David Engels za "Glas": Nacija koja izgubi identitet prestaje da postoji

Rimska republika nije pala preko noći - ona je polako destabilizovana iznutra dubokom civilizacijskom krizom koja je dovela do samouništenja i građanskog rata, a spasiti ju je mogao samo Avgustov principat i to po cijenu velike političke žrtve. Slično tome naš evropski kontinent se neumoljivo kreće ka haosu dok njime upravljaju neizabrane međunarodne birokrate, uticajni milijarderi i slabe političke marionete koje vladaju kroz regulacije, cenzuru i strah od nestabilnosti, sve više gubeći dodir sa stvarnošću. Pitanje stoga nije da li će se ovaj sistem srušiti, nego u koji će se oblik pretvoriti - i ko će preuzeti komandu nad njegovim ostacima.

Kaže ovo u intervjuu za "Glas Srpske" belgijski istoričar i filozof, bivši profesor i šef katedre za rimsku istoriju na Univerzitetu u Briselu David Engels, koji je proveo i sedam godina u Poljskoj kao viši analitičar u Institutu Zahodni, promovišući tada koncept "hesperijalizma" - oblika civilizacijskog evropskog patriotizma.

Prema riječima Engelsa, Evropa se posljednjih godina suočava s dubokom ekonomskom, demografskom i identitetskom krizom, koja u mnogome podsjeća na onu koja je prethodila padu moćnog Rimskog carstva. Smatra da se mogu povući istorijske analogije između Rima i današnje Evrope te da zapadnoevropsku "imperiju" čeka isti usud. To je, kako kaže, i centralna teza njegove knjige ""Zalazak: Kriza Evropske unije i pad Rimske republike", koju će promovisati i u Banjaluci.

- Te paralele nisu površne, već strukturne, jer su oba društva suočena sa istim simptomima krize: gubitkom vjerskih i moralnih uvjerenja, urušavanjem porodičnih struktura, nekontrolisanim migracijama, rastućom društvenom nejednakošću, političkom korupcijom, demografskim padom i globalizacijom. U oba slučaja političkim životom sve više dominira uska kasta izuzetno bogatih oligarha, umjesto vizionara koji uživaju široku javnu podršku ili tradicionalni legitimitet - upozorio je Engels, koji trenutno radi kao slobodni pisac i predavač svjetske istorije na Univerzitetu ICES u Francuskoj.

GLAS: Kada imperije padaju njihov kolaps često pogađa i druge "manje". Može li se to ponovo dogoditi te ko bi mogao biti kolateralna šteta?

ENGELS: Apsolutno. Unutrašnja dezintegracija Evropske unije imala bi globalne posljedice. Evropa ostaje, uprkos svojoj slabosti, jedan od glavnih ekonomskih i kulturnih centara svijeta. Evropska implozija destabilizovala bi Afriku i Bliski istok, izazvala masovne migracione talase i podrila geopolitički balans između SAD, Rusije i Kine.

Prve žrtve bile bi manje zemlje istočne i južne Evrope - one koje ekonomski zavise od zapadnih subvencija i politički su zarobljene između suparničkih sila. Ali, u širem smislu bio bi potresen cijeli zapadni svijet, jer bi pad Evrope simbolizovao moralnu i duhovnu iscrpljenost civilizacije koja je nekada oblikovala čitavu planetu.

GLAS: Može se reći da je Evropska unija danas sve samo ne ono što je trebalo da bude kada je osnovana. Kako se ova zajednica našla u takvom položaju i koji su njeni glavni izazovi danas?

ENGELS: Evropski projekat je započeo kao plemeniti san - pomirenje iscrpljenih naroda nakon vijekova bratoubilačkih ratova, ukorijenjen u zajedničkom nasljeđu ideje hrišćanstva i starog "Sacrum Imperium" srednjeg vijeka.

Ali, s vremenom, taj ideal su prisvojile ambiciozne tehnokrate i ljevičarski ideolozi. Umjesto da brani našu kulturnu samobitnost, Evropska unija je postala instrument njenog razgrađivanja. Ona promoviše isključivo materijalističku viziju čovjeka, svodi građanina na potrošača, podstiče masovne migracije, razara sam pojam porodice i zamjenjuje patriotizam administrativnim univerzalizmom.

Njene ekonomske politike stvorile su zavisnost umjesto solidarnosti, a njen društveni program nastoji da izbriše moralne i vjerske temelje evropske civilizacije. Najveći izazov današnje Evrope nije spoljni, već unutrašnji - gubitak smisla. Civilizacija koja više ne zna za šta se zalaže ne može se dugoročno odbraniti.

