Dejton obezbijedio funkcionisanje BiH

BANjA LUKA - Dejtonski mirovni sporazum kojim je okončan troipogodišnji rat u BiH parafiran je prije četrnaest godina, 21. novembra 1995. godine, u vojnoj vazduhoplovnoj bazi Rajt Peterson kod Dejtona u američkoj državi Ohajo.

Taj datum u Republici Srpskoj obilježava se kao dan kojim je uspostavljen mir, dok se potpisivanje Dejtonskog sporazuma ne obilježava u Federaciji BiH.

Prema ocjeni zvaničnika iz RS, Dejtonski sporazum najbolje je precizirao odnose u BiH i obezbijedio njeno funkcionisanje i sada i u budućnosti.

Predsjednik Vlade RS Milorad Dodik ranije je istakao da je Dejtonski sporazum dobro izbalansiran dokument koji je omogućio funkcionisanje BiH i da oni koji odluče da uruše balans između entiteta i zajedničkih organa rizikuju da dovedu u pitanje mnoge stvari u BiH.

Sporazum je zvanično potpisan u Parizu, 14. decembra 1995. godine, a svoj potpis na dokument stavili su tadašnji predsjednici BiH, Hrvatske i Srbije, Alija Izetbegović, Franjo Tuđman i Slobodan Milošević.

Pregovori u cilju zbližavanja zaraćenih strana, trajali su tri nedjelje, a predvodio ih je tadašnji pomoćnik državnog sekretara SAD Ričard Holbruk. U pregovorima je učestvovao i američki general Vesli Klark, kao i predstavnici EU i Kontakt grupe (Engleska, Francuska, Njemačka i Rusija).

Dejtonskim sporazumom, koji je ujedno i Ustav BiH, BiH je teritorijalno uređena kao dvoentitetska država sastavljena iz Federacije BiH i Republike Srpske sa tri konstitutivna naroda. Vlast je podijeljena na državni i entitetske nivoe.

Jedan od osnovnih principa na kojima je Dejtonski sporazum bio zasnovan bila je teritorijalna podjela BiH po ključu 51 odsto FBiH i 49 odsto Republici Srpskoj koji je usaglasila tzv. kontakt grupa.

Arbitražni postupak u vezi sa brčanskim koridorom naknadno je vođen čime je uspostavljen distrikt Brčko.

Garanti u očuvanju i primjeni Dejtonskog sporazuma su i potpisnice Hrvatska i Srbija.

Srpski zvaničnici značaj Dejtonskog sporazuma vide u činjenici da je tim dokumentom RS postala politički faktor i da sporazum garantuje opstanak tog entiteta i Srba u BiH.

Svjetska javnost podijeljena je po pitanju revizije Dejtonskog mirovnog sporazuma. Rusija je izričita u poštovanju i primjeni izvornog Dejtonskog sporazuma, Evropa je podijeljena, a SAD podržavaju napore da BiH uspostavi funkcionalnost koja narušava balans uspostavljen sporazumom.

U posljednje vrijeme političari iz FBiH, podržani dijelom međunarodne zajednice, zahtijevaju reviziju Dejtonskog sporazuma i ustavno preuređenje BiH.

Podjele

Duboke podjele u shvatanju Dejtonskog sporazuma prisutne su još od potpisivanja tog dokumenta i to je jedan od ključnih  problema u političkim odnosima u BiH. Za političke snage u RS Dejtonski sporazum osnov je svih razgovora o ustavnim promjenama jer je njime određena teritorijalna organizacija i garantovana ravnopravnost naroda.

Neradni dan

U RS 21. novembar - Dan uspostavljanja Opšteg okvirnog sporazuma za mir u BiH obilježava se kao republički praznik.

U dane praznika RS ne rade republički organi, organi jedinica lokalne samouprave, preduzeća i druge organizacije.

Dan potpisivanja Dejtonskog sporazuma obilježava se kao republički praznik u skladu sa Zakonom o praznicima RS.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.