Modernizacija protivgradne zaštite: Ljetinu od leda čuvaće i avion

BANjALUKA - Unapređenje protivgradne preventive u Srpskoj kroz modernizaciju i automatizaciju sistema donosi bržu i pouzdaniju zaštitu od nevremena, koju bi do kraja godine trebalo dodatno da pojača i nabavka aviona za ranije djelovanje na oblake.

KLjUČNE INFORMACIJE

• Sistem protivgradne zaštite u Srpskoj proširen je na 215 automatskih i 135 klasičnih stanica na području 59 lokalnih uprava.
• Plan je da potpunom automatizacijom bude obuhvaćeno 49 lokalnih uprava, sa ukupno 321 stanicom.
• Do kraja godine očekuje se nabavka aviona za ranije djelovanje na gradonosne oblake, a testiranje generatora počinje 15. septembra.
• Poljoprivrednici pozdravljaju efikasniju zaštitu, ali upozoravaju da protivgradno djelovanje u uslovima suše otvara i pitanje uticaja na padavine.

Automatizacija donosi brže reagovanje

Od prvih automatskih stanica postavljenih 2015. godine sistem je proširen na 215 automatskih i 135 klasičnih na području 59 lokalnih uprava. Plan je da potpunom automatizacijom bude obuhvaćeno 49 lokalnih uprava, sa ukupno 321 stanicom.

Direktor "Protivgradne preventive" Tihomir Dejanović rekao je za "Glas" da je osnovna prednost automatizacije brže i pouzdanije reagovanje, uz manju zavisnost od raspoloživosti strijelaca.

- Na svim lokalnim upravama gdje je uveden automatski sistem protivgradna zaštita podignuta je na moderniji i pouzdaniji nivo. Najjednostavnije rečeno sistem ne poznaje bolovanje, proslave i izostanke. Moram istaći da je 99 odsto naših strijelaca doraslo zadatku i posao obavlja odgovorno, dok jedan odsto svake godine zbog starosti ili bolesti moramo mijenjati, što usložnjava posao - rekao je Dejanović.

Komande stižu gotovo momentalno

Automatskim stanicama upravlja se iz Glavnog protivgradnog centra u Novoj Topoli, a komande se izdaju putem softvera. Za potrebe sistema izgrađena je sopstvena komunikaciona mreža, dok solarna napajanja i akumulatori omogućavaju rad i u slučaju nestanka struje.

- Komande se izdaju u skladu sa metodologijom i sprovode praktično momentalno. To je jedna od ključnih prednosti, jer nema kašnjenja koje može nastati kada čovjek primi informaciju i reaguje - naveo je Dejanović.

Automatske stanice mogu skladištiti 13 raketa različitih tipova i dometa, a opremljene su i prizemnim generatorima srebro-jodida, koji omogućavaju unos reagensa u oblake i kada nije dozvoljeno ispaljivanje raketa.

Avion za ranije djelovanje na oblake

Posebno pojačanje trebalo bi da bude protivgradni avion, čija se nabavka očekuje do kraja godine.

- Od 15. septembra ćemo testirati generator sa avionom Aero-kluba Prijedor. Prvi sportski avion tek treba da bude predmet tendera, a vrijednost je do 600.000 maraka. Generator smo proizveli u našoj tehničkoj službi, a prije upotrebe potrebno ga je sertifikovati sa kućom iz Italije. Test vršimo na "cesni 172" - rekao je Dejanović.

Prema njegovim riječima, prednost aviona je u tome što će moći da djeluje ispred branjenog područja i tako ranije započne proces modifikacije vremena s ciljem smanjenja štete od grada.

Poljoprivrednici vide korist, ali i rizike

Predsjednik Udruženja povrtara RS Darko Ilić kaže da poljoprivrednici već vide korist od automatizacije protivgradnog sistema.

- Generalno, protivgradna preventiva radi posao - rekao je Ilić.

On je naveo da je ove godine bilo dejstava na području Lijevča polja, dok u nevremenu koje je zahvatilo dio laktaške opštine nije bilo značajnije štete od grada. Kao problem izdvaja vazdušni prostor, zbog kojeg ponekad nije moguće dejstvovati.

S druge strane, uvođenje novih tehnologija otvara pitanje uticaja protivgradne zaštite na poljoprivredu, posebno u godinama suše. Predsjednik Udruženja poljoprivrednika sela Semberije i Majevice Savo Bakajlić kaže da je protivgradna preventiva "mač sa dvije oštrice".

- Sa jedne strane ona razbija gradonosne oblake i padavine, onda imamo problem sa pojedinim dijelovima Semberije gdje nije pala kiša šest mjeseci zbog protivgradnog dejstvovanja. A onda nas resorno ministarstvo stimuliše da sve to osiguramo od grada. I onda tu priča gubi smisao - rekao je Bakajlić.

On smatra da zaštita treba da postoji, ali da nije uvijek potrebno djelovati u punom obimu.

- Nekad je dobro i da led, grad, prođe kroz neke dijelove Srpske. Nećete sve izgubiti, nešto će preživjeti. A ako se djeluje tako da nad nama ne padne ni kap kiše, onda znate kakav imamo problem. Mislim da tu treba dobro sjesti sa strukom i popričati o tome - istakao je Bakajlić.

On je dodao da je pitanje protivgradne zaštite posebno složeno u uslovima klimatskih promjena.

Centri

Jedna automatska stanica prema riječima Tihomira Dejanovića košta oko 100.000 maraka, a njihovo postavljanje finansirala je Vlada Republike Srpske. Lokalne uprave izdvajaju oko 3.000 maraka godišnje po stanici za održavanje i naoružavanje, a u modernizaciju sistema do sada je uloženo više od 40 miliona maraka. U okviru modernizacije izgrađena su tri protivgradna i dva radarska centra. Treći radarski centar na Hrgudu je u izgradnji.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.