ËaãóìŸè¼èíå ìañêå

Ïèøå Âåšêî ÊΣÎÂȎ

ÌΣ áàœîëó÷êè ïîçíàíèê, ïåíçèîíåð, êîíà÷íî ¼å âèäèî Õåðöåãîâèíó, à îáèøàî ¼å ðàíè¼å, êàêî êàæå, áðî¼íå äðæàâå è ïðîñòîðå. Êàî ñâè ñòàðè¼è šóäè ãîâîðè îïøèðíî è ãëàñíî, ïîñåáíî î ïðèçîðó íà ïðàâîñëàâíîì ãðîášó ó Šóáèœó. Òó ñå, òèê óç íåâåëèêó öðêâó, áè¼åëå íèçîâè ïîòïóíî ¼åäíàêèõ, ïîä êîíàö ïîðåäàíèõ êðñòîâà, à ìåó œèìà íèøàí - ¼åäíàêå âåëè÷èíå è ¼åäíàêî áè¼åë. Íåîáè÷íî: ó íåêèì âðåìåíèìà çà¼åäíî ñìî æèâ¼åëè, àëè ñìî ñå óâè¼åê îäâî¼åíî ñàõðàœèâàëè, òàêî îáè÷à¼è è â¼åðà íàëàãàëè. Îòêóäà îíäà íèøàí óç öðêâó è ìåó áè¼åëèì êðñòîâèìà? Êàäà ñó óñòàøå, 1941. ãîäèíå, îòïî÷åëå ïðîãðàìèðàíó ëèêâèäàöè¼ó Ñðáà, £åâðå¼à è Ðîìà, ñóïðîòñòàâèî ñå òîì áåçóìšó õðàáðè šóáèœñêè ìóñëèìàí. È îí ¼å, ÷îâ¼åê êî¼è íè¼å õòèî äà áóäå è÷è¼å öâè¼åžå, çàâðøèî ñâî¼ ÷àñòàí æèâîò óäàðåí ìàšåì ó ïîòèšàê è ñà Ñðáèìà áà÷åí ó ¼àìó èçíàä ãðàäà. Òàêî ñó, êàæå, ãèíóëè ïðàâè àíòèôàøèñòè. Çà¼åäíî ñó, ìíîãî ãîäèíà êàñíè¼å, èç ¼àìå èçâàåíè œèõîâè ïîñìðòíè îñòàöè è ñàõðàœåíè ïîðåä öðêâå. Ìîæå èçãëåäàòè äà îâî íåìà íèêàêâå âåçå ñà ïðè÷îì êî¼à ñëè¼åäè, àëè ìåíå óïóžó¼å íà ðàçìèøšàœå î Çëàòêó ËàãóìŸè¼è, ñàìîçâàíè, âåëèêîì ñàðà¼åâñêîì ìóëòèåòíè÷àðó è œåãîâî¼ Ñîöè¼àëäåìîêðàòñêî¼ ïàðòè¼è. Ïîñåáíî ïîñëè¼å œåãîâîã ïîíîâíîã íåäîëàñêà ó Äîœó Ãðàäèíó íà ïîìåí æðòâàìà çëîãëàñíîã óñòàøêîã ëîãîðà ñìðòè ó £àñåíîâöó. ¼åðîâàî ñàì äà œåãîâà ñòðàíêà è îí ëè÷íî, êî¼è ñó íàñšåäíèöè áèâøèõ êîìóíèñòà, îñèì íåêðåòíèíà êî¼å ñó íàñëè¼ååíå, ó êî¼èìà ñå áàøêàðå è êî¼å èçíà¼ìšó¼ó äðóãèìà çà âåëèêå èçíîñå íîâöà, áàøòèíå áàð ¼îø è àíòèôàøèçàì. Î÷èãëåäíî ñàì ñå ïðåâàðèî, êàî è ìíîãî ïóòà äî ñàäà. Ó Ãðàäèíè ¼å, êàî øòî ¼å ïîçíàòî, âåëèêè ïàíî êî¼è ñâ¼åäî÷è äà ¼å ó ñèñòåìó £àñåíîâöà, íà íà¼ñâèðåïè¼è íà÷èí, óáè¼åíî 500 õèšàäà Ñðáà. Ïî ïðàâèëó òî ñó íåìîžíè, æåíå, ñòàðöè, ä¼åöà êî¼è íèñó áèëè îðãàíèçîâàíè ó àíòèôàøèñòè÷êå, íàðîäíîîñëîáîäèëà÷êå ¼åäèíèöå, áèëè ñó îáè÷íè öèâèëè. Ïàíîè èñòå âåëè÷èíå äîêóìåíòó¼ó