinu BiH, kako bi se omogućilo razmatranje i usvajanje Zakona o sistemu indirektnog oporezivanja u BiH.

“Narodna skupština povlači saglasnost koju je zaključcima iz 2003. godine dala Vladi da može zaključiti pomenuti sporazum o nadležnostima u oblasti indirektnog oporezivanja između Srpske i FBiH”, piše u zaključcima.

U informaciji se, između ostalog, navodi da konstituisanje i funkcionisanje Uprave za indirektno oporezivanje BiH prate negativni efekti koji se u najvećoj mjeri tiču raspodjele prikupljenih prihoda sa jedinstvenog računa UIO.

“Prenosom nadležnosti u oblasti indirektnog oporezivanja, raspodjela prihoda od indirektnih poreza je definisana članovima Zakona o sistemu indirektnog oporezivanja u BiH, te članovima Zakona o uplatama na Jedinstveni račun i raspodjeli prihoda, gdje je prioritet u raspodjeli prihoda dat institucijama BiH, čiji budžet nije zavisan od fiskalne pozicije BiH, dok su entiteti u veoma nepovoljnom položaju i u potpunosti su zavisni od makroekonomske i fiskalne pozicije BiH”, navodi se u Informaciji.

Dodaje se da je zbog ovakvog postojećeg sistema raspodjele prihoda od indirektnih poreza budžet institucija BiH potpuno nezavisan od privrednih kretanja i naplate prihoda bez obzira na to što institucije BiH i te kako imaju uticaj na kreiranje ukupnog privrednog ambijenta.

U dokumentu se napominje da se problemi nerijetko dešavaju kada je riječ o raspodjeli prihoda entitetima.

“Osim toga, raspodjela prihoda je određena i brojnim odlukama Upravnog odbora UIO kojima se uređuju koeficijenti za raspodjelu prihoda od indirektnih poreza”, navodi se u Informaciji.

U dokumentu se podsjeća da od drugog kvartala 2017. do drugog kvartala 2020. godine nije bilo usvajanja privremenih koeficijenata raspodjele prihoda od Upravnog odbora UIO, tako da je Srpska u tom periodu imala koeficijent 32,19 odsto, što je na niskom nivou uzimajući u obzir da je prosječni koeficijent za taj period blokade iznosio 32,59 odsto.

“Takođe, UO UIO duži period nije uspijevao da se dogovori o privremenim poravnanjima, tako da su tek u 2020. godini usvojene odluke o drugom privremenom poravnanju između korisnika raspodjele indirektnih poreza sa jedinstvenog računa UIO za period 2012. godine, te 2014-2019. godine prema kojim odlukama je Srpska dobila ukupan iznos od 22,5 miliona KM”, navodi se u Informaciji.

U dokumentu se dodaje da se Srpskoj po još nekim osnovama duguje 30 miliona KM, te da je problematična i blokada koja trenutno postoji u UO UIO, a odnosi se na neraspoređivanje prihoda od putarine u vezi sa čim Srpskoj treba pripasti više od 60 miliona KM. 

U informaciji se napominje da je Srpska ranije sa mnogo manje novca finansirala institucije BiH dok nije bilo prenosa nadležnosti u ovoj oblasti.

“Nakon tog prenosa, od 2005. do 2021. godine je za institucije BiH, na teret Republike Srpske doznačeno čak 3.824.381.255 KM”, navedeno je u Informaciji.

Uz napomenu da je broj zaposlenih u institucijama BiH drastično povećan /sa 2.999 u 2000. godini na 22.288 u avgustu 2021./, u informaciji se konstatuje da su od 1996. do 2021. godine, odnosno za 26 godina, te institucije građane BiH koštale skoro 15 milijardi KM, od čega su poreski obveznici Srpske platili skoro pet milijardi KM, što je veće od iznosa javnog duga Republike.

 

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.