Sistemsko zatiranje svih tragova postojanja Srba

Sve na svijetu ima svoj početak i kraj. Ni život nije izuzetak, a kada otkuca onaj poslednji čas, kroz jecaje i tišinu probijaju se riječi „neka počiva u miru“.

Fakti 

• Narastajući slučajevi vandalizma na srpskim grobljima i spomenicima u Hrvatskoj, FBiH i na Kosovu i Metohiji
• U Vrbovskom uništeno više stotina pravoslavnih krstova, što je izazvalo zabrinutost srpske zajednice i potomaka upokojenih
• Pravoslavna groblja u FBiH redovno su na meti skrnavljenja, dok počinioci često ostaju neprimećeni ili nekažnjeni
• Istoričari i stručnjaci ukazuju na sistematsko zatiranje srpskog kulturnog i verskog nasleđa kao deo političkih i etničkih projekata
• Slučajevi uklanjanja krstova i rušenja spomenika predstavljaju nekažnjeno etničko čišćenje i pokušaj brisanja tragova srpskog naroda
• Predstavnici srpskih organizacija u regionu pozivaju na osnivanje muzeja i kulturnih centara za zaštitu srpske baštine
• Potrebna je intervencija države Srbije i lokalnih vlasti kako bi se sprečila dalja devastacija grobalja i očuvalo nacionalno kulturno nasleđe

Međutim, danas u vrijeme buđenja opasnih duhova prošlosti i na krst i na spomen obilježje stavljene su mete. Posebno ako su ispod zemlje srpske kosti.

„Oskrnavljeni spomenici na srpskom groblju u Zenici“, „Uništeni krstovi na pravoslavnom groblju u Hrvatskoj“, „Novi slučaj vandalizma na Kosovu i Metohiji“ - to su samo neki u masi medijskih objava koje u poslednje vrijeme svjedoče, kako ističu sagovornici „Glasa Srpske“, o mržnji prema svemu što je srpsko u zemljama ili dijelovima regiona gdje su Srbi u manjini.

O željama koja ne dolaze samo od obijesnih pojedinicama već od političkog vrha, s jasnim ciljem da u konačnici bude izbrisan i poslednji trag da su na adresama ikada živjeli oni koji su se krstili sa tri prsta.

Krstovi iz Vrbovskog

Poslednji slučaj koji je unio uzburkao region zabilježen je u Hrvatskoj. U Vrbovskom, naime, policija utvrđuje sve okolnosti u vezi sa uništavanjem stotinjak krstova starih više vijekova na dva pravoslavna groblja u tom dijelu Gorskih Kotara. Sumnja se da su čak odvezeni u staro gvožđe.

Vrbovsko pripada Primorsko-goranskoj županiji. Po popisu stanovništva brojalo je oko 3.500 stanovnika, od kojih se 1.200 njih izjasnilo kao Srbi.

Eparhija gornjokarlovačke je upozorila da je krstove uklonila nadležna komunalna služba, uz obrazloženje da je riječ o dotrajalim i oštećenim obilježjima koja su predstavljala potencijalnu opasnost.

Međutim, vjernici i potomci upokojenih čiji se grobovi nalaze na tim grobljima izrazili su zabrinutost, navodeći da o planiranom uklanjanju nisu bili obaviješteni i da su pojedini krstovi bili očuvani i stabilni.

Od nadležnih institucija i predstavnika lokalne samouprave zatraženo je razjašnjenje okolnosti pod kojima je došlo do uklanjanja krstova, kao i informaciju o tome gdje se uklonjena obilježja trenutno nalaze i na koji način će biti tretirana s obzirom na to da su krstovi stari nekoliko stotina godina i predstavljaju spomenike kulture.

Zamjenik gradonačelnika Vrbovskog iz srpske zajednice Milan Mamula je u prvim reakcijama naveo da su šokirani činjenicom da je neko pravoslavna obilježja i dio tradicije i kulture Srba tog kraja označio kao „šiljke koji ugrožavaju bezbjednost“.

- Pravoslavni krstovi su, po našim saznanjima, posječeni krajem januara. Na groblju na Ljubošini je posječeno sedamdesetak krstova i devet na Trnovoj poljani. Zna se da je gradski komunalni redar izjavio da je služba uklonila te krstove, najvjerovatnije su odrezani „flekom“ i odvezeni u staro gvožđe -  izjavio je zamjenik gradonačelnika Vrbovskog iz srpske zajednice Milan Mamula za RTS.

Informacija da su odsječeni krstovi zaprepastila je Srbe u Vrbovskom.

- Prvenstveno su bili šokirani mještani tih naselja kada su shvatili šta se dogodilo. Nismo očekivali da će se tako nešto dešavati u našem gradu, koji je primjer tolerancije i dobrog života ljudi koji u njemu žive -  naveo je Mamula, podsjećajući da je istorija metalnih krstova na tom području duga više stotina godina te da je bio običaj kada umre glava porodice da se sa kola skine veliki točak i od njega iskuje krst.

- Kada bi preminuo neko drugi od ukućana onda bi se skidao manji točak sa kola i od njega se kovao manji krst - dodao je on.

Slike s Kosova i namjere FBiH

Nemile slike gotovo svakodnevno stižu sa Kosova i Metohije. O tamošnjim srpskim grobljima kao uništenoj spomeničkoj i jezičkoj baštini u svojim knjigama je pisala doktor filoloških nauka i profesor Univerziteta u Kosovskoj Mitrovici Mitra Reljić, upozorivši početkom ove godine da je najpribližniji broj 100.000 porušenih nadgrobnih spomenika, ali da je to teško tvrditi sa punom sigurnošću.

Prije nego što je navela bilo šta o knjizi, ponovila je da su groblja sveta mesta i, kako su prenijeli tamošnji mediji, citirala vladiku Nikolaja Velimirovića koji je govorio: Sva blaga na nama i oko nas ne vrede jednoga groblja hrišćanskoga, ni najmanjega.

 

Zločin zatiranja srpskih grobalja je, poručila je, motivisan prvenstveno ekstremno nacionalističkim i antireligijskim pobudama.

O napadima pojedinaca ili grupa u BiH na groblja onih koji nisu iste vjere kao napadači svjedoče podaci koje vode određene organizacije, ali prijave stižu i Međureligijskom vijeću zbog slika oskrnavljenih crkava, džamija, spomenika.

Iako su primjeri skrnavljenja zabilježeni na sve tri strane, podaci ukazuju da su pravoslavna groblja u FBiH daleko češće na meti onih ostrašćenih te pojedinaca koji i ne znaju šta rade u odnosu na zabilježene primjere tog tipa u Republici Srpskoj.

Da su prava Srba u FBiH daleko manja u odnosu na ona koja pripadnici druga dva konstitutivna naroda u BiH imaju na teritoriji Republike Srpske, već duže upozoravaju iz Odbora za zaštitu prava Srba u FBiH.

U FBiH, naime, postoji oko 1.100 lokacija sa pravoslavnim grobljima. Srbi, koji najčešće za praznike obilaze groblja, često budu iznenađeni prizorom koji ih dočeka.

Podaci ukazuju da u prosjeku barem jednom mjesečno dolazi do skrnavljena objekata i pravoslavnih grobalja u FBiH. Spomenici već su rušeni, između ostalog, u naseljima nadomak Zenice, Kaknja, Lukavca, Vakufa, Bihaća, Gračanice, Živinica, Kalesije, Kladnja, Tuzle, Maglaja, Banovića, Olova, Tešnja, Travnika, Hadžića, Ilijaša te Busovače, Sarajeva, Mostara, Livna, a iz Odbora stoje iza tvrdnje da nema opštine u Federaciji gdje nisu rušeni pravoslavni spomenici.

Počinioci vjerskih i nacionalno motivisanih krivičnih djela, s druge strane, gotovo nikada nisu pronađeni, a nadležni tvrde i da veliki broj napada na pravoslavna groblja nije dio maloljetničke delinkvencije, nego opšteg ambijenta gdje je pravoslavlje postavljeno kao protivnik drugim religijama.

U masi nemilih scena, ostalo je skrnavljenje groblja u Trnovcu u Tuzli, gdje su 24 krsta izvađena iz postolja i okrenuta naopačke, a tri stara kamena krsta prevrnuta na zemlju.

Osim grobalja, na meti vandala su i vjerski objekti. Upečatljiv primjer je devastiranje Saborna crkva Svete trojice u Mostaru prije nekoliko godina kada su oštećeni kablovi, a svetinja ostala u mraku.

Međutim poslednjih godina u FBiH, a u okviru harmonizacije zemljišnjih knjiga, dolazi do, kako upozoravaju predstavnici Srba, do toga da se planski srpska imovina otima i upisuje na lokalnu zajednicu na čijoj teritoriji se nalazi ili podvodi i pod takozvanu „državnu imovinu“. Ta sudbina je zadesila i srpska pravoslavna groblja.

Brisanje tragova

Istoričar Miloš Ković za „Glas“ kaže da je na Kosovu i Metohiji gotovo svakodnevno uništavanje i sakramentacija srpskih grobalja, dodajući da se to događa i na drugim područjima na teritoriji nekadašnje jugoslovenske države.

- Procesom razbijanja Jugoslavije i podele srpskog naroda na različite države, našao se na velikim iskušenjima. Na prvom mestu je bio strašni rat. Ali i kada je rat završen, nastavilo se sa asimilacijom i zatiranjem tragova srpskog naroda. Jasno je da se iza svega krije politički projekat s ciljem da srpski narod nestane sa tih prostora. To je ono što se u politici, nauci i javnom životu naziva genocidom - rekao je Ković, pojašnjavajući da se procesi genocida zaključuju tako što se brišu tragovi postojanja jednog naroda.

- Najstrašniji primer je teritorija severne Amerike gde je izvršen najveći genocid u istoriji čovečanstva nad starosedeocima. Dakle, posle fizičkog uništenja i proterivanja jednog naroda dolazi na red njegova asimilacija, koja je najčešće prisilna, a posle toga se na kraju brišu svi tragovi. Groblja su jedan od takvih tragova – kategoričan je Ković.

Odnos prema groblju spada u najosnovnije civilizacijske vrijednosti.

- Bez obzira na veru i ideološka uverenja teško je razumeti motiv onoga ko ruši grobno mesto i prosto nema reči kojima bi se takvo postupanje dovoljno moglo osuditi. I to svedoči o onima koji takve stvari rade, ali nije reč samo o pojedincima već očigledno širem projektu zatiranja srpskog naroda – kategoričan je Ković. 

 

Takvih ljudi, koji takve stvari rade, dodaje, ima u svakom narodu.

- Ali je poenta da je takvo postupanje nekažnjeno, a to faktički znači i podršku državnih organa, a onda sve to svedoči i o državnoj politici. Na Kosovu i Metohiji imamo paradržavu, govorimo i o događajima u FBiH, u Zagrebu. Ćutanje je znak odobravanja - istakao je Ković.

Nažalost, strasti u našem regionu se ne stišavaju.

- Ukoliko ne bude reakcije i ovo ne bude zaustavljeno, nastaviće se. Kada je reč o uništavanju srpskih grobalja imate knjige profesorke Mitre Reljić koja je detaljno obradila i proputovala gotovo sva groblja na Kosmetu te i popisala srušene spomenike, imena i prezimena koja su stajala na njima. Na taj način se čuvaju od zaborava i nedozvoljava zaborav takvog zločina koji je počinjen nad mrtvima. Na nama je da beležimo, pamtimo, ali i povlačimo sve poteze da bi se to zaustavilo. Vlade Srpske i Srbije, u okvirima svojih mogućnosti, pa i Crne Gore tako gde Srbi imaju uticaja, moraju da reaguju na desakranizaciju grobova kao na zločine nad pripadnicima srpskog naroda – zaključio je Ković.

Sistemski proces

Predsjednik Saveza Srba iz regiona Miodrag Linta upozorava da sve čemu svjedočima jasno ukazuje na to da u Hrvatskoj i FBiH traje smišljeni proces otimanja srpskog nasljeđa s ciljem da se preimenuje u hrvatsko i bošnjačko ili čak uništi.

Linta je za „Glas“ rekao da hrvatske i bošnjačke institucije rade na grubom falsifikovanju svega što je srpsko s ciljem da se zatre, počevši do srpskog jezika i ćirilice, a time i srpski narod na tom području.

- Prisvajaju se stari srpski spomenici i običaji, svojataju se srpski junaci, naučnici, pisci i drugi poznati i proglašavaju Hrvatima i Bošnjacima. Slična situacija je u Crnoj Gori, Sjevernoj Makedoniji i Albaniji - rekao je Linta.

Osvrnuo se i na poslednji slučaj iz Vrbovskog.

- To je samo jedan dokaz sistematskog uklanjanja tragova viševjekovnog prisustva srpskog naroda na području Hrvatske. U pitanju je zločin protiv mrtvih Srba, jer se planski zatiru srpski grobovi – naveo je Linta.

To mišljenje dijeli i predsjednik Udruženja Srba protjeranih iz zapadne Slavonije Krsta Žarković. U svemu vidi nastavak politike koja datira od 1933. godine pa sve preko 41, 91. godine do danas.

- Nikada bilo teže i opasnije za živjeti u Hrvatskoj nego danas. Svjedoci smo i koncerata Tompsona u Zagrebu, u Širokom Brijegu - rekao je Žarković za „Glas“.

Ovo bi, kako je rekao, bio amandman na sporni zakon kojim je u Hrvatskoj ozakonjeno rušenje, na prvom mjestu, srpskih spomenika koji im „bodu oči“.

- Sve što je srpskog iz bivših i sadašnjih vremena oni žele da kao gumicom izbrišu. Kao da nikada nije postojalo. Prosto se to ne može shvatiti. Kome mogu smetati metalni krstovi i da ih pri tome još prema informacijama spaljuju. To je klasično etničko čišćenje svega što je i živo i mrtvo, a pravoslavno – istakao je Žarković, dodajući da istovremeno spomenike sa jasnim ustaškim znakom, čak i u Srpskoj, niko ne dira. 

Muzej

Miodrag Linta smatra da je od nacionalnog značaja da Srbija osnuje posebnu državnu instituciju, kako je to zvano, svojevrsni muzej Srba iz regiona koji bi čuvao to nasljeđe. On je naveo da bi, u okviru muzeja, postojao veći broj kulturnih centara Srba - iz Krajine, Republike Srpske, FBiH, Crne Gore, Sjeverne Makedonije, Slovenije, Albanije.

- Srbija ima obavezu da štiti kulturnu baštinu srpskog naroda u regionu, da se zalaže da dosljednu primjenu međunarodnih konvencija o zaštiti materijalnog i nematerijalnog kulturnog nasljeđa izvan nje, a posebno je važno da se zaštiti kulturna baština Srba u državama u kojima Srbi više ne žive ili žive u veoma malom broju zbog etničkog čišćenja ili iz drugih razloga – poručio je Linta.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.