äà ¼å çâ¼åðñêè ìó÷åíî è óáè¼åíî 33 õèšàäå £åâðå¼à, 40 õèšàäà Ðîìà è 127 õèšàäà àíòèôàøèñòà. Çíà ãîñïîäèí ËàãóìŸè¼à äà ¼å òî áèî äðæàâíè ãåíîöèä, íà¼ñòðàøíè¼è è íà¼ìàñîâíè¼è ó èñòîðè¼è ¼óãîèñòîêà Åâðîïå è äà ñó Ñðáè, £åâðå¼è è Ðîìè ëèêâèäèðàíè ñàìî çàòî øòî ñó ïðèïàäàëè åíòèòåòèìà êî¼å ¼å ôàøèñòè÷êà Íåçàâèñíà äðæàâà Õðâàòñêà óíèøòàâàëà ïî ïîñåáíîì ïðî¼åêòó. È äà ¼å ÁèÕ áèëà äèî òå ìîíñòðóì-äðæàâå. Ïðèïàäíèöè äðóãèõ íàðîäà ó îâîì ñòðàâè÷íîì ëîãîðó ñó ìó÷åíè÷êè óìèðàëè ¼åð íèñó õò¼åëè äà ñëóæå òàêâî¼ äðæàâè, áèëè ñó àíòèôàøèñòè. Ó òîìå ¼å ìîãóžà ðàçëèêà ìåó æðòâàìà àêî ¼å óîïøòå èìà. Ó £àñåíîâöó ¼å, êàêî ó ïîñšåäœå âðè¼åìå îáàâ¼åøòàâà¼ó ñàðà¼åâñêè ìåäè¼è, óáè¼åíî è „âèøå îä 1.500 Áîøœàêà“. Íèñó óáè¼åíè øòî ñó áèëè Áîøœàöè, ìóñëèìàíè, íåãî øòî ñó áèëè àíòèôàøèñòè è øòî ñó ñå ñóïðîòñòàâšàëè ìàñîâíèì çëî÷èíèìà íàä Ñðáèìà, £åâðå¼èìà è Ðîìèìà. Aêî ïðåäñ¼åäíèê ÑÄÏ-à, êî¼è ñå ãðîìîãëàñíî çàëàæå çà ãðààíñêî äðóøòâî, ìóëòèåòíè÷íîñò è ìóëòèêîíôåñèîíàëíîñò, íå çíà çáîã ÷åãà ñó ó óñòàøêèì ëîãîðèìà ñòðàäàëè Ñðáè, £åâðå¼è è Ðîìè, èëè àêî ¼îø íåìà èçãðàåí îäíîñ ïðåìà œèõîâèì íåâèíèì æðòâàìà, ïðèðîäíî ¼å áèëî î÷åêèâàòè äà žå äîžè ó Ãðàäèíó è ïîêëîíèòè ñå ñ¼åíàìà íåäóæíèõ àíòèôàøèñòà, ìåó œèìà è ñâî¼èõ ñóíàðîäíèêà - ìà êîëèêî èõ áèëî; äà îñèì œèìà èçðàçè ïè¼åòåò è ä¼åöè, íåâèíèì ä¼å÷àöèìà è ä¼åâî¼÷èöàìà êî¼èõ ¼å 20 õèšàäà ìåó óìîðåíèì ó £àñåíîâöó. Óîñòàëîì, óïîðåèâàœå áðî¼åâà, èçðà÷óíàâàœå ïðîöåíàòà è ïðîìèëà ìàñàêðèðàíèõ æðòàâà èç ïî¼åäèíèõ íàðîäà íà èñòîì ñòðàòèøòó, íå áè òðåáàëî äà áóäå êðèòåðè¼óì çà îäàâàœå ïîøòå, ïîãîòîâî çà èñòèíñêå ñîöè¼àëäåìîêðàòå. Çíà, â¼åðó¼åì, ËàãóìŸè¼à äà ñâåòå êœèãå êàæó äà ¼å èñòî óáèòè ¼åäíîã íåâèíîã ÷îâ¼åêà øòî è óíèøòèòè öè¼åëî ÷îâ¼å÷àíñòâî. Ïîäñ¼åžàì ÷èòàîöå äà ¼å ïðåäñ¼åäàâà¼óžè Ñàâ¼åòà ìèíèñòàðà ÁèÕ Íèêîëà Øïèðèž óïðàâî ó Ãðàäèíè, èçìåó îñòàëîã, ðåêàî „äà ¼å Ãðàäèíà ì¼åñòî îêóïšàœà çà ñâå îíå êî¼è ñó áèëè íà àíòèôàøèñòè÷êî¼ ñòðàíè“ è äà „çà ôàøèñòå