Balkan postao centar evropskog podzemlja

SARAJEVO - Zapadni Balkan više nije periferija evropskog organizovanog kriminala, niti samo ruta preko koje prolaze droga, oružje i novac.

• Evropol navodi da su kriminalne mreže sa Zapadnog Balkana postale važan faktor u međunarodnoj trgovini drogom, sa direktnim vezama u Latinskoj Americi i logistikom širom Evrope.
• Za razliku od ranijeg perioda, ove grupe više nisu samo posrednici, već organizuju transport, finansiranje, skladištenje i distribuciju narkotika.
• Prema izvještaju, albanske i druge kriminalne mreže iz regiona sve češće direktno sarađuju sa kokainskim kartelima u Kolumbiji, Brazilu i Ekvadoru.
• Evropol upozorava da kriminalne organizacije sve više koriste legalne kompanije za pranje novca, a čak 85 odsto najopasnijih mreža koristi legalne poslove za prikrivanje aktivnosti.

Najnoviji izvještaj Evropola otkriva da su kriminalne mreže iz ovog dijela Evrope postale jedan od ključnih faktora u funkcionisanju globalnog narko-tržišta, sa direktnim vezama u Latinskoj Americi i snažnim logističkim kapacitetima u Evropskoj uniji.

Za razliku od perioda prije desetak godina, kada su kriminalne grupe sa prostora bivše Jugoslavije i Albanije uglavnom bile angažovane kao prevoznici ili posrednici, Evropol danas konstatuje da su one preuzele daleko važnije uloge. Organizuju kompletne transportne lance, obezbjeđuju finansiranje, pregovaraju sa kartelima, kontrolišu logistiku, obezbjeđuju skladištenje i raspoređuju pošiljke prema evropskim tržištima. Drugim riječima, sve češće upravljaju čitavim kriminalnim poslom, a ne samo jednim njegovim segmentom.

Jedan od najznačajnijih zaključaka izvještaja odnosi se na povezanost Evrope i Latinske Amerike. Evropol je identifikovao 75 najopasnijih kriminalnih mreža koje istovremeno djeluju na oba kontinenta. 

Posebno je zanimljivo da u većini tih struktura nema pripadnika latinoameričkih kartela. Proizvodnju i isporuku kokaina kontrolišu karteli, ali distribuciju i ulazak droge na evropsko tržište organizuju evropske kriminalne organizacije. Upravo u tom segmentu, kako ističu iz Evropola, zapadnobalkanske grupe imaju sve značajniju ulogu.

Evropol posebno izdvaja albanske kriminalne mreže, navodeći da su se pojedine od njih trajno pozicionirale u Južnoj Americi. Za razliku od ranijeg perioda, kada su zavisile od posrednika, danas direktno sarađuju sa kokainskim kartelima u Kolumbiji, Brazilu i Ekvadoru. 

Na taj način smanjuju troškove, eliminišu posrednike i stiču veću kontrolu nad kompletnim lancem snabdijevanja. Istovremeno, Evropol naglašava da su i druge kriminalne mreže sa zapadnog Balkana značajno povećale svoje učešće u krijumčarenju kokaina.

Posebno je značajan dio izvještaja koji se odnosi na logistiku. Prema saznanjima Evropola, velike količine kokaina iz Južne Amerike najprije se prebacuju u logističke centre u zapadnoj Africi i na Kanarskim ostrvima, a zatim ulaze u Evropsku uniju preko velikih luka u Belgiji, Španiji, Italiji, Njemačkoj i Hrvatskoj. 

Iz ove policijske agencije navode da koordinatori i posrednici ovih operacija uglavnom dolaze iz zemalja zapadnog Balkana i oslanjaju se na široku mrežu saradnika raspoređenih širom Evrope.

Izvještaj otkriva i da se tradicionalne mafijaške strukture mijenjaju. Umjesto krutih organizacija sa jasnom hijerarhijom, sve je više fleksibilnih kriminalnih mreža koje sarađuju na dogovorenim projektima. 

Jedna grupa obezbjeđuje transport, druga pranje novca, treća falsifikovanu dokumentaciju, četvrta kriptovane komunikacije, dok peta obezbjeđuje izvršioce za likvidacije. Takva podjela poslova čini kriminalne organizacije daleko otpornijim na policijske akcije, jer razbijanje jednog dijela mreže ne dovodi do urušavanja čitavog sistema.

Zapadni Balkan se u izvještaju pominje i u kontekstu nasilja. Evropol navodi primjer kriminalne mreže iz regiona koja se, pored trgovine drogom, bavila snabdijevanjem drugih kriminalnih organizacija oružjem i eksplozivom. Vođa te mreže nastavio je da upravlja organizacijom čak i iz zatvora, a nakon puštanja na slobodu, prema navodima Evropola, prešao je u ilegalu i, kako je navedeno, organizovao i koordinisao atentat na jednog svjedoka. Samo mjesec dana kasnije ponovo je uhapšen zajedno sa više svojih najbližih saradnika. Taj slučaj, zaključuje Evropol, pokazuje koliko su ovakve kriminalne strukture otporne i koliko je teško državnim institucijama da ih trajno neutrališu.