GLAS: Vokizam i "kultura otkazivanja" proširili su se širom zapadnog svijeta. Koliko su ti fenomeni prisutni u Evropi i šta se krije iza te agende?

ENGELS: Oni su sveprisutni, naročito u univerzitetima, medijima i kulturnim institucijama koje su nekada služile kao čuvari istine. Vokizam nije puka moralna moda - to je ideološko oružje novog totalitarizma i kao takvo apsurdna, ali nužna posljedica napuštanja transcendencije i tradicija starih više vijekova.

Iza njene retorike tolerancije i inkluzije krije se sistematsko rušenje svih tradicionalnih uporišta: Boga, nacije, porodice, pola, ljepote i stvaranja - uz istovremeno oboženje čovjeka kao bića lišenog svih ograničenja, kulturnih, vjerskih, rodnih, etničkih, koje tobože može svaki put slobodno da iznova "izmišlja sebe".

Ideologija "probuđenosti", nametnuta u školama, medijima, administraciji i parlamentima, djeluje kao kulturna čistka – "meka revolucija" osmišljena da izbriše kolektivno pamćenje i učini pojedince lakše upravljivim. Brisanjem ili cenzurisanjem prošlosti, vokizam pokušava da preuzme kontrolu nad budućnošću.

GLAS: Svjedoci smo uspona suverenističkih pokreta širom Evrope. Da li su oni "desničarski" ili nešto drugo? I koliko je kulturni identitet važan za opstanak jedne nacije?

ENGELS: Oznake "desno" i "lijevo" sve više gube smisao. Ono čemu danas prisustvujemo nije stranački spor, već civilizacijski sukob između onih koji brane ukorijenjenost i onih koji obožavaju razgrađivanje.

Suverenistički pokreti izražavaju instinktivnu reakciju naroda koji osjećaju da su lišeni svoje istorije, jer nacija koja izgubi svoj identitet prestaje da postoji, bez obzira na svoj BDP ili vojsku.

Ipak, u čistom suverenizmu krije se ozbiljna opasnost. Iako je odbacivanje sadašnjeg vokizma kao većinske ideologije Evropske unije razumljivo, suverenisti često odbacuju sam projekat evropskog ujedinjenja, što je nešto potpuno drugo. Zaista, iako je vraćanje pristojne mjere supsidijarnosti neophodno, povratak na nekakvu labavu ekonomsku zajednicu tridesetak nezavisnih država, od kojih većina nema ni veličinu ni BDP jednog srednjeg kineskog grada - bio bi katastrofalan. Podijeljena Evropa bi odmah postala bojište drugih globalnih aktera - SAD, Rusije, Kine, Turske i recimo Katara, a evropske države bi gotovo trenutno izgubile svoju "slobodu" u korist stranih "zaštitnika" koji bi ih gurali jedne protiv drugih.

Zato se moramo boriti za novu, ujedinjenu Evropu, ali u duhu njenog istinskog identiteta i tradicije. Ta ideja je u samom centru jedne od mojih knjiga i nazvao sam je "hesperijalizam". Veoma mi je drago i čast što mogu ove misli podijeliti i sa srpskim čitaocima zahvaljujući sasvim novom prevodu moje knjige.

GLAS: Kako gledate na dešavanja u Bosni i Hercegovini i Srbiji, odnosno na Kosovu? Mogu li se ona posmatrati u širem evropskom kontekstu?

ENGELS: Da, ona su mikrokosmos šire evropske bolesti. Balkan je ogledalo kontinentalnih protivrječnosti: etničke fragmentacije, vjerskih napetosti, spoljne manipulacije, korupcije, identitetskih sukoba i slabog upravljanja. Ova društva pate od iste bolesti kao i zapadna Evropa - erozije transcendencije i trijumfa cinizma - samo bez luksuza bogatstva koje bi to moglo prikriti.

Ako Evropa nastavi svoje geopolitičko povlačenje, nastali vakuum će ispuniti druge sile: Turska, Rusija ili čak Kina. Sudbina Balkana, kao i mnogo puta do sada, tako ponovo najavljuje sudbinu same Evrope - civilizacije rastrzane između suparničkih imperija, nesposobne da sama odredi sopstvenu sudbinu.

GLAS: Širom svijeta odvijaju se velike promjene, kojima se evropski globalisti suprotstavljaju koristeći strah kao svoje glavno oružje. Koliko su ti strahovi opravdani?

ENGELS: Njihovi strahovi jesu opravdani, ali ne na način na koji oni misle. Globalisti se plaše "populizma", "nacionalizma" i "tradicionalizma", jer ti pokreti prijete njihovom ideološkom monopolu. Ali, prava opasnost leži u njihovom sopstvenom odbijanju stvarnosti.