îâä¼å ì¼åñòà íåìà“. Íè¼å ðåêàî íà êîãà ¼å ìèñëèî, íåžó íè ¼à äà íàãààì êî ñó ìîäåðíè ôàøèñòè; ñèãóðàí ñàì äà òî çíà ãîñïîäèí Øïèðèž, àëè è îíè íà êî¼å ¼å ìèñëèî. Ïðåäñòàâíè÷êè äîì Ïàðëàìåíòà Ôåäåðàöè¼å ÁèÕ, íà ïðè¼åäëîã ËàãóìŸè¼èíèõ ïîñëàíèêà, óñâî¼èî ¼å Ðåçîëóöè¼ó î Ñðåáðåíèöè, ó êî¼î¼ ñå òðàæè èçäâà¼àœå îâå îïøòèíå èç íàäëåæíîñòè èíñòèòóöè¼à Ðåïóáëèêå Ñðïñêå è ñâå øòî ñå ïîä òèì ïîäðàçóìè¼åâà. Áèëî áè íàèâíî ïîâ¼åðîâàòè äà ËàãóìŸè¼à íå çíà äà ¼å òèìå ãðóáî ïðåêðøåí Äå¼òîíñêè ñïîðàçóì, Óñòàâ ÁèÕ è Óñòàâ Ðåïóáëèêå Ñðïñêå, äà ñó ìó çàõò¼åâè íåîñòâàðèâè. Çàòðåáàî ìó ¼å, ó óçàâðåëîì àìáè¼åíòó ó êî¼åì ¼îø ä¼åëó¼å, ðàäèêàëàí àíòèñðïñêè ÷èí. Çàáèšåæèî ñàì îâî äà ñå âèäè êàêî ñàðà¼åâñêè ìóëòèåòíè÷àð âèäè ðàâíîïðàâíîñò íàðîäà è åíòèòåòà è âëàäàâèíó ïðàâà ó äðæàâè, àëè è êàêî ¼å ñà œåãîâîã ïîëèòè÷êîã ëèöà ïàëà è ïîñšåäœà âèøåíàöèîíàëíà ìàñêà. Îãîšåí è äåìàñêèðàí ñàäà žå ìîžè äà ñå äî ìèëå âîšå ïîñâåòè ñâîì Ÿåìàòó. ÁÐΣÊÅ Ó àêöè¼è „Ášåñàê“ ïðîò¼åðàíî ¼å âèøå îä 15 õèšàäà Ñðáà. Çà ñàìî 36 ÷àñîâà, êîëèêî ¼å òðà¼àëà îâà îïåðàöè¼à, óáè¼åíî ¼å è íåñòàëî 283 Ñðáà, ìåó êî¼èìà 57 æåíà è äåâåòîðî ä¼åöå. Îä ¼óíà 1991. äî àâãóñòà 1992. ãîäèíå, ñà ïîäðó÷¼à çàïàäíå Ñëàâîíè¼å ïðîò¼åðàíî ¼å 52.320 Ñðáà, åòíè÷êè ¼å î÷èøžåíî 193 íàñåšà à óíèøòåíî ¼å è 27 ïðàâîñëàâíèõ õðàìîâà. Ïðåìà ïîäàöèìà „Âåðèòàñà“, íà îãœèøòà ñå âðàòèëî òåê îêî 1.500 Ñðáà. ÊÐӊAÖ £åäèíè çà êîãà ó „Âåðèòàñó“ çíà¼ó äà ¼å ïðîöåñóèðàí çà çëî÷èíå ó „Ášåñêó“ ¼å êîìàíäàíò êîïíåíå âî¼ñêå Õðâàòñêå Ìëàäåí Êðóšàö. Ñàâî Øòðáàö ¼å ïîäñ¼åòèî äà ¼å 2005. ãîäèíå êðèâè÷íó ïðè¼àâó ïðîòèâ Êðóšöà ïîäíèî áèâøè ïðèïàäíèê Òðåžå ãàðäè¼ñêå áðèãàäå Æåëèìèð Äðàãè÷åâèž. - Ïî íàðååœó Êðóšöà, ñòàðè¼åã ñðïñêîã öèâèëà ó ñåëó Êîñîâàö ñíà¼ïåðîì ¼å óáèî Òîìèñëàâ Aáðàìîâèž. Îáî¼èöà ñó îñëîáîåíè îäãîâîðíîñòè, ¼åð íàäëåæíè „íèñó ìîãëè ïðîíàžè åëåìåíòå êðèâè÷íîã ä¼åëà ó îâîì ñëó÷à¼ó“ - ðåêàî ¼å Øòðáàö.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.