Predatorski časopisi i akademska zvanja - šta pokazuje praksa

PODGORICA - Ministarka prosvjete, nauke i inovacija u Crnoj Gori Anđela Jakšić Stojanović, vanredna profesorica na Univerzitet Donja Gorica (UDG), objavila je većinu svojih naučnih radova za izbor u akademska zvanja u časopisima koji se nalaze na takozvanim crnim listama međunarodne akademske zajednice.

Visoka akademska zvanja stiču se objavljivanjem radova u međunarodnim naučnim časopisima indeksiranim u bazi Web of Science (WOS), koja predstavlja svjetski standard kvaliteta u nauci već više od sto godina.

Predatorski izdavači i problem kvaliteta

Međutim, kredibilitet jednog broja izdavača ovih časopisa ozbiljno je narušen zbog spremnosti da za novac objavljuju radove upitnog kvaliteta, bez ozbiljne recenzije, čime omogućavaju izbore u viša akademska zvanja.

Većina značajnih univerziteta objavljivanje kod takvih izdavača smatra štetnim za profesiju. U Crnoj Gori praksa nije u potpunosti ista.

U časopisima sa „crnih lista“ svjetske akademske zajednice objavljivali su i gradonačelnik Podgorice Saša Mujović, bivša predsjednica Socijaldemokratska partija Crne Gore (SDP) Draginja Vuksanović Stanković, bivši premijer Zdravko Krivokapić, te poslanik pokreta Evropa sad Vladimir Bakrač — svi profesori na Univerzitet Crne Gore (UCG).

Problem „predatorskih“ časopisa

Takozvani „predatorski“ časopisi ugrožavaju naučni integritet objavljivanjem nekvalitetnih istraživanja, a broj takvih publikacija stalno raste.

UCG je od 2023. godine prestao bodovati radove objavljene kod izdavača MDPI i Frontiers Media u svom internom sistemu nagrađivanja.

Ipak, prema crnogorskom Zakonu o visokom obrazovanju, radovi objavljeni u takvim časopisima i dalje mogu biti relevantni za izbor u zvanje ako su na citatnim listama.

Slučaj Anđele Jakšić Stojanović

U dokumentaciji za izbor u zvanje docentkinje 2015. godine, navedeno je da je Jakšić Stojanović imala rad objavljen u rumunskom časopisu Metalurgia International iz 2013. godine.

Časopis je kasnije izgubio indeksiranje u međunarodnim bazama i postao primjer sporne akademske prakse jer su u njemu objavljivani radovi iz različitih oblasti uz minimalnu recenziju.

Rad u tom časopisu bio je ključan za izbor u zvanje docentkinje jer je tada donosio neophodan broj bodova, dok su ostali radovi bili objavljeni u neindeksiranim publikacijama.

Brza publikacija i specijalna izdanja

Nekoliko radova Jakšić Stojanović objavljeno je u specijalnim brojevima časopisa MDPI.

Jedan rad predat 4. oktobra objavljen je već 22. oktobra 2022. godine — nakon samo 18 dana, iako akademska recenzija u ozbiljnim časopisima obično traje mnogo duže.

Ministarka je navela da trajanje recenzentskog postupka samo po sebi nije pokazatelj kvaliteta, jer zavisi od više faktora.

Akademska debata o mjerenju naučnog doprinosa

Istraživači upozoravaju da citiranost i impakt faktor nisu pouzdano mjerilo kvaliteta, jer ih neki izdavači mogu vještački povećavati.

Deklaracija iz San Franciska o vrednovanju naučnog istraživanja (DORA deklaracija) naglašava da se naučni rad treba vrednovati po stvarnom naučnom značaju, a ne samo po broju citata.

Stanje u regionalnom i evropskom kontekstu

Istraživači navode da je crnogorsko visoko obrazovanje međunarodno slabo vidljivo.

Univerzitet Crne Gore nije prisutan na Šangajskoj listi među prvih 1000, dok se na listi Times Higher Education pojavljuje u kategoriji 1501+.

Nagrade i naučne publikacije

Objavljivanje u spornim časopisima ponekad donosi i nagrade.

Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija dodijeljuje nagrade za naučna dostignuća, a jedan od kriterijuma je objavljivanje radova na citatnim listama bez eksplicitne selekcije izdavača.

Dvostruka dobitnica nagrade MPNI, Aleksandra Klišić, imala je veliki broj recenzija i publikacija u MDPI i Frontiers časopisima.

Akademski integritet i kriterijumi objavljivanja

Stručnjaci ističu da brza i nekvalitetna publikacija može predstavljati reputacioni rizik za instituciju i autora.

U pojedinim državama, poput Finske i Norveške, objavljivanje u spornim časopisima ne donosi bodove za akademsko napredovanje.

Zaključak

Objavljivanje u naučnim časopisima upitnog kvaliteta ostaje predmet akademske rasprave. Stručnjaci naglašavaju da bi napredovanje u nauci trebalo da se zasniva na međunarodno uporedivim i rigorozno recenziranim naučnim rezultatima.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.