Manastir Žitomislić: Svetinja koju krasi neobična, kriva palma

TREBINjE - Manastiri Hercegovačka Gračanica i Tvrdoš među najpoznatijim su srpskim svetinjama u Hercegovini, ali posebno mjesto zauzima i manastir Žitomislić, smješten u blizini Mostara.

Ova svetinja izdvaja se ne samo svojom bogatom istorijom i stradanjima kroz koja je prolazila, već i jednim neobičnim detaljem - palmom u manastirskoj porti koja raste ukrivo.

Manastir sa bogatom istorijom

Manastir Žitomislić nalazi se u istoimenom selu, nedaleko od Mostara, a od Trebinja je udaljen nešto više od stotinu kilometara.

Prema istorijskim podacima, manastir je podignut 1566. godine, u vrijeme kada je u obližnjem Mostaru izgrađen Stari most. Njegovim ktitorima smatraju se Miloradovići-Hrabreni, ugledna i imućna pravoslavna porodica tog vremena, a manastir je posvećen prazniku Blagovijesti Presvete Bogorodice.

Istraživanja su pokazala da je prvobitna crkva podignuta na temeljima starije bogomolje, što svjedoči o još dubljoj istoriji ovog prostora.

Zahvaljujući vezama Miloradovića sa Rusijom, manastir su kasnije posjećivali i darivali njihovi potomci.

Žitomislić je kroz vijekove bio važan duhovni i prosvjetni centar. U njemu je postojala prepisivačka djelatnost, čuvani su vrijedni rukopisi, a 1858. godine otvorena je Prirodna duhovna škola, prva takve vrste na prostoru Bosne i Hercegovine.

Mnogi monasi koji su boravili u ovoj svetinji kasnije su odlazili na Svetu Goru, a neki su postali i hilandarski monasi, ostavljajući trag u istoriji Srpske pravoslavne crkve.

Stradanje u Drugom svjetskom ratu

Manastir je teško stradao tokom Drugog svjetskog rata, kada su ustaše ubile svih osam monaha koji su tada činili žitomislićko bratstvo.

Njihovi zemni ostaci bačeni su u Vidonjsku jamu na desnoj obali Neretve, dok su manastirska biblioteka, riznica i konaci opljačkani i spaljeni.

Glavni hram, međutim, čudom je preživio ovo razaranje.

Krajem 1990. godine iz Vidonjske jame izvađene su mošti stradalih monaha, koji su kasnije kanonizovani kao Žitomislićki novomučenici. Njihove mošti svečano su sahranjene 3. februara 1991. godine u grobnici iza oltara, uz učešće tadašnjeg patrijarha Pavla.

Novo stradanje 1992. godine

Novo veliko stradanje manastir je doživio 1992. godine, kada je hram miniran i do temelja porušen, a eksplozivom je uništen i grob u kojem su se nalazile mošti Žitomislićkih novomučenika.

Samo nekoliko sedmica ranije manastir su napustili sestrinstvo, na čelu sa igumanijom Evpraksijom, i duhovnik, iguman Jovan Nedić.

Značajnija obnova manastira počela je između 2003. i 2005. godine, kada je ova svetinja ponovo dobila svoj prepoznatljivi izgled.

Kriva palma - simbol života

U manastirskoj porti danas posebnu pažnju privlači palma neobičnog oblika.

Ona je preživjela rušenje manastira 1992. godine, ali je tokom razaranja ostala zarobljena ispod ruševina. U pokušaju da pronađe put ka suncu, stablo je raslo ukrivo, zbog čega je danas postalo jedan od najprepoznatljivijih simbola Žitomislića.

Pored palme stoji natpis koji objašnjava njen neobičan oblik: ona je preživjela rušenje manastira i pronašla put ispod ruševina.

Zato je kriva palma u Žitomisliću više od neobičnog prirodnog fenomena – postala je simbol pobjede života nad mržnjom i razaranjem.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.