Bečke šetnje: Pozorište nulte gravitacije

Aleksandar MITROVIĆ

PRIJE nekoliko godina, u "Šta forumu", modernom paviljonu smještenom u idiličnom parku u centru Graca, prisustvovao sam umjetničkom predavanju - ili bolje rečeno performansu - čiji je glavni akter (predavač, izvođač i animator) bio famozni Dragan Živadinov, slovenački avangardista, pozorišni režiser, astronaut, te jedan od saosnivača i glavnih ideologa "Neue Slonjenische Kunst"-a - organizacije pod čijim okriljem su se izrodili neki od najznačajnijih i najprovokativnijih umjetničkih projekata u bivšoj Jugoslaviji. U šarolikom društvu golobradih art-studenata - koji su otvorenih usta pratili predavanje, postarijih istoričara umjetnosti - koji su iz zadnjih redova usredsređeno hvatali bilješke, te nekolicine klinaca-alternativaca, koji su tu slučajno dospjeli, blesavo se cerekajući na Živadinove jezičke eskapade - jer je predavanje teklo na nevjerovatnoj kombinaciji engleskog, njemačkog, slovenačkog i ruskog jezika - vladala je zavjerenička atmosfera kakva se, zamišljam, mogla osjetiti u ciriškom noćnom klubu "Kabare Volter", početkom dvadesetog vijeka, na nadrealističkim seansama kojim su predsjedavali protagonisti dadaističkog manifesta i umjetnički teroristi sličnog temperamenta, Hugo Ball, Tristan Tzara i Marcel Duchamp. Povod predavanju bilo je predstavljanje projekta Živadinovog kosmokinetičkog kabineta pod nazivom "1995-2045 Noordung", pedesetogodišnjeg djela inspirisanog istraživanjima Hermana Potočnika, slovenačkog kosmologa i specijaliste za raketnu tehniku - čiji su naučni radovi bili seminalni za kasniju realizaciju umjetnih zemljinih satelita izgrađenih u sovjetskim i američkim kosmonautičkim centrima - te autora nacrta orbitalne stanice čiji je izgled plagiran u Kjubrikovoj "Odiseji u svemiru 2001". Od svoje prve, retrogradističke faze - ustanovljene u poluilegali 1983. godine osnivanjem "Pozorišta Skipiona Našice" - pa preko spektakularnog "Krsta pod Triglavom" upriličenog u velelepnom zdanju ljubljanskog Cankarjevog doma, do šokantnog teatarskog samoukinuća priređenog 1987. godine na beogradskom BITEF-u, pozorišni prosede Dragana Živadinova je sazdan od inovativnosti par ekselans, nadovezujući se na tradiciju "teatra surovosti" Antonena Artoa i iskustva "bio-mehaničkog teatra" Vsevoloda Mejerholjda. Sljedeću fazu Živadinovog rada predstavljao je "Rdeči pilot" s kraja osamdesetih - pozorišni začetak kosmokinetičkih interesovanja i preteča sadašnjeg "Kosmokinetičkog kabineta Noordung" - koji je Živadinovu stvorio neke od osnovnih preduslova za osmišljavanje prve, revolucionarne, predstave-baleta u uslovima bestežinskog stanja. Ti preduslovi podrazumijevali su skoro-pa-milionski iznos neophodan za realizaciju predstave - u letjelici-simulatoru u kojoj se treniraju astronauti ruskog kosmičkog centra "Jurij Gagarin" prije odlaska u svemir - te za dugotrajnu astronautsku obuku cijelog glumačkog ansambla na nultoj gravitaciji. Te noći, prije nekoliko godina, u gracerskom "Šta forumu", na kraju predavanja Dragana Živadinova - koji nam je u tradiciji starih sovjetskih kosmonauta nazdravljao flašom kvalitetne ruske votke - i ja sam, sa visoko podignutom čašom u ruci, u šarolikom društvu zaprepašćenih art-studenata, istoričara umjetnosti i klinaca-alternativaca - u nekoj vrsti ritualnog pozdrava - poželio dobar i siguran svemirski let tom neuporedivom umjetničkom geniju ponovivši za njim zdravicu na ruskom: "Vpit! Na zdarovlje!".

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.