Evropa se suočava s jedinstvenim spojem kriza: demografskim sunovratom, deindustrijalizacijom, energetskom zavisnošću i migracionim pritiskom, ali umjesto da ih riješe, naše elite se kriju iza moralnih parola. One više vole strah umjesto istine i nadzor umjesto rasprave. Sistem neće propasti zbog svojih neprijatelja, nego zbog sopstvene sljepoće - i zato je hitno potrebno izgraditi alternativnu strukturu da bi bio izbjegnut dugoročni sistemski slom.

GLAS: Postoji sve više priča o strateškom savezu između globalističkih elita i političkog islama. Da li je to vidljivo u Evropi i koji su njegovi motivi?

ENGELS: Da, iako je riječ više o oportunističkom približavanju nego o formalnom savezu. Posthrišćanski Zapad je izgubio vjeru u samoga sebe, stoga toleriše, pa čak i podstiče, napredovanje islama kao zamjene za proletarijat, koji je, nakon deindustrijalizacije, izgubljen u korist desnih partija.

Za globalističke elite islam predstavlja radnu snagu, protivtežu tradicionalnom evropskom identitetu i pogodan instrument za opravdavanje građanskih restrikcija, uz aplauz konzervativaca koji to vide kao odbranu poretka. Sa druge strane za pojedine islamske aktere Evropa predstavlja izvanrednu finansijsku i institucionalnu platformu za "meko osvajanje". Međutim, ta nečista simbioza, rođena iz međusobnog cinizma i neznanja, trajaće samo dok u državnim kasama bude dovoljno novca koji se može preusmjeravati u socijalne fondove.

Kada se novčanik isprazni, a političari, koji zagovaraju vokizam više ne budu mogli udovoljiti zahtjevima migrantskih zajednica, koje sve više liče na sistem reketa, te zajednice će silom i nasiljem početi da uzimaju ono što im više ne bude davano kroz socijalne usluge. A njihova trpeljivost prema "progresivnoj" retorici će, naravno, nestati istog trenutka.

GLAS: Da li je migraciona kriza povezana sa širenjem političkog islama u Evropi?

ENGELS: Nesumnjivo. Migraciona kriza nije samo ekonomski fenomen, ona je civilizacijski. Već decenijama Evropa uvozi milione ljudi iz područja gdje religija, porodica i identitet još imaju duboko značenje - dok istovremeno te iste vrijednosti uništava u vlastitom domu.

Rezultat je eksplozivna dvojnost: duhovno iscrpljeno društvo domaćina suočava se sa migrantima koji, čak i kada su sekularizovani, u sebi nose sjećanje na sopstvenu vjeru i hijerarhiju. U tom vakuumu cvjeta politički islam, nudeći strukturu tamo gdje Zapad nudi prazninu. Ali, problem nije u samom islamu - već u evropskom gubitku vjere. Ako ponovo ne otkrijemo svoje duhovne temelje i civilizacijski patriotizam, neće nas spasiti ni zidovi ni zakoni.

GLAS: Plan Evropske unije je da osnuje komisiju koja će određivati šta je istina, a šta laž u medijima. Da li Evropa postaje "orvelovska"?

ENGELS: Nesumnjivo. Samo pominjanje ideje da jedno neizabrano tijelo treba da odlučuje u šta građani smiju ili ne smiju da vjeruju predstavlja poricanje "prosvjetiteljskih" vrijednosti koje Evropska unija tvrdi da brani. "Istina" tako postaje birokratski proizvod ili rezultat prolaznih parlamentarnih većina, koju izdaju institucije koje su odavno napustile svaku stvarnu vjeru i svakodnevno je iznova redefinišu u skladu sa svojim potrebama i zahvaljujući svojoj dominaciji nad pravosudnim sistemom. Migraciona kriza, pandemija, rat u Ukrajini i klimatska debata pokazali su koliko se lako može kriminalizovati neslaganje - ako se u rukama drži kontrola nad medijima i sudovima.

Engels u Banjaluci

Intervju sa Engelsom "Glas Srpske" je uradio u saradnji sa Centrom za društveno-politička istraživanja Republike Srpske koji organizuje posjetu ovog filozofa Banjaluci, gdje će u srijedu i četvrtak biti održana dva interesantna događaja. Prvo će u srijedu sa početkom od 17 časova na Fakultetu političkih nauka Engels održati predavanje "Ideologija i politika u savremenoj Evropi". U četvrtak od 11 časova u Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske biće održana promocija i razgovor o njegovoj knjizi "Braniti Evropu kao civilizaciju".

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.