Stručnjak za bezbjednost Slobodan Župljanin kaže za "Glas Srpske" da ga nimalo nisu iznenadili ovi podaci, ali ni upozorenja Evropola, ističući da su balkanski prostori već godinama svojevrsna crna rupa u kojoj organizovani kriminal preuzima sve veću ulogu.

- Jedno vrijeme nismo bili pod lupom nadležnih policijskih tijela, što je omogućilo raznim kriminalnim grupama, koje ne poznaju nacionalnost, da evoluiraju i prerastu balkanske okvire te postanu među najorganizovanijim i najopasnijim u svijetu. O tome, između ostalog, svjedoče brojni izvještaji, analize, ali i policijske akcije sprovedene na području Latinske Amerike, ali i same Amerike - navodi Župljanin.

On ukazuje na to da se ne radi samo o unosnom švercu narkotika i oružja, već i da postaje sve očiglednije da ista lica, koja se nalaze na međunarodnim potjernicama, sve češće koriste balkanske prostore za pranje nelegalno stečenog novca.

- Nadležne službe, kako domaće, tako i one koje djeluju u saradnji sa međunarodnim policijskim tijelima, moraće se mnogo ozbiljnije pozabaviti ovim problemom, jer BiH, pored ovih izazova, ima i brojne druge bezbjednosne rizike. Nikako ne treba zaboraviti da smo i tranzitna migrantska ruta, kao i da značajne količine oružja ulaze, ali i izlaze iz BiH - poručio je Župljanin.

Nedavno hapšenje albanskog kriminalca Ervina Mate u Brazilu najnoviji je dokaz da su balkanske kriminalne mreže postale važan dio globalnog lanca trgovine kokainom. Prema navodima brazilskih medija Mata je bio posrednik između južnoameričkih proizvođača i evropskih kupaca, organizujući transport kokaina iz Brazila ka evropskim lukama.

Tokom prošle godine uhapšen je Edin Tito Gačanin iz Sarajeva, kojeg američke i evropske službe povezuju sa organizovanim kriminalnim strukturama i međunarodnom trgovinom narkoticima. 

Gačanin, koji je označen kao vođa grupe poznate kao kartel "Tito i Dino", u pojedinim evropskim medijima prozvan je "evropskim Eskobarom". Američka Agencija za borbu protiv narkotika (DEA) označila ga je kao jednog od značajnijih igrača u globalnoj trgovini drogom.
Prema navodima američkih vlasti, mreža povezana sa Gačaninom bila je uključena u organizaciju velikih pošiljki kokaina iz Južne Amerike ka Evropi, čija se vrijednost mjeri milijardama dolara. 

Američki istražitelji navode da je za potrebe kriminalnih aktivnosti korišćena mreža saradnika iz BiH i regiona, kao i kompanije registrovane u više evropskih zemalja, uključujući Holandiju, Sloveniju, Španiju i BiH, koje su, prema istragama, služile za prikrivanje i legalizaciju novca stečenog kriminalnim aktivnostima.

Gačanin se trenutno nalazi u pritvoru u Ujedinjenim Arapskim Emiratima, gdje čeka odluku o izručenju Holandiji, koja je za njim raspisala potjernicu. Njegov slučaj, kao i brojne druge istrage širom Evrope, pokazuje da su kriminalne mreže sa prostora zapadnog Balkana odavno prevazišle regionalne okvire i postale dio širih međunarodnih struktura. 

Niču brže nego što nestaju

Prema podacima Evropola u Evropskoj uniji trenutno djeluje 731 kriminalna mreža sa više od 400.000 pripadnika iz 118 različitih nacionalnosti. Prema navodima ove policijske agencije, iako je čak 76 odsto mreža identifikovanih 2024. godine u međuvremenu razbijeno, oslabljeno ili više nije svrstano među najopasnije, na njihovo mjesto došle su nove organizacije. To, kako ocjenjuje Evropol, pokazuje da organizovani kriminal nije oslabljen, već da se neprestano prilagođava, regeneriše i popunjava praznine nastale nakon policijskih akcija.

Pranje novca

Jedan od najvećih problema, kako upozorava Evropol, jeste činjenica da organizovani kriminal sve dublje prodire u legalne privredne tokove. Čak 85 odsto najopasnijih kriminalnih mreža koristi legalne kompanije za pranje novca, transport robe, uvoz i izvoz, poslovanje sa nekretninama, logistiku ili finansijske transakcije. Na taj način, navodi Evropol, kriminalne organizacije postaju gotovo nerazdvojive od legalne ekonomije, što dodatno otežava njihovo otkrivanje i procesuiranje